Кіріспе

Никол Идромено (; 15 тамыз 1860 – 12 желтоқсан 1939), көбінесе Коле Идромено деп танылатын, албан суретшісі, мүсінші, сәулетші, фотограф, кинооператор, композитор және инженер болған. Ол Албаниядағы реализм мен пейзаж өнерінің алға басушысы ретінде кеңінен танымал. Коле Идромено сол кезде Осман империясының құрамына кірген Шкодер қаласында дүниеге келген. 16 жасында ол алты айға Венецияға көшіп, Accademia di Belle Arti di Venezia академиясында оқуын бастады. Кейін ол Еуропаны аралап, Шкодерге оралып, әртүрлі көркем салаларда жұмыс істеді. Сонымен қатар, ол Албанияның тәуелсіздігіне белсенді түрде атсалысты, нәтижесінде Ульциньге көшіп кетуге мәжбүр болды. Оның маңызды туындыларының бірі – күнделікті өмірдің әлеуметтік жақтарын, дәстүр-салтын және дінді өзгеріссіз бейнелеуге тырысқан суреттер сериясы. Ол сонымен қатар бай түстік гаммасымен және Шкодер мен оның айналасындағы жерлерді бейнелейтін пейзаждармен, этнографиялық элементтерді пайдалануымен ерекшеленді. Идромено отбасы – Парғадан келген чам албандары, кейін Корфуға қоныс аударған. Папа Андреа Идромено Корфуда мұғалім болған, ол Коленің әкесі. Корфуда ол Парға мен Сули тарихын жинақтап, жариялады, сондай-ақ Григор Гирокастритиге Інжіл мен Жаңа өсиетті грек әліпбиімен албан тіліне аударуға көмектесті. Папа Андреаның екі ұлы болды: заңгер Михал және Корфуда дүниеге келген Арсен. Оның әкесі Арсен Идромено 1856 жылы Шкодерге көшіп келді, онда ол ағаш шеберлігімен және жобалаумен айналысты, қаладағы жеке құрылыстарды, мысалы, Ара Махедегі Лукаж отбасының үйлерін, Серректегі Рокаколлве үйлерін, Қызыл Крест ғимаратын, Иллирикум лицейін және Гюджадолдағы жеке үйін салған. Өмірінің көп бөлігін Шкодерде өткізіп, құрылыс мердігері ретінде жұмыс істеді және жергілікті тұрғын Роза Сарачиге үйленді, ол Коленің анасы болды. Туған қаласы Шкодерде отбасының жақын досы Пьетр Маруби Колеге фотография сабақтарын берді және ол он бір жасында акварельмен алғашқы суреттерін салуға кірісті. Марубидің ынтасымен және қолдауымен ол Венецияға көшіп, бірнеше ай Венециядағы Көркемөнер академиясында оқыды. Кейін ол итальян суретшісінің шеберханасында жұмыс істеді. Венециядағы оқуын аяқтағаннан кейін ол Еуропаны аралап, 1878 жылы туған қаласына оралуға шешім қабылдады. Ол архитектура, мүсін, фотография, сурет салу, композиция, декорация және инженерлік салаларында жұмыс істеді.

Жұмыс

Коле Идромено елдегі реализмнің негізін қалаушы және 19 ғасырда басталған албандық Ренессанстың ең маңызды суретшісі болып саналады. Ол Албанияның Микеланджелосы деп аталады. Идромено өте белсенді фотостудия ашқан және 1912 жылы елде қозғалыс суреттерін (кинофильмдерді) көрсеткен алғашқы суретші болды. Сонымен қатар, ол Париждегі Люмьер ағайындарымен хат алмасып жүрді. 1923 жылы Идромено Шкодердегі алғашқы өнер көрмесін ұйымдастырды және 1931 жылы Тиранадағы алғашқы ұлттық өнер көрмесіне қатысты. 1896 жылға дейін Идромено көбінесе діни тақырыптағы суреттер салған. Кейіннен ол тарихи оқиғалар мен күнделікті тұрмысты, мысалы, мерекелер мен "Дасма Шкодране" сияқты ұлттық киімдерді бейнелейтін алғашқы албандық секулярлық және реалистік суреттерді жасай бастады. Ол түрлі ландшафттарды, "Оборри и Штепиес Шкодране" суретін салды және қазіргі албан өнерінің алғашқы ландшафт суретшісі атанды. Оның ең танымал туындысы – "Мотра Тоне" ("Біздің қарындасымыз"), онда оның қарындасы бейнеленген