Кіріспе

Австралияның аборигендері мен Торрес бұғазы аралдарының халқы жасаған өнер – Австралияның жергілікті өнері, оған аборигендер мен Торрес бұғазы аралдарының халқының туындылары, сондай-ақ басқалармен бірлескен жұмыстары кіреді. Ол жапырақтарға, қабықтарға, ағаштарға сурет салу, тасқа мүсіндеу, акварельмен салу, мүсін жасау, салтанатты киімдер мен құммен сурет салу сияқты алуан түрлі техникаларда жасалған туындыларды қамтиды. Бұл өнер Австралияның жергілікті халқының еуропалық отарлаудан мыңдаған жылдар бұрын пайда болған және бүгінгі күнге дейін жалғасып келе жатқан өнері. Австралия аборигендерінің өнері – әлемдегі үздірілмеген ең көне өнер жасау дәстүрі.

Дәстүрлі жергілікті өнер

Аборигендік өнерді жасаудың бірнеше түрі мен әдістері бар, оның ішінде тасқа сурет салу, нүктелі сурет салу, тасқа ою, қабыққа сурет салу, мүсін жасау, тоқу және иіп өру өнері. Австралиялық аборигендік өнер – әлемдегі ең көне үздіксіз сақталған өнер дәстүрі. Онда Плейстоцен дәуіріндегі Тилаколео және еуропалық кемелердің келуі сияқты жақындағы тарихи оқиғалар да бейнеленген. Батыс Австралияның Пилбара аймағы мен Оңтүстік Австралияның Олари ауданындағы ең көне тас суреттерінің жасы шамамен 40 000 жылға жетеді деп есептеледі. Австралиядағы тас суреттерінің ең көне дәлелі – Солтүстік территориядағы Арнем жерінің оңтүстік-батысындағы Нарвала Габарнманг үңгіріндегі қазба жұмыстары кезінде табылған кішкентай тас сынығындағы көміртегінен жасалған сурет. 28 000 жыл бұрын жасалған бұл сурет – жер бетіндегі ең көне тас суреттерінің бірі, мерзімі анықталған. Австралиядағы ең сенімді деректерге сүйенген, анық тасқа салынған ең көне мотив – Батыс Австралияның Кимберли аймағындағы үңгірден табылған макроподтың үлкен суреті. 2021 жылғы ақпан айындағы зерттеулерде бұл сурет шамамен 17 300 жыл бұрын жасалғаны анықталды. Гвион Гвион тас суреттері ("Брэдшоудың тас суреттері", сондай-ақ "Гиро-Гиро" деп те аталады) алғаш рет 1891 жылы оларды хабарлаған Джозеф Брэдшоутың есімімен аталған. 2020 жылғы зерттеулер бұл өнердің жасы 12 000 жылға жетеді деп есептейді. Маливава суреттері Пол Тасон басқарған зерттеуде жазылған және 2020 жылдың қыркүйегінде "Австралия археологиясында" жарияланған. Бұл өнерге Арнем жерінің солтүстік-батысындағы 87 орындағы 572 сурет кіреді, олар Аунбарнадан (Боррадейл тауынан) табылған. Бұл табылған суреттер стилі жағынан ерекше, сонымен қатар Арнем жерінде тарихи түрде кездеспейтін бильбилерді және дугонгтың алғашқы бейнесін бейнелейді. Суреттердің көпшілігі қызыл және шоколад түстерінде, тек біреуі – көміртегімен салынған, және натуралистік стильде жасалған. Бұл суреттер бұрынғы зерттеулерде сипатталмаған. Олар үлкен және адамдар мен жануарлар арасындағы қарым-қатынасты көрсетеді, бұл тас суреттерінде сирек кездесетін тақырып. Бильбилер, тайлацин мен дугонг Арнем жерінде мыңдаған жылдар бойы жойылған. Бұл суреттерді алғаш рет 2008-2009 жылдардағы зерттеушілер көрген, бірақ олар 2016 жылдан 2018 жылға дейін ғана жан-жақты зерттелді. Суреттерге Рональд Ламилами, дәстүрлі иесі ат қойды. Таконның сөзіне сүйенсек, "Маливава суреттері Арнем жеріндегі ең көне суреттер және бұл сурет салу әдісі Малива стилімен басталған сияқты. Ол қазіргі уақытта да қабыққа және қағазға салынған суреттерде жалғасуда". Тасон Маливава суреттерін Джордж Чалупканың Динамикалық суреттер стилімен салыстырады, ондағы суреттердің 89% -ы адамдардан тұрады, ал Маливава суреттерінің 42% -ы адамдарды бейнелейді. Дегенмен, Арнем жеріндегі тас суреттерінің стилін жіктеуде көптеген күрделіліктер мен пікірталастар бар. Басқа тасқа боялған суреттерге Квинслендтегі Лаура, Какаду ұлттық паркіндегі Убирр, Улуру және Карнарвон шатқалы жатады. Тасқа ойылған суреттер немесе петроглифтер қолданылып жатқан тастың түріне және басқа да факторларға байланысты әртүрлі әдістермен жасалады. Австралиядағы ең танымал тас өнер түрлерінің бірі – Батыс Австралиядағы Муруджуга, Жаңа Оңтүстік Уэльстегі Сиднейдің айналасындағы Сидней тасқа ойылған суреттері және Орталық Австралиядағы Панарамите тас өнерлері. Тоуомбадағы тасқа ойылған суреттерде жануарлар мен адамдар бейнеленген, және Австралияның басқа жерлерінде кездеспейтін ерекше стильге ие. Мұружугадағы тасқа ойылған суреттер әлемдегі ең үлкен петроглифтер жинағы деп саналады, және жойылған жануарлардың, мысалы, тайлациннің суреттерін қамтиды. Соңғы мұз дәуірінен бастап отарлау кезеңіне дейінгі оқиғалар осында тіркелген. Еуропалықтардың алғашқы тас суреттерін табуы 1803 жылдың 14 қаңтарында болды. Британдық кемеші және зерттеуші Мэтью Флиндэрс Карпентария шығанағының жағалаулары мен аралдарын зерттеу экспедициясы кезінде Часм аралына қоныс аударды. Аралдың үңгірлерінде Флиндэрс суреттелген және штампталған суреттердің көптеген үлгілерін тапты. Бұл суреттерді түсіру үшін ол кеме суретшісі Уильям Весталды шақырды. Весталдың екі акварель суреті – Австралия тас өнерінің ең ертегі құжатталған мысалдары.

