Кіріспе

Уильям Чарльз Вентворт (8 қыркүйек 1907 – 15 маусым 2003), көбінесе Билл Вентворт деп танылады, кейде Уильям Чарльз Вентворт IV деп аталды. Ол өзінің саяси мансабының көп бөлігінде Либералдық партияның мүшесі болды және Джон Гортон мен Уильям МакМахон үкіметтерінде министрлік қызмет атқарды, әлеуметтік қызметтер министрі (1968–1972) және аборигендер істеріне жауапты министр (1968–1971) болып қызмет етті. Вентворт 1949 жылдан 1977 жылға дейін Өкілдер палатасында, Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының Маккеллар округін өкілдік етті. Ол жиі партиялық ұстанымдардан бас тартып, парламенттегі соңғы айларын тәуелсіз депутат ретінде өткізді.

Ерте өмір және білім

Уэнтуорт 1907 жылдың 8 қыркүйегінде Сиднейде, сол қаланың белгілі адвокатының ұлы және колониялық Жаңа Оңтүстік Уэльстегі жетекші саяси және әдеби тұлға Уильям Чарльз Уэнтуорттың шөбересі ретінде дүниеге келді. Оны кейде "Вильям Чарльз Вентворт IV" деп атайды, бірақ ол өзі бұл есімді пайдаланған емес. Оның отбасы мен достары оны Билл немесе Билли деп шақыратын. Уэнтуорт Жаңа Оңтүстік Уэльстің солтүстігіндегі Армидейлдегі Армидейл мектебінде және Оксфордтағы Нью-колледжде білім алды, онда ол магистр дәрежесін және жеңіл атлетикадан "көк" белгісін (Blue) алды (ол жарты мильге жүгіретін және болашақ Олимпиада чемпионы және әлем рекордшысы Том Хэмпсонның бірінші нөмірі болды).

Мемлекеттік қызметтегі мансап

23 жасында Австралияға оралған Уентворт, Сиднейдегі Балмендегі Lever Brothers фабрикасында қысқа ғана уақыт жұмыс істегеннен кейін, Жаңа Оңтүстік Уэльс бас прокуроры сэр Генри Мэннингтің хатшысы болды. Содан кейін ол Премьер-министрдің кеңсесі мен Қаржы министрлігінде экономикалық кеңесші ретінде Жаңа Оңтүстік Уэльс мемлекеттік қызметіне қабылданды. 1937 жылы ол штаттың консервативтік үкіметінің, өзінің пікірінше, ұстамсыз экономикалық саясатына наразылық білдіріп, қызметтен кетті. Ол кейнсиандық экономиканың ерте жақтаушыларының бірі болды және мемлекеттік кредит беруді кеңейтуді қолдады.

Ерте саяси араласуы

1941 жылдан 1943 жылға дейін Уентворт Австралия армиясында әкімшілік қызметтерде болды. 1943 жылғы федералды сайлауда ол Уентворт (оның ұлы атасының құрметіне аталған) Өкілдер палатасының мандатына тәуелсіз кандидат ретінде түсті, барлық партиялардың "ұлттық үкімет" құруын қолдады. Ол "Біріккен Австралия" партиясының үкіметтегі өкілі Эрик Харрисонға қарсы дауыстардың 20 пайызын алды. Бірақ, оның дауыстары Харрисонға Еңбек партиясынан бақталасы Джесси Стриттің күшті қарсылығын жеңуге көмектесті.

