Австралия өнері: тарих және қазіргі заман

Кіріспе

Австралиялық өнер – Австралияда немесе Австралия туралы, немесе австралиялықтардың шетелде жасаған өнерінің кең спектрі. Австралиялық өнер ежелгі заманнан бастап бүгінгі күнге дейін дамып келеді. Оған аборигендік, отарлық, ландшафтық, ательелік және заманауи өнер түрлері кіреді, бірақ олармен шектелмейді. Австралиядағы бейнелеу өнерінің бай және кең тарихы бар, аборигендік өнер кем дегенде 30 000 жылға дейін барып жетеді. Ел Батыс және Австралияның жергілікті мектептерінен шыққан көптеген белгілі суретшілердің туған жері болып табылады. Олардың ішінде 19 ғасырдың соңындағы Хайдельберг мектебінің пленэр суретшілері, антиподалар, Орталық Австралияның Германсбург мектебінің акварель суретшілері және Батыс шөл өнерінің қозғалысы бар. Австралия өнер саласында жоғары модернизм мен постмодернизм өнерінің маңызды үлгілері де кездеседі.

Австралияның жергілікті халқы

Австралия аборигендерінің ата-бабалары Австралияға 60 000 жыл бұрын келген деп саналады, ал Австралиядағы ежелгі абориген өнерінің іздері кем дегенде 30 000 жылға дейін жетеді. Континенттің барлық жерінен ежелгі аборигендер жасаған тас өнер туындыларын табуға болады. Олардың ерекше мысалдары ұлттық саябақтарда, атап айтқанда, ЮНЕСКО тізіміне енген Юлуру және Какаду ұлттық саябақтарында (Солтүстік территория) және Батыс Австралияның Кимберли аймағындағы Гвион Гвион тас суреттерінде кездеседі. Тас өнері Сиднейдегі Ку-ринг-гай Чейс ұлттық саябағы сияқты қалалық аймақтардағы қорғалған саябақтарда да сақталған. Сиднейдегі тасқа қашалған суреттер шамамен 5000-200 жыл бұрын жасалған. Батыс Австралиядағы Муруджугада Австралия тас өнерін сақтау қоғамы оның қорғалуына көмектеседі, ал ондағы көптеген өрнектер 2007 жылы мұра тізіміне енгізілді. Жасы мен мөлшері жағынан Австралиядағы үңгір өнері Еуропадағы Ласко мен Алтамирамен теңеседі, ал абориген өнері әлемдегі ең көне, үздіксіз жалғасып келе жатқан өнер дәстүрі деп есептеледі. Онда үш негізгі аймақтық стиль бар: Орталық Австралияда, Тасманияда, Кимберлиде және Викторияда кездесетін концентрлі шеңберлер, доғалар және нүктелермен ерекшеленетін геометриялық стиль; Квинслендте таралған қарапайым бейнелі стиль; және Арнем жерінде кездесетін, рентгендік суреттерді де қамтитын күрделі бейнелі стиль. Бұл суреттердің бәрі, әдетте, Арман уақытының рухани мәнімен байланысты. Уильям Барак (шамамен 1824-1903) – қазіргі Мельбурн қаласын қамтитын аймақтан шыққан Вурунджерри Виллам халқының дәстүрлі білім алған соңғы өкілдерінің бірі. Ол батыстықтардың білімі үшін дәстүрлі аборигендік өмір салтын бейнелеген өнер туындыларымен танымал (олар Виктория ұлттық галереясының Иан Поттер орталығында және Балларат көркемсурет галереясында тұрақты көрмеде көрсетіледі). Маргарет Престон (1875-1963) – өзінің туындыларында аборигендік элементтерді қолданған алғашқы бей-абориген суретшілерінің бірі. Альберт Наматжира (1902-1959) – танымал австралиялық суретші және Арренте тайпасының өкілі. Оның пейзаждары Германсбург мектебінің өнеріне үлкен әсер етті. Элизабет Дюрактың туындылары, батыс және аборигендік стильдерді үйлестіретін ерекшелігімен көзге түседі. 1970 жылдардан бері абориген суретшілері акрил бояуларын қолданып келеді, ал Батыс шөл өнері сияқты стильдер 20 ғасырда әлемдік деңгейде танымал өнер ағымдарына айналды. Австралияның Ұлттық галереясында абориген өнерінің көптеген туындылары қойылған, соның ішінде Торрес бұғазы аралдарының дәстүрлі мүсіндері мен бас киімдері де бар. Жаңа Оңтүстік Уэльс көркемсурет галереясында Австралия аборигендерінің өнерінің кең жинағы сақталған. 2011 жылдың мамыр айында Гриффит университетінің Орын, Эволюция және Тас өнерінің мұралық бөлімінің (PERAHU) директоры Пол Тасон тас өнерінің ұлттық дерекқорын құру туралы шақырды. Пол Тасон 2011 жылдың мамыр айында австралиялық актер Джек Томпсонмен бірге «Австралия рухын қорғау» науқанын бастады. Бұл науқанның мақсаты – тас өнері сайттары туралы ақпаратты жинақтау үшін толыққанды ресурстармен жабдықталған алғашқы ұлттық мұрағат құру, сондай-ақ болашақта тас өнерін басқару және сақтауды жоспарлау. Ұлттық тас өнер институты Гриффит университетінің, Австралия ұлттық университетінің және Батыс Австралия университетінің тас өнері саласындағы барлық тәжірибесін біріктіруі мүмкін, егер олар қайырымдастықтар, ірі бизнес және үкімет тарапынан қаржыландырылса. Rock Art Research журналы жылына екі рет жарық көреді және тас өнері саласындағы халықаралық зерттеулерді де қамтиды.