Таспен жасалған аранжировкалар

Аборигендік тас орнатулар – Австралияның аборигендері салған тас өнерінің бір түрі. Әдетте, олар 30 см шамасындағы тастардан тұрады, олар бірнеше метрден ондаған метрге дейін созылған белгілі бір үлгіде орналастырылған. Әр тас топыраққа жақсы бекітілген, және көптегендерін тұрақтандыру үшін "тіреу тастары" қолданылады. Ерекше сапалы мысалдары Виктория штатында кездеседі, онда кейбір орнатуларда өте ірі тастар бар. Мысалы, Вурди-Юангтағы тас орнатуы 100-ге жуық тастан тұрады, олар жұмыртқа тәрізді сопақ пішіндес, шамамен ... көлемінде. Осы орынның сыртқы түрі бүкіл Ұлыбританияда таралған мегалиттік тас шеңберлеріне ұқсас (дегенмен олардың функциясы және мәдениеті мүлдем басқа болуы мүмкін). Оның аборигендермен байланысы толыққанды расталған және күмәнді емес, бірақ мақсаты белгісіз, алайда ол бастау рәсімдерімен байланысты болуы мүмкін. Бұл орынның астрономиялық мақсаттар үшін қолданылған болуы мүмкін деген пікір де бар. Австралияның басқа да аймақтарында, мысалы Йирраланың жанында, Макассан трепанг балықшылары мен сүмбіле саурушылар қолданған праулердің нақты бейнелерін көрсететін кішірек тас құрылымдар табылды.

Ағаштан жасалған ою-өрнек

Ағаштан ою әрқашан аборигендер мәдениетінің маңызды бөлігі болды, оған ағаш, кесуге өткір тас, сым және от қажет болды. Сым мен отты отта қыздырып, ағашқа ою-өрнек салу арқылы нысанға сурет түсірілген. Орталық Австралия суретшісі Эрликиликаның жануарлар пішіндес ағаштан жасаған оюлары кейде еуропалықтарға тауарға саудаластырылған. Аборигендер ағаштан ою жасау арқылы өздерінің түс көрулері (Dreaming) туралы әңгімелерін айтуға, топтарының аңыз-әңгімелерін және өз елі мен дәстүр-салты туралы маңызды ақпаратты жеткізуге тырысқан. Олар сондай-ақ илама сияқты рәсімдерде де қолданылған. Тиви аралдарының аборигендері дәстүрлі түрде пукумани қабір тіректерін ойып жасаған, ал 1960 жылдан бері темір ағаштан жасалған фигураларды ойып, бояумен әсемдеумен айналысады.