Федералды саясат

1945 жылы Уентворт Роберт Мензистің жаңа партиясы – Австралияның Либерал партиясына қосылды. 1949 жылғы сайлауда ол Сиднейдің солтүстік жақтардағы Маккеллар округінен Өкілдер палатасына сайланды. 1940 жылдардың соңында Уентворт коммунистерге қарсы күрескен, тіпті өз партиясының кейбір мүшелері оны шамадан тыс деп санаған (бірақ Мензиз оның жиі қызыл сөйлеуінен пайда табуға дайын болған): ол парламенттік иммунитетті пайдаланып, коммунистік әсерге қатысты негізсіз айыптаулар жасады, осылайша Австралия қоғамдық өмірінің түрлі салаларында макартизмге ұқсас әрекеттерге қатысты деп айыпталды. Ол Либерал партиядағы «Тайвань лоббисінің» жетекші мүшесі болды, сонымен қатар Уилфрид Кент Хьюз және жас Джон Гортон да оның құрамында болды. Ол оппозициядағы Австралия Еңбек партиясының лидері доктор Х.В. Эваттың коммунистердің жақтасы екенін немесе олардың құрбаны екенін көрсетуге тырысты. Оның сөзіне қарағанда, коммунистер «Австралия Еңбек партиясының арқасында билікке жеткісі келеді». Мензистің өмірбаяуын жазған автор оны «Либерал партиясының белгілі артқы орындық қызыл сөйлеушісі» деп атады. Алайда, Уентворт бір мәселемен шешілмейтін саясаткер емес, оның үлкен энергиясы мен қабілеті болды. Гортонның өмірбаяуын жазған автор: «Оның өзгермелі және кейде ерекше мінез-құлқына қарамастан, оның кемшіліктері кем дегенде жаңашыл ойлау қабілетіне байланысты болды» деп жазды. Осыған қарамастан, ол министрлікке тағайындалу үшін ұзақ күтті, себебі ол зейнетақы сияқты басқа мәселелерде партиялық жиналыстарда наразылық білдірді. Осы жылдары ол парламенттік комитеттерде жұмыс істеді. 1952 жылдан 1961 жылға дейін Сыртқы істер комитетінің белсенді мүшесі болды. 1956 жылдан бастап теміржол телімдерін стандарттау жөніндегі үкіметтік комитеттің төрағасы болды. Ол Австралияның ұзақ жылдар бойы шешілмей келген инфрақұрылымдық мәселесі – колониялық дәуірден қалған түрлі штаттардағы теміржолдың үйлеспейтін өлшемдері туралы маңызды ұсыныстар жасады. Басқа жағынан, Гоф Уитлэм Уентвортты 1961 жылы Мельбурннан Сиднейге дейінгі бір өлшемді теміржол желісін ашуға әкелген теміржол стандарттау келісімінің сәулетшілерінің бірі деп есептеді. Алайда, Оңтүстік Австралия теміржолдарының басшысы: «Теміржол мәселелеріне деген құлшынысына қарамастан, Билл Уентворттың пікірталасқа араласуы және оның тек аймақтар арасындағы байланыстарды қолдауы интеграцияланған стандартты теміржол желісіне қол жеткізудің кез келген мүмкіндігін мәңгілікке жойды. Оның қатысқаны өкінішті» деді. Уентворттың басқа ұзақ мерзімді қызығушылығы – аборигендер мәселесі болды. 1959 жылы ол Австралияның аборигендерді зерттеу институтын құру туралы ұсынысты Кабинетке ұсынды, үкімет аборигендер мен Торрес бұғазы аралдарының мәдениетін жазу бойынша кешенді тәсілді қолдану қажеттігін атап өтті. Институт 1964 жылы Парламент актісімен құрылды және қазір Австралияның аборигендер мен Торрес бұғазы аралдарының зерттеу институты (AIATSIS) деп аталады. Ол Австралияның Түпкі тұрғындарының игілігі үшін заң шығару билігін беру үшін конституциялық референдумды қолдаған Либерал партиясының артқы орындық мүшелерінің бірі болды, бұл 1967 жылы (референдум арқылы) Мензистің ізбасары Харольд Холттың кезінде іске асырылды. Уентворттың досы Гортон Холттың орнын басып, Уентвортты Әлеуметтік қызметтер министрі