The ancestors of Aboriginal Australians are believed to have arrived in Australia as early as 60,000 years ago, and evidence of Indigenous Australian art in Australia can be traced back at least 30,000 years. Examples of ancient Aboriginal rock artworks can be found throughout the continent. Notable examples can be found in national parks, such as those of the UNESCO listed sites at Uluru and Kakadu National Park in the Northern Territory, and the Gwion Gwion rock paintings in the Kimberley region of Western Australia. Rock art can also be found within protected parks in urban areas such as Ku ring gai Chase National Park in Sydney. The Sydney rock engravings are approximately 5000 to 200 years old. Murujuga in Western Australia has the Friends of Australian Rock Art advocating its preservation, and the numerous engravings there were heritage listed in 2007. In terms of age and abundance, cave art in Australia is comparable to that of Lascaux and Altamira in Europe, and Aboriginal art is believed to be the oldest continuing tradition of art in the world. There are three major regional styles: the geometric style found in Central Australia, Tasmania, the Kimberley and Victoria known for its concentric circles, arcs and dots; the simple figurative style found in Queensland; the complex figurative style found in Arnhem Land which includes X Ray art. These designs generally carry significance linked to the spirituality of the Dreamtime. William Barak (c.1824 1903) was one of the last traditionally educated of the Wurundjeri Willam people who come from the district now incorporating the city of Melbourne. He remains notable for his artworks which recorded traditional Aboriginal ways for the education of Westerners (which remain on permanent exhibition at the Ian Potter Centre of the National Gallery of Victoria and the Ballarat Fine Art Gallery). Margaret Preston (1875–1963) was among the early non indigenous painters to incorporate Aboriginal influences in her works. Albert Namatjira (1902–1959) is a famous Australian artist and an Arrernte man. His landscapes inspired the Hermannsburg School of art. Elizabeth Durack's works, which notably fuse Western and indigenous influences, are significant. Since the 1970s, indigenous artists have employed the use of acrylic paints – with styles such as the Western Desert Art Movement becoming globally renowned 20th century art movements. The National Gallery of Australia exhibits a great many indigenous art works, including those of the Torres Strait Islands who are known for their traditional sculpture and headgear. The Art Gallery of New South Wales has an extensive collection of indigenous Australian art. In May 2011, the Director of the Place, Evolution, and Rock Art Heritage Unit (PERAHU) at Griffith University, Paul Taçon, called for the creation of a national database for rock art. Paul Taçon launched the "Protect Australia's Spirit" campaign in May 2011 with the Australian actor Jack Thompson. This campaign aims to create the very first fully resourced national archive to bring together information about rock art sites, as well as planning for future rock art management and conservation. The National Rock Art Institute would bring together existing rock art expertise from Griffith University, Australian National University, and the University of Western Australia if they were funded by philanthropists, big business and government. Rock Art Research is published twice a year and also covers international scholarship of rock art.