Тоқыма бұйымдары

Тынық мұхитының көп бөлігінде ерлер өнер мен сәулетке қадағалау жасайды, ал әйелдер ағаш қабығы мен өсімдіктерден жасалған киіз матадан жасалған өнерге қадағалау жасайды. Киімдегі өнерді өндіріс жетекшісі әйел бақылайды. Бұл егжей-тегжейлі киімдер рәсімдерде киіліп, әрқайсысы топтағы байлықты және мәртебені көрсетеді. Қасиетті киімдер сауда тауары ретінде де, әлеуметтік және саяси қарым-қатынастарда да қолданылады. Киімді киіп, содан кейін алып тастап, басқа біреуге сыйлау достық немесе одақты нығайтуға көмектеседі.

Сауыт-саймандар және тоқу

Себеттер, кейде оралмалы себеттер, қабық, пальма жапырақтары және қауырсындарды бұрау арқылы жасалатын; кейбір себеттер қарапайым, ал кейбіреулері қауырсын әшекейлерімен немесе себеттің өрнегіне тоқылған қауырсындармен жасалатын. Суретшілер пальма жапырақтары мен гибискустың қабығын бояу үшін минералды және өсімдік бояуларын қолданды. Бұл жіптен тоқылған қаптар мен себеттер діни және рәсімдік қажеттер үшін түрлі шараларда қолданылды; себеттер сондай-ақ ауылға нәрселерді әкелу үшін де пайдаланылған болуы мүмкін. Себет тоқу Австралияның абориген халықтарының әйелдері тарапынан ғасырлар бойы дәстүрлі түрде жүзеге асырылып келеді.

Зергерлік бұйымдар

Аборигендер қабықтан әсемдіктер жасаған, олардың құны жоғары саналған және көбінесе тауарлармен айырбастау үшін қолданылған. Бұл қабықтар адам шашынан қолмен тоқылған жіпке тіркелген, ал кейде маймен және қызыл сары тозаңмен жабылатын. Мұндай әшекейлер кейде ер адамдардың мойнына немесе белдеріне тағылып, салтанаттарда пайдаланылған.

Қалты жұп

Калти паарти оюы – эму жұмыртқаларын қабықтарына ою-өрнек салу арқылы жасалатын дәстүрлі өнер түрі. Бұл өнер басқа көне техникалар сияқты ескі емес, ол тоғызыншы ғасырда пайда болған.

Таңбалар

Аборигендер заманауи өнер қозғалысының кейбір белгілері аймақтар арасында бірдей мағынаны сақтайды, бірақ сурет контексінде символдардың мағынасы өзгеріп қалуы мүмкін. Монохром түсте қарағанда кейбір белгілер ұқсас көрінеді, мысалы, шеңбер ішіндегі шеңберлер, кейде жеке, сирек немесе жиынтық түрде бейнеленеді. Суретшінің қай топқа жататынына байланысты, от, ағаш, төбе, қазылған шұңқыр, су көзі немесе бұлақ сияқты белгілердің мағынасы әртүрлі болуы мүмкін. Түс қолдану арқылы, мысалы, суды көк немесе қара түспен бейнелеу арқылы символдың мағынасын толықтырып беруге болады. Абориген суретшілерінің көптеген суреттері, мысалы, Арман туралы әңгімелерді бейнелейтіндері, әуеден қаралатын перспективада көрсетіледі. Әңгіме жердің бедерін, ата-бабалардың саяхаттарында немесе жаратылыс кезінде қалыптасқан құрылымын ұстандырады. Қазіргі заманғы нұсқасы – мыңдаған жылдар бойы қалыптасқан әндердің, рәсімдердің, тас өнерінің, дене өнерінің және рәсімдердің (мысалы, awelye) қайта жаңғыртуы болып табылады. Мағынасы қандай болса да, белгілерді түсіндіру суреттің толық контексінде, суретшінің шыққан аймағында, суреттің артындағы оқиғада және сурет стилінде жүргізілуі керек.

