Кіріспе

Солтүстік-батыс Австралия аборигендері мифологиясының рухтары, ABC телесериалы

Ванджина, сондай-ақ Ванджина және Вонджина деп те жазылады, және Гулинги деп те аталады, – бұл Австралия аборигендерінің Ванджина Вунггурр мәдени блогынан шыққан бұлт және жаңбыр рухтары. Олар Австралияның солтүстік-батыс аймағындағы тас өнерде ерекше көзге түседі. Батыс Австралияның Кимберли аймағындағы кейбір өнер туындылары шамамен 4000 жыл бұрын жасалған. Тағы бір тығыз байланысты рух – жаратушы Уунгурр, ол басқа аборигендердің сенімдеріндегі Көктемгі жыланға ұқсас, бірақ одан өзгеше түсіндіріледі. Ванджина туралы әңгімелер мен оларды бейнелейтін өнер Мованжум аборигендер қауымы үшін маңызды болып қала береді және Кимберлидегі төрт абориген халқының құрамына кіретін Ванджина Вунггурр мәдени блогының негізгі мәдени элементтерінің бірі болып табылады.

Түс уақытының аңыздары

Кейбір армандық оқиғалар Ванджина жерді және оның тұрғындарын жасаған, сонымен қатар оларға әлі де әсер ете береді дейді. Рухтар өліп қалатын жерін тапқанда, олар үңгір қабырғаларына өз бейнелерін салып, жақын жердегі суға кірді. Кейіннен аборигендер бұл суреттерді өмір күшін жаңарту тәсілі ретінде жаңартып отырды. Ванджина заңды бұзғандарды су тасқынымен, молниямен және дауылмен жазалай алады.

Ванджина мен Вунггурр нанымдары

Ванджина мен Вунггурр рухтары Ванджина Вунггурр деп аталатын мәдени топтың өмірінің маңызды элементтері болып табылады, олар Ворроррадан (және Ванджинаны бейнелейтін көрші Нгарди жартастағы суреттер, сондай-ақ Гвион Гвион ("Брэдшоу") суреттері ортақ мәдениеттің куәсі болып табылады). Митчелл платосындағы Уунбал халқы Ванджинаны Гулинги деп атайды. Вунггурр – бұл Радуга Жыланы (Rainbow Serpent) жаратушысы туралы сенімнің бір түрі, ал ванджина – жергілікті рухтар, олар белгілі бір жерлермен байланысты және нақты рулармен байланысты. Кейбір жергілікті айтылымдарда бұл екі термин бір-бірімен алмастырылса да, вунггурр – "барлық тіршілік нысанында, соның ішінде ванджинада да, оның күшінің нақты көріністерін жандандырып, олардың негізін құрайтын, кең таралған өмір күші". Вунггурдың бір жағы Ванджад деп аталатын тас жыланының бейнесінде көрінеді.

Дәстүрлі тас суреттері

Ванджина тас өнерінің кең штрихты суреттері шамамен 3800-4000 жыл бұрын жасалған. Осы өнер стилінің пайда болуы, мың жылдық құрғақшылықтың аяқталуынан кейін болды, одан кейін тұрақты муссондармен сипатталатын ылғалды климат орнады. Ванджина суреттерінде ақ фонға қара, қызыл және сары түстер жиі қолданылады. Рухтар жеке немесе топта, тік немесе көлденең, тастың мөлшеріне байланысты бейнеленеді, кейде олар Көселі Жылан немесе ямс сияқты бейнелер мен заттармен бірге суреттеледі. Көбінесе суреттерде үлкен жоғарғы денесі мен басы болады, онда көздері мен мұрыны көрсетілуі мүмкін, бірақ әдетте ауызы болмайды. Бұған екі түсіндірме берілген: олар соншалықты күшті, оларға сөйлеудің қажеті жоқ, ал егер ауыздары болса, жаңбыр тоқтамас еді. Ванджинаның бас айналасында мөлдір шлемдерден шығатын шағын немесе түсті жолақтар немесе блоктар бейнеленген. Мованжум сенімі бойынша, желтоқсан немесе қаңтар айында жыл сайынғы қайта бояу муссон жаңбырларының келуін қамтамасыз етеді. Кейбір жерлерде бояудың қабаттары 40-тан асып кеткен. Осы процесте сурет салу стилі өзгерді: жақындағы суреттер көбірек денелі және кейбіреулері енді кірпікшелерге ие.

Қабықтағы суреттер

1960 жылдардың соңы мен 1970 жылдардың басында бірнеше Мованжум суретшілері дәстүрлі Ванджина бейнелерін жіп қабығының бөліктеріне түсірді. Бұл қабық суреттері негізінен Калумбарудағы миссия арқылы сатылды. Бұл аймақтың маңызды суретшілерінің қатарында Алек Мингельмангу, Чарли Нумбелмур және Джек Каредада бар. Бұл туындылар қазір әлемнің ірі музейлерінің коллекцияларында сақталуда.

Басқа суреттер

Ванджиналар 1966 жылы ABC телеарнасы түсірген «Wandjina!» балалар фантастикалық телесериалының шабыты болды. 2007 жылы Батыс Австралиядағы Перт қаласында Ванджинаның граффити суреттері пайда болды. Стильдер трафареттен бастап, спреймен салынған, қызғылт машина жүргізіп бара жатқан Ванджина суретіне дейін әртүрлі болды. Flickr және блогтарды пайдаланып, бірнеше адам «Ванджинаны іздеу» ісіне қатысып, тапқан Ванджина граффитилерін жазды. Бұл «көшпелі Ванджиналар» кейбір аборигендерді ашуландырып, ренжітті, олар өз халқының белгілі бір суретшілеріне ғана Ванджинаны бейнелеуге рұқсат берілетінін айтты, бірақ бұл суретшілер кім екенін атамады. «Кім осы Ванджинаны салып жатыр?» деген қысқа фильм аборигендердің реакциясын талқылады. Ванджинаның суреттері Виктория штатындағы Рингвуд магистраттық сотының қабырғаларында ілінген; олар Виктория Ұлттық галереясының туындылары деп көрсетілген. 2016 жылы Vivid Sydney фестивалі барысында Дони Вулагуджаның Ванджина суреті Сидней опера театрының қабырғасына «Желкендерді жарықтандыру» мерекесінің аясында проекцияланды. 2023 жылы Ванджина танымал Fate/Grand Order мобильдік ойынына қосылды, бастапқыда қарсыласы ретінде, кейін ойналатын кейіпкер ретінде пайда болды.