Ертедегі еуропалық суреттер

Еуропалық суретшілердің Австралия көрінісінің алғашқы көркем бейнелері негізінен табиғат тарихының иллюстрациялары болды, олар ғылыми мақсаттар үшін жердің ерекше флорасы мен фаунасын, сондай-ақ жағалаудың топографиясын бейнеледі. Джеймс Куктің 1770 жылғы саяхатындағы ботаникалық суретші Сидни Паркинсон Австралияның шығыс жағалауын алғаш рет картаға түсірген кезде көптеген мұндай суреттер жасады, бұл жұмыс табиғатты зерттеуші Джозеф Бэнкстің басшылығымен жүргізілді. Осы суреттердің көптегені Еуропаға қайтарылғанда күмәнмен қабылданды, мысалы, қасқырдың (платипус) жалған екендігі туралы айтылды. Көшірмелер мен репродукциялар түрінде Джордж Стаббстың 1772 жылғы «Ірі иттің портреті» және «Жаңа Голландиядан келген Конгуро» картиналары – тиісінше динго мен кенгуру бейнеленген – Австралия фаунасының алғашқы кеңінен таралған суреттері болды.

Британдық отарлау (17881850)

Австралиядағы батыс өнерінің алғашқы кезеңдері, 1788 жылы британдық отарлаудан бастап, еуропалық жарық сезімінен австралиялыққа қарай біртіндеп өзгеру ретінде сипатталады. Австралиядағы жарық Еуропадағыдан ерекше, ал алғашқы пейзаждар осы айырмашылықты көрсетуге тырысты. Бұл трансформация кезеңі болды, онда Еуропадан келген көркем идеялар жаңа континентке және қалыптасып келе жатқан қоғамға енген кезде жаңа мағына мен мақсатқа ие болды. Банкс ұсынғанына қарамастан, 1788 жылы Бірінші флотпен кәсіби табиғат тарихы суретшісі ешқайсысы да саяхаттаған жоқ. 19 ғасырдың басына дейін колонияда жасалған барлық суреттерді әскерилер, оның ішінде британдық теңіз офицерлері Джордж Рапер мен Джон Хантер, сондай-ақ сотталған суретшілер, мысалы Томас Уотлинг салған. Дегенмен, осы суреттердің көпшілігі авторлары белгісіз, ең танымалдары – Порт-Джексон суретшісі. Көбінесе олар теңіз суретшілігі стилінде салынған, табиғат тарихына, әсіресе құстарға қатысты тақырыптарды қамтиды, ал кейбіреулері жаңадан құрылған колонияның өзін бейнелейді. 19 ғасырдың басында бірнеше кәсіби табиғат тарихы суретшілері экспедицияларға қатысты, олардың ішінде Мэтью Флиндерспен бірге саяхаттаған Фердинанд Бауэр және Николас Боден басқарған француз экспедициясымен бірге саяхаттаған Шарль Александр Лесюр болды. Алғашқы тұрақты кәсіби суретші Джон Левин болды, Левиннің платипусы (1808) осы ерте суретшілердің көпшілігі көрсеткен егжей-тегжейлілік пен ғылыми зерделілікті көрсетеді. Табиғат тарихынан шабыт алғаннан бөлек, 1830 жылдарда австралиялық аборигендердің этнографиялық портреттері де жасалды. Олардың ішінде Жаңа Оңтүстік Уэльсте Август Эрлді атауға болады.

Конрад Мартенс (1801–1878) 1835 жылдан 1878 жылға дейін кәсіби суретші ретінде жұмыс істеді, көптеген пейзаждарды салған және коммерциялық тұрғыдан сәтті болды. Оның туындылары еуропалық сезімталдыққа сәйкес пейзажды жұмсарту ретінде қарастырылады. Уильям Пигуеннің (1836–1914) «Дарлингтегі су тасқыны» 1895 жылы Жаңа Оңтүстік Уэльстің Ұлттық галереясына қосылды. Ерекше көзге түскен суретшілердің ішінде Евгений фон Герард, Николас Шевалье, Уильям Струт, Джон Скиннер Прут және Кнуд Булл болды. Луи Бувело кейінгі кезеңде пейзаж суретшілігінде маңызды тұлға болды. Ол Барбизон мектебінің суретшілерінен әсер алды, сондықтан пленэр техникасын қолданды, сонымен қатар жерді үйреншікті және орнықты түрде бейнеледі, бұл ерте суретшілерде басым болған жаттық немесе қауіптілік емес. Осы тәсіл, оның кең ауқымды оқытушылық әсерімен бірге, оны «Австралиядағы пейзаж суретінің әкесі» деп атауға алып келді.

Австралия импрессионистері (1885-1900)

Австралиялық сурет өнерінің ерекше дәстүрінің бастауы көбінесе 19 ғасырдың соңындағы Гейдельберг мектебімен байланыстырылады. Том Робертс пен Артур Стритонның Гейдельбергте (сол кезде Мельбурн қаласының шетіндегі ауылдық аймақ) құрған лагерінің атымен аталатын бұл суретшілер Фредерик Маккабин, Чарльз Кондер және Маккабиннің шәкірті Джейн Сазерлендпен бірге жұмыс істеді. Сиднейде туып өскен импрессионист Джон Расселл өмірінің көп бөлігін Еуропада өткізді, онда Винсент ван Гог және Клод Моне сияқты суретшілермен достық қарым-қатынас орнатты. Ол сондай-ақ досы Том Робертске француз импрессионизміндегі жаңалықтар туралы хаттар жазып отырды.

Федерация дәуірі мен Бірінші дүниежүзілік соғыс (19011918)

1901 жылы Австралияның алты өзін-өзі басқаратын колониясы бірігіп, біртұтас мемлекет құрды. Ханс Хейсен және Элиот Груннер сияқты суретшілер Гейдельбергтік суретшілердің австралиялық пейзаж дәстүрін дамытып, ұлы, ұлттық шабынды пейзаждар жасады. Ал басқалары, Руперт Банни мен Хью Рамзи секілді, Лондон мен Париж қалаларында сәтті мансапқа қол жеткізді.

1920-жылдардан бастап

1920 жылдары көпшілік арасында импрессионизмнің өңделген түрлері танымал болды, Элиот Грунер Австралия импрессионистерінің соңғысы саналды. Макс Мелдрумның жазбалары мен оқытуларынан бастау алған Австралиялық тоналистік қозғалысы, тональдық қатынастарды «ғылыми» түрде жазып алып, «импрессионизмді» жүйеге айналдырды. Бұл қозғалыс, Еуропадан келген босқындардың ықпалымен пайда болған Angry Penguins және Heide Circle айналасындағы модернистік өнерге, сондай-ақ Англия мен Францияға барып келген австралиялық суретшілерге қарсы болды. «Заманауи өнерге» қатысты консерваторлық көзқарастар 1960 жылдарға дейін басым болды, бұл Австралия өнер академиясында (1937–1947) институционалдық деңгейде бекітілді. Оған Қазіргі заманғы өнер қоғамы (1938 жылы құрылған және әлі де жұмыс істеп келеді) сияқты топтар қарсылық көрсетті. Көптеген материалдар колониялық кезеңнен жетіп келді. Тағы да көп материал басқа ұлттық және аймақтық кітапханаларда сақтаулы.