Граффити және басқа да зиянды әсерлер

Көптеген мәдени маңызы бар аборигендердің тасқа салынған суреттері алғашқы қоныс аударушылар мен қазіргі заманғы келушілердің салдарынан біртіндеп зақымданып, жойылды. Бұған құрылыс және тазалау жұмыстары арқылы өнердің жойылғандығы, орындарға тым көп тиісуден туындаған эрозия және граффити жатады. Қазір Ұлттық парктеге қарасты көптеген орындарды рейнджерлер қатаң бақылауда ұстауы керек немесе оларды халықтан толығымен жабуға тура келеді.

Торрес бұғазы аралдарының өнері

Мифология мен мәдениетке мұхит пен аралдардағы табиғат өмірінің әсері зор, олар дәстүрлі өнер түрлерін қалыптастырған. Тотемдік жандар саналатын тасбақалар, балықтар, дугондар, акулалар, теңіз құстары және тұзды су крокодилдері ерекше көзге түседі. Торрес бұғазы аралдықтарының туында бейнеленгендей, салтанатты билер үшін күрделі бас киімдер немесе дари (немесе дари) жасалады. Тарихи тұрғысынан дариді Торрес бұғазының жауынгерлері шайқаста киген. Бүгінде ол Торрес бұғазы аралдықтарының бейбітшілік пен үйлесім символы болып табылады. Әлемдік деңгейдегі суретші Кен Тайдай Снр заманауи материалдардан жасалған әсем дарилерді жасаған. Торрес бұғазы аралдықтары – әлемде батыс аралдарында крар (тасбақа қабығы), ал шығыс аралдарында ле оп (адам беті) деп аталатын тасбақа қабығынан маска жасаумен айналысатын жалғыз мәдениет. Көркем өнердің ішіндегі ең танымал түрі – ваме (немесе wameya), түрлі түйінді өрнектер. Аралдарда ағаштан ою-өрнек жасау, маскалар мен барабандарды жасау және осылар мен басқа да рәсімдерге арналған заттарды сәндеу дәстүрі ұзақ жылдар бойы сақталған. 1970 жылдардан бастап, жас суретшілер дәстүрлі мифтер мен аңыздарға қайта оралумен бірге оқуларын бастады. Маргарет Лоридің «Торрес бұғазының мифтері мен аңыздары» (1970) және «Торрес бұғазынан алынған әңгімелер» (1972) атты еңбектері ұмытылып кеткен оқиғаларды жаңғыртып, суретшілерге үлкен әсер етті. Бұл оқиғалардың кейбірі Хэддонның 1898 жылғы Торрес бұғазына жасаған экспедициясынан кейін жазылса да, көптегені кейін қолданыстан шығып, ұмытылған. 1990 жылдары Деннис Нона (1973 ж.т.) сияқты жас суретшілер тобы линогравюра, офорт сияқты көшпелі формаларға және ірі қола мүсіндерге осы дағдыларды аударуды бастады. Басқа да көрнекті суретшілердің қатарында жергілікті өсімдіктер мен экожүйелерді бейнелейтін әсем қара-ақ линогравюраларымен танымал Билли Мисси (1970–2012) және Алик Типоти (1975 ж.т.) бар. Бұл және басқа да Торрес бұғазы суретшілері Австралиядағы абориген өнерінің формаларын кеңейтіп, керемет Меланезиялық ою-өрнек шеберлігімен қатар жаңа оқиғалар мен тақырыптарды әкелді. 2015 жылдың шілде айында Кэрнс аймақтық галереясында Алик Типотитің «Зугубал» атты көрмесі өтті.