және Аборигендер істері жөніндегі министр етіп тағайындады, бұл қызметті атқаратын алғашқы министр болды. Министр ретінде Уентворт Кабинеттің оның қалаған кең ауқымды заңдарын қабылдауға құлықсыз екеніне көңілі қалды, себебі Ауылдық партияның мал шаруашылығымен айналысатын мүдделері қарсылық көрсетті. Дегенмен, Уентворт аборигендерге жер құқығын беру жолында алғашқы практикалық қадам жасады, ол Солтүстік территориядағы (сол кезде Британдық одақ бақылауында болған) Уэйв Хилл станциясындағы Гуринджи халқына жерлерін басқаруды ұсынды: бұл схема, Уентворттың тарихын ескере отырып, «коммунистік рухқа» ие болды деп Мал өндірушілер кеңесі айтты (коммунистік жазушы Фрэнк Харди Гуринджидің кеңесшісі болған). Уентворт министр болған кезде 60 жасқа толған еді, бірақ ол күшті және жаңашыл екенін дәлелдеді. 1971 жылғы наурыз айында Уильям МакМахон Гортонның орнын басып, премьер-министр болған кезде, ол Гортонның басқа да жақтастарынан бас тартса да, Уентвортты министрлікте қалдырды. Уентворт осы кезде Либерал партиясының басшылығына үміткер болды, бірақ бірінші дауыс беруден кейін жеңіліп, Билли Снедденге жол берді, оны Уентворт жеңіл салмақ деп санады. 1972 жылғы желтоқсанда МакМахон үкіметі Уитлэмнің басшылығымен Еңбек партиясынан жеңілгенде, Уентворт артқы орындыққа оралды. Снедден МакМахонның орнын басты, бірақ Уентворт оның ең қарсылық білдірген партиялық жиналыстардың бірі болды. 1975 жылғы наурызда Уентворт Либерал партиясының жиналысында Снедденді басшылықтан шеттету туралы ұсыныс жасады, оның орнына Малькольм Фрейзер келді. Бірақ Фрейзер үкіметі кезінде ол өзінің бұрынғы артқы орындық бүлікші рөліне оралды. Өмір бойы кейнсиандыққа берілгендігі оны Фрейзердің мемлекеттік шығыстарды қысқартқан әрекеттерін инфляцияға қарсы деп сынауға итерді. Парламенттен келесі сайлауда зейнетке шығу ниетін жариялағаннан кейін, ол 1977 жылдың 11 қазанында экономика мен еңбек қатынастарын басқарудағы үкіметтің саясатына наразылық білдіре отырып, Либерал партиясынан шықты. Ол 1977 жылғы желтоқсан айында Жаңа Оңтүстік Уэльстегі Сенатқа сайлауға түсті, дауыстардың 2,1 пайызын алды. Кейін ол Grey Power қозғалысында белсенді болып, 1984 жылғы сайлауда Grey Power үміткері ретінде Сенатқа қайта сайлауға түсті; тағы да сәтсіздікке ұшырады. Уентворттың Австралия саясатындағы соңғы қатысуы 1995 жылғы сәуір айында болды, ол доктор Джон Хьюсонның отставкасынан кейін Уентворт округіндегі (оның атасының атасының құрметіне аталған) сайлауға қатысты. Еңбек партиясының үміткері болмағандықтан, ол дауыстардың 18 пайызын алды, 1943 жылы осы округе алғаш сайланғанынан 52 жыл өткен соң. Өкілдер палатасында болған кезінде Уентворт Австралия тарихындағы басқа өкілдерге қарағанда өз партиясына көбірек қарсы дауыс берді.

Құрметтер

1993 жылы Уентворт Королеваның туған күні құрметіне Австралия орденінің офицері (АО) дәрежесіне тағайындалды, "Австралия Парламентіне, әсіресе аборигендердің құқықтарына және штаттар аралық теміржол рельстерінің стандартына қосқан үлесі үшін".

Кейінгі өмірі, өлімі және отбасы

Уентворт зейнетке шығып, Солтүстік Квинслендке көшті, онда 2003 жылы Сиднейде 95 жасында қайтыс болғанға дейін памфлеттер мен газет мақалаларын жазуын жалғастырды. Ол әйелі Барбара және төрт баласымен қалды. Танымал журналист Мунго Маккалум – оның жүрегі туған туысы.