Өнер нарығы

Қазіргі заманғы өнердегі өрлеу мен құлдырау циклі 1980 жылдардағы отарлық өнердің өрлеуінің 1987 жылғы қор нарығының күйреуімен және көптеген суретшілер мен дилерлердің кетуімен аяқталғаны байқалады, содан кейін 2000 жылдардағы аборигендік нүктелі сурет салу және Австралияның кейінгі модернистік сурет салу өрлеуі болды, ол әлемдік қаржы дағдарысы кезінде аяқталды және коллекционерлер мен жұртшылықтың халықаралық қазіргі заманғы өнер саласына қызығушылығы арта түсті. 2010 жылы 5% қайта сату роялти жүйесі қолға алынды, оған сәйкес суретшілер жарамды өнер туындылары 1000 доллар немесе одан да көп сомаға коммерциялық түрде қайта сатылғанда сату бағасының 5% -ын алады. 2010 жылдың 10 маусымы мен 2013 жылдың 15 мамыры аралығында бұл жүйе 610 суретшіге 1,5 миллион доллардан астам роялти әкелді. Кейбір сатып алушылар кез келген қайта сату роялтисін төлеуге қарсы, ал басқалары роялти тікелей суретшілерге берілетініне келіседі. Дегенмен, олар одан әрі бюрократиялық кедергілер мен мемлекеттік араласу туралы алаңдайды. 2014/15 жылдары аукционда отарлық өнерге қайта қызығушылық туды. 20 ғасырдың қолжетімді ауылдық көріністерін бейнелейтін суреттерге сұраныс жоғары. Солтүстік жарты шардағы құнсызданған өнер нарықтары Австралия өнер нарығында үлкен түзету болады деп күткен, ол орта буын нарығына өтті. Өнер жәрмеңкелері мен биеннальдер сияқты әлеуметтік бағытталған өнер шаралары қазіргі заманғы өнер саласында өсуде және танымал болуда. 2010 жылдары шағын коммерциялық галереялар жұмыс істейтін экономикаға қарамастан, бизнесте қалу үшін күресті, бірақ мұның себептері туралы жалпы пікір жоқ. Австралиялық суретшілер дәстүрлі жергілікті нарықта туындыларын сататын Қытайда жаңа нарық пайда болды: "Sotheby's халықаралық аукциондық үйінің мәлімдемесіне сәйкес, қытайлықтар әрдайым дәстүрлі қытай өнерін жақсы көргенімен, қазіргі заманғы халықаралық өнерге деген қызығушылықтың артуы – соңғы үрдіс". 1980 жылдары тиімді қаржылық инвестицияға айналғаннан бері аборигендік өнер нарығы ұлттық және халықаралық деңгейде өте күшті болып қалуда. Барлық аймақтық және мемлекеттік галереялар аборигендік өнердің маңызды коллекцияларын сатып алумен қатар, жеке галереялар шетелде танымал суретшілерді көрсетеді. Абориген суретшілері Австралиядағы барлық маңызды ландшафттық сыйлықтарда да өкілдік табады. 2019 жылы "50 000 долларлық құны бар Винн сыйлығын Сильвия Кен «Жеті әйел бауырлас» картинасы үшін жеңіп алды, бұл ландшафт сыйлығын жергілікті суретшілердің қатарынан төртінші рет жеңіп алуы".

The boom and bust cycle in contemporary art is evident in the 1980s colonial art boom ending at the time of the 1987 stock market crash and the exit of many artists and dealers, followed by the 2000s boom in Aboriginal dot painting and Australian late modernist painting, which ended at the time of the global financial crisis and growing collector and public interest in the international contemporary art circuit. A 5% resale royalty scheme commenced in 2010 under which artists receive 5% of the sale price when eligible artworks are resold commercially for $1000 or more. Between 10 June 2010 and 15 May 2013, the scheme generated over $1.5 million in royalties for 610 artists. Some buyers object to paying any resale royalty while others do not mind a royalty going directly to the artists. However, they worry about further red tape and bureaucratic interference. In 2014/15 there was a rediscovery of colonial art at auction. Affordable 20th century rural scene painting is buoyant. While the inflated northern hemisphere art markets had anticipating a massive correction in the Australian art market which transitioned to the middle market. Socially oriented art events such as art fairs and biennials have continued to grow in size and popularity in the contemporary art scene. The smaller commercial galleries have struggled to remain in business in the 2010s in spite of a functioning economy, although there is little consensus on the reasons for this. A new market has arisen in China, where Australian artists are selling works in a traditionally local market: "While the Chinese have always had a passion for traditional Chinese art, according to global auction house Sotheby's, the surging interest in contemporary international art is a recent trend." The market for Aboriginal art is still very strong, on the national and international stage, since becoming a solid financial investment in the 1980s. Not only do all the regional and State Galleries acquire significant collections of Aboriginal art, but private galleries are showing featured artists abroad. Aboriginal artists are also represented in all the major landscape prizes Australia. In 2019, "the Wynne prize, worth $50,000, was won by Sylvia Ken for her painting Seven Sisters – marking the fourth year in a row that the landscape prize has been won by Indigenous artists."

Австралияның көркем өнерін басқа елдерде

Швейцарияның Нойшатель қаласындағы "La grange" австралиялық абориген өнері мұражайы, Еуропадағы абориген өнеріне толыққанды арналған санаулы мұражайлардың бірі еді.