Қазіргі абориген суретшілері

1934 жылы австралиялық суретші Рекс Баттарби Солтүстік территориядағы Германсбург миссиясында басқа да абориген суретшілерімен бірге абориген суретшісі Альберт Наматжираға батыс стиліндегі акварель суреттерін салуды үйретті. Бұл стиль «Германсбург мектебі» деп аталып, танымал болды және картиналар Мельбурн, Аделаида және басқа да австралиялық қалаларда көрмеге қойылғанда тез сатылып кетті. Наматжира осы акварель суреттерінің арқасында әйгілілікке ие болып, алғашқы аборигендік австралиялық азамат атанды. 1966 жылы Дэвид Малангидің дизайны австралиялық бір долларлық банкнотада пайда болды, бірақ бастапқыда ол бұл туралы білмеді. Кейіннен Резервтік банк оған төлеген ақша Австралия авторлық құқығы тарихындағы алғашқы аборигендік авторлық құқық болып есептелді. 1988 жылы Канберрадағы Австралия Ұлттық галереясында Арнем Ленд аймағындағы жерлеу рәсімдерінде қолданылатын 200 ойылған ағаш қабығынан жасалған аборигендік ескерткіш ашылды. Ол Австралияның отарлануының екі жүз жылдығына арналып жасалды және отарлаушылармен қақтығыста жерлерін қорғап қаза тапқан аборигендердің құрметіне орнатылды. Бұл ескерткішті Рамингин және жақын маңдағы қауымдардың 43 суретшісі бірлесіп жасады. Оның ортасынан өтетін жол Глайд өзенін бейнелейді. Сол жылы Канберрадағы жаңа Парламент үйі Майкл Нельсон Джагамарраның дизайнымен жасалған мозаикалық алаңмен ашылды. Марқұм Ровер Томас – Австралияның танымал заманауи абориген суретшісі. Батыс Австралияда туған ол 1990 жылы Венеция биенналесінде Австралияны өкілдік етті. Ол Квинни Маккензи (Шығыс Кимберли / Уормун аймағынан) және Пэдди Бедфорд, Фредди Тимс сияқты басқа да талантты суретшілерді сурет салуға шақырды және олардың туындыларына үлкен әсер етті. 1980 жылдардың соңы мен 1990 жылдардың басында Элис-Спрингстің солтүстік-шығысындағы Утопия қауымдастығынан шыққан Эмили Кнгваррейдің туындылары кең танымал болды. Өмірінің көп бөлігін қолөнерге арнаған ол 80 жасқа келгенде ғана суретші ретінде танылды. Оның ең танымал туындыларының бірі – «Жердің жаратылуы». Оның стилі жыл сайын өзгеретін, дәстүрлі аборигендік және қазіргі австралиялық өнердің үйлесімі ретінде қарастырылады. Оның танымалдылығының артуы Орталық, Солтүстік және Батыс Австралиядан Кэтлин Петиарре (Кнгваррейдің қызы), Анжелина Пверл, Минни Пверл, Дороти Напангарди, Лена Пверл және тағы да басқалар сияқты көптеген абориген суретшілерінің танымалдығына жол ашты. Осы суретшілердің танымалдығы және оларға тигізетін қысым кейбір өнер орталықтарын олардың суреттерін онлайн сатудан тоқтатып, алдын ала тапсырыс тізіміне қоюға мәжбүр етті. Қазіргі таңдағы сәнді суретшілердің қатарында «Шөптік медицина жапырақтары» және «Желтоқұмырсқалар» бейнесімен танымал Жасинта Хейс, Альберт Наматжирамен бірге оқыған Рекс Сұлтан, Трефина Сұлтан және Реджи Сұлтан, Бесси Питжара және Джойс Накамара бар. Суреттерге деген сұраныс, суретшілердің шалқары орналасқандығы, сондай-ақ қауымдардағы кедейлік және денсаулық мәселелеріне қарамастан, индустрияның жылдық кірісі шамамен жарты миллиард австралиялық долларын құрап, қарқынды өсіп келеді.

Папуния Тула және "дақ бояу"

1971–1972 жылдары суретші-педагог Джеффри Бардон Алис-Спрингстің солтүстік-батысындағы Папуниядағы аборигендерді өз армандарын кенепке түсіруге ынталандырды. Бұл оқиғалар бұрын шөл құмына салынған, енді олар тұрақты форма алды. Нүктелер құпия, қасиетті рәсімдерді жасыру үшін қолданылды. Алғашқыда Тула суретшілері аборигендік атаумен – «Папуния Тула Арт» компаниясын құруға қол жеткізді, бірақ суретшілер қасиетті мұраларын тым көп ашқаны үшін әріптестерінен сыни пікірлер естігеннен кейін көңілі қалды. Ритуалдық контексте ғана қолданылатын құпия суреттер енді нарықта, австралиялық аборигендер суретінде көрінеді. Туристтік дүкендердегі аборигендердің көптеген туындылары Папунияда дамыған осы стильге қарыз. Бұл қозғалыстың ең танымал суретшісі Клиффорд Поссум Тжапалтжарри болды. Сондай-ақ, осы қозғалыстан Джонни Варангкула Тжупуррула да шықты, оның Калипинядағы «Су арманы» екі рет рекордтық бағамен сатылды, екінші рет 2000 жылы 486 500 долларға бағаланды. Австралия Ұлттық мұражайындағы Папуния коллекциясында 200-ден астам артефакт пен сурет бар, оның ішінде 1970-ші жылдардағы нүктелі суреттер де бар.

