Баррингтон Мур: Диктатура мен демократияның әлеуметтік тарихы

Кіріспе

Американдық социолог (1913–2005)
социолог

Баррингтон Мур кіші (12 мамыр 1913 – 16 қазан 2005) – американдық саяси социолог және орманшы Баррингтон Мурдың ұлы. Ол 1966 жылы жарық көрген «Диктатура мен демократияның әлеуметтік тамырлары» атты еңбегімен әйгілі. Бұл еңбек Ұлыбритания, Франция, АҚШ, Қытай, Жапония, Ресей, Германия және Үндістандағы модернизацияны салыстыра зерттейді. Кітапта неомарксистік тұжырымдама бойынша, белгілі бір уақыттағы таптық құрылымдар мен таптық одақтар аталған елдерде болған немесе болмаған әлеуметтік революциялардың себептерін түсіндіруге болады, соның нәтижесінде кейбір елдер демократия жолына түсті, ал басқалары – авторитаризм немесе коммунизмге ұмтылды. Ол «буржуазия болмаса, демократия да болмайды» деген атақты тұжырымын айтты, бұл демократияны іске асыруда және демократиялық тұрақтылықты қамтамасыз етудегі үлкен орта таптың маңызды рөлін көрсетті.

Ерте өмір, білім және мансап

Мур 1913 жылы Вашингтон қаласында дүниеге келген. Ол АҚШ-тың стратегиялық қызметтер кеңсесінде (OSS) және Әділет министрлігінде саясат талдаушысы болып жұмыс істеді. Мурдың академиялық мансабы 1945 жылы Чикаго университетінде басталды. 1948 жылы ол Гарвард университетіне өтті және 1951 жылы Ресей зерттеу орталығына қосылды. 1979 жылы ол зейнеткерлікке шықты, сондай-ақ тарихшы Джон Винер де зейнеткерлікке шықты.

Жеке өмір

ОСС-те жұмыс істеген кезінде Мур болашақ әйелі Элизабет Итомен және өмір бойына дос болған Герберт Маркуземен танысты. Элизабет 1992 жылы қайтыс болды. Олардың балалары жоқ болды.

Негізгі жұмыстар

Академиялық мансабының басында Мур Ресей саясаты мен қоғамын зерттеуші маман болды және 1950 жылы «Совет саясаты», ал 1954 жылы «Террор және прогресс, КСРО» атты тұңғыш кітабын жариялады. Мурдың назарында индустриялық дәуірге дейінгі аграрлық әлеуметтік қатынастардың «қазіргі заманғы» қатынастарға өзгеруі тұрды. Ол «қазіргі әлемге үш жол» деп атаған либералды-демократиялық, фашистік және коммунистік жолдарды көрсетті, олардың әрқайсысы индустрияландыру мерзімі мен өту кезеңіндегі әлеуметтік құрылымға байланысты туындады. Мур модернизация теориясына қарсы шығып, қазіргі заманға жетектейтін жалғыз жолдың болмайтынын және экономикалық дамудың міндетті түрде демократияға алып келмейтінін айтты. Ол демократиялық институттардың қалыптасуына дейінгі зорлық-зомбылыққа ерекше мән берді. Алғашқыда Мур көптеген елді зерттеуді жоспарлаған, бірақ кейін зерттеу нысандарын сегізге дейін азайтты.

Шығармалары

Баррингтон Мур, Jr. Совет саясаты – Билік дилеммасы: идеялардың әлеуметтік өзгерістердегі рөлі, Гарвард университетінің баспасы, Кембридж, 1950. Баррингтон Мур, Jr. Террор және прогресс, КСРО: Кеңес диктатурасындағы өзгерістер мен тұрақтылықтың кейбір көздері, Гарвард университетінің баспасы, Кембридж, 1954. Баррингтон Мур кіші Саяси билік және әлеуметтік теория: алты зерттеу, Гарвард университетінің баспасы, Кембридж, 1958. Erweiterte Ausgabe: Саяси билік және әлеуметтік теория: жеті зерттеу, Харпер және Роу, Нью-Йорк, 1965. Баррингтон Мур, кіші, Роберт Пол Вольф, Герберт Маркуз: Таза төзімділіктің сыншысы, Beacon Press, Бостон, 1965. Баррингтон Мур, Jr. Диктатура мен демократияның әлеуметтік шығу тегі: Заманауи әлемнің қалыптасуындағы жер иесі мен шаруа, Beacon Press, Бостон, 1966. Баррингтон Мур, Jr. Адамның қайғы-қасіретінің себептері туралы толғаулар және оларды жою жөніндегі кейбір ұсыныстар, Beacon Press, Бостон, 1972. Баррингтон Мур, Jr. Әділетсіздік: бағыну мен бүліктердің әлеуметтік негіздері, M. E. Sharpe, Уайт-Плейнс, Нью-Йорк, 1978. Баррингтон Мур, Jr. Жеке өмір: әлеуметтік және мәдени тарих бойынша зерттеулер, M. E. Sharpe, Армонк, Нью-Йорк, 1983. Баррингтон Мур, Jr. Капитализм мен социализмдегі билік және теңсіздік: АҚШ, КСРО және Қытай (Адамдық құндылықтар жөніндегі Таннер лекциялары), Clarendon Press, Оксфорд, 1987. Баррингтон Мур кіші Экономикалық өсудің моральдық аспектілері және басқа да эсселер (Саясат, тарих және мәдениет бойынша Уайлдер Хаус сериясы), Корнелл университетінің баспасы, Итака, Нью-Йорк, 1998. Баррингтон Мур кіші Тарихтағы моральдық тазалық және қуғын-сүргін, Принстон университетінің баспасы, Принстон, Нью-Джерси, 2000.

Мур туралы ресурстар және оның зерттеулері

APSA салыстырмалы демократияландыру. 2013 жыл. "Баррингтон Мурдың 100 жылдық мұрасы". Comparative Democratization бюллетенінің арнайы саны, Зиблат, Стивенс, Бернхард және Копштейн, Берман және Снайдер мақалаларымен. Бернард, Майкл. 2016 жыл. "Мурдың тезисі: 1989 жылдан кейін не қалды?". Democratization 23(1): 118–40. Кастельдер, Фрэнсис. 1973 жыл. "Баррингтон Мурдың тезисі және шведтік саяси даму". Government and Opposition 8(3): 313–31. Хьюбер, Эвелин және Фрэнк Саффорд (ред.). 1995 жыл. "Аграрлық құрылым және саяси билік. Латын Америкасының қалыптасуындағы жер иелері мен шаруалар". Питтсбург: Питтсбург университетінің баспасы. Кей, Харви. 1978 жыл. "Баррингтон Мурдың жаңғыру жолы: Латын Америкасына қатысты ма?". Латын Америкасын зерттеу қоғамының бюллетені No. 28 (сәуір): 24–40. Махони, Джеймс. 2003 жыл. "Салыстырмалы тарихи зерттеулерде білімді жинақтау: демократия мен авторитаризмнің жағдайы", 131–74 бб., Джеймс Махони және Дитрих Рушемейер (ред.), "Әлеуметтік ғылымдардағы салыстырмалы тарихи талдау". Нью-Йорк: Кембридж университетінің баспасы. Мюллер, Йорген. 2017 жыл. "Мемлекеттің құрылуы, режимнің өзгеруі және экономикалық даму". Лондон: Рутледж Пресс, 6-тарау, "Баррингтон Мур және тәртіптің қайта туылуы". Мунк, Жерардо Л., және Ричард Снайдер. 2007 жыл. "Салыстырмалы саясатта құмарлық, шеберлік және әдіс". Балтимор: Джонс Хопкинс университетінің баспасы. [Баррингтон Мур, кішімен сұхбат]. Пейдж, Джеффри М. 1990 жыл. "Орталық Америкадағы диктатураның, демократияның және социалистік революцияның әлеуметтік шығу тегі", "Дамушы қоғамдар журналы", 6 том (қаңтар-сәуір): 37–42. Пейдж, Джеффри М. 1997 жыл. "Кофе мен билік: Орталық Америкадағы революция және демократияның өрлеуі". Кембридж, Массачусетс: Гарвард университетінің баспасы. Рушемейер, Дитрих, Эвелин Стивенс және Джон Д. Стивенс. 1992 жыл. "Капиталистік даму және демократия". Чикаго: Чикаго университетінің баспасы. Samuels, D., және Thomson, H. 2021 жыл. "Егеміз, шаруа және трактор? Ауыл шаруашылығын механикаландыру, Мурдың тезисі және демократияның пайда болуы", "Саясаттың перспективалары" 19(3): 739–53. Скокпол, Теда. 1973 жыл. "Баррингтон Мурдың "Диктатура мен демократияның әлеуметтік шығу тегі" атты шығармасының сын шолуы", "Саясат және қоғам" 4(1): 1–34. Скокпол, Теда (ред.). 1998 жыл. "Демократия, революция және тарих". Итака, Нью-Йорк: Корнелл университетінің баспасы. Смит, Денис. 1983 жыл. "Баррингтон Мур: Зорлық-зомбылық, мораль және саяси өзгерістер". Лондон: Макмиллан. Смит, Денис. 1984 жыл. "Фактілер мен құндылықтарды ашу: Барингтон Мурдың тарихи әлеуметтануы", 313–55 бб., Теда Скокпол (ред.), "Тарихи әлеуметтанудағы көзқарас пен әдіс". Нью-Йорк: Кембридж университетінің баспасы. Снайдер, Ричард. 2013 жыл. "Баррингтон Мурдың пайдасы мен зияндылығы", APSA CD: Американың Саяси ғылымдар қауымдастығының салыстырмалы демократияландыру бөлімінің (APSA) жаңалықтары 11:13 (қыс). Стивенс, Джон Д. 1989 жыл. "Еуропадағы демократиялық ауысу және ыдырауы, 1870–1939: Мурдың тезисінің сынағы", "Американдық әлеуметтану журналы" 94(5): 1019–77. Валенсуэла, Джей Сэмюэл. 2001 жыл. "Сабақтық қатынастар мен демократияландыру: Баррингтон Мурдың моделін қайта бағалау", 240–86 бб., Мигель Анхель Сентено мен Фернандо Лопес Альвесте (ред.), "Басқа айна: Латын Америкасының көзқарасы арқылы үлкен теория". Принстон, Нью-Джерси: Принстон университетінің баспасы. Винер, Дж. М. 1976 жыл. "Қарапайым пікірлер", "Тарих және теория" 15(2): 146–75.

APSA Comparative Democratization. 2013. "Barrington Moore’s Centennial Legacy." Special issue of Comparative Democratization newsletter, with articles by Ziblatt, Stephens, Bernhard and Kopstein, Berman, and Snyder. Bernhard, Michael. 2016. “The Moore Thesis: What’s Left after 1989?” Democratization 23(1): 118–40. Castles, Francis. 1973. “Barrington Moore’s Thesis and Swedish Political Development.” Government and Opposition 8(3): 313–31. Huber, Evelyn and Frank Safford (eds.). 1995. Agrarian Structure and Political Power. Landlord and Peasant in the Making of Latin America. Pittsburgh: University of Pittsburgh Press. Kaye, Harvey. 1978. “Barrington Moore's Paths to Modernization: Are They Applicable to Latin America? Bulletin of the Society for Latin American Studies No. 28 (April): 24 40. Mahoney, James. 2003. “Knowledge Accumulation in Comparative Historical Research: The Case of Democracy and Authoritarianism,” pp. 131–74, in James Mahoney and Dietrich Rueschemeyer (eds. ), Comparative Historical Analysis in the Social Sciences. New York: Cambridge University Press. Møller, Jørgen. 2017. State Formation, Regime Change, and Economic Development. London: Routledge Press, Chapter 6, "Barrington Moore and the Rebirth of the Discipline." Munck, Gerardo L., and Richard Snyder. 2007. Passion, Craft and Method in Comparative Politics. Baltimore: Johns Hopkins University Press. [Interview with Barrington Moore, Jr.]
Paige, Jeffery M. 1990. “The Social Origins of Dictatorship, Democracy and Socialist Revolution in Central America,” Journal of Developing Societies Vol. 6 (January April): 37 42. Paige, Jeffery M. 1997. Coffee and Power: Revolution and the Rise of Democracy in Central America. Cambridge, Mass. : Harvard University Press. Rueschemeyer, Dietrich Evelyne Stephens, and John D. Stephens. 1992. Capitalist Development and Democracy. Chicago: University of Chicago Press. Samuels, D., & Thomson, H. 2021. "Lord, Peasant and Tractor? Agricultural Mechanization, Moore’s Thesis, and the Emergence of Democracy". Perspectives on Politics 19(3): 739 53. Skocpol, Theda. 1973. “A Critical Review of Barrington Moore's Social Origins of Dictatorship and Democracy,” Politics and Society 4 (1): 1 34. Skocpol, Theda (ed.). 1998. Democracy, Revolution, and History. Ithaca, NY: Cornell University Press. Smith, Dennis. 1983. Barrington Moore: Violence, Morality and Political Change. London: Macmillan. Smith, Dennis. 1984. “Discovering Facts and Values: The Historical Sociology of Barrington Moore,” pp. 313 55, in Theda Skocpol (ed. ), Vision and Method in Historical Sociology. New York: Cambridge University Press. Snyder, Richard. 2013. "The Uses and Abuses of Barrington Moore, Jr." APSA CD: The Newsletter of the Comparative Democratization Section of the American Political Science Association (APSA) 11:13 (Winter). Stephens, John D. 1989. “Democratic Transition and Breakdown in Europe, 1870 1939: A Test of the Moore Thesis.” American Journal of Sociology 94(5): 1019–77. Valenzuela, J Samuel. 2001. “Class Relations and Democratization: A Reassessment of Barrington Moore’s Model,”pp. 240–86, in Miguel Angel Centeno and Fernando López Alves (eds. ), The Other Mirror: Grand Theory Through the Lens of Latin America. Princeton, N. J.: Princeton University Press. Wiener, J. M. 1976. “Review of Reviews,” History and Theory 15 (2): 146 75.