Түпкүлгілік өнер қозғалыстары мен кооперативтері

Австралияның абориген өнер қозғалыстары мен кооперативтері Австралияның абориген өнерінің қалыптасуына орталық рөл атқарды. Батыстың көптеген суретшілері формалды білім алып, жеке жұмыс істейтін болса, қазіргі заманғы абориген өнерінің көп бөлігі қоғамдық топтар мен өнер орталықтарында жасалады. Көптеген орталықтар онлайн галереяларды ұйымдастырады, онда жергілікті және халықаралық көрермендер делдалсыз, тікелей қауымдастықтардан туындыларды сатып ала алады. Кооперативтер Австралияның абориген өнерінің әртүрлілігін көрсетеді: солтүстік-батыс аймағында охр кеңінен қолданылады, тропикалық солтүкте сызықтардың торы басым, ал орталық шөлдік кооперативтерде Папуня стиліндегі өнер туындайды. Өнер осы қауымдастықтардың біразы үшін маңызды табыс көзіне айналуда.

Марапаттар

Батыс Австралияның абориген өнері сыйлықтарының жеңімпаздары 2013 жылдың 22 тамызында жарияланды. Австралияның бүкіл өңірінен түскен 137-ден астам өтініш ішінде Черчилль Канн «Батыс Австралияның үздік туындысы» (10 000 АҚШ доллары) сыйлығын, ал Солтүстік Квинсленд суретшісі Брайан Робинсон «Басты сыйлық» (50 000 АҚШ доллары) сыйлығын жеңіп алды.

Дәстүрлі мәдени көріністер

Дәстүрлі білімдер мен дәстүрлі мәдени көріністер – БҰҰ-ның жергілікті халықтардың құқықтары туралы декларациясында және Дүниежүзілік зияткерлік меншік ұйымының (ДЗЗҰ) зияткерлік меншік және генетикалық ресурстар, дәстүрлі білімдер және фольклор жөніндегі үкіметаралық комитеті қолданатын анықтамалар мен терминологияға сәйкес, жергілікті білімнің екі түрі. ДЗЗҰ «дәстүрлі мәдени көріністер» терминін «дәстүрлі мәдениет пен білімді қамтитын кез келген көркемдік және әдеби туынды» деп түсіндіреді. Олар ұрпақтан ұрпаққа беріліп келеді және қолмен жасалған тоқымалар, суреттер, әңгімелер, аңыздар, рәсімдер, музыка, әндер, ритмдер мен билерді қамтиды. Жергілікті мәдени және зияткерлік меншік саласындағы халықаралық сарапшы, австралиялық заңгер Терри Янке Австралияның жергілікті қауымдастықтарында «дәстүрлі» деген сөзді қолдану жиі ұнамайды, себебі ол жергілікті мәдениеттің уақытқа тоқтатылғандай көрінуіне себеп болады. Швейцарияның Нойшатель қаласындағы Австралия аборигендерінің «La grange» өнер мұражайы – Еуропада осы өнер түріне толыққанды арналған санаулы мұражайлардың бірі. Маусымдық көрмелерде әлемдік деңгейде танымал суретшілердің туындылары көрсетіледі. Сонымен қатар, Париждің Музей дю Куай Бранлидегі «Океания» коллекциясында Австралия аборигендерінің суретшілері Лена Нядби, Пэдди Нюнкуни Бедфорд, Джуди Уотсон, Гулумбу Юнупингу, Джон Маурунджул, Томми Уотсон, Нингура Напурула және Майкл Райлидің туындылары бар. Австралия аборигендерінің өнерін ғана көрсететін екі мұражай: Нидерландының Утрехт қаласындағы lt=AAMU Museum voor hedendaagse Aboriginal kunst (Қазіргі заманғы аборигендер өнері мұражайы, 2017 жылы жабылды) және Вирджиния университетінің Kluge Ruhe аборигендер өнері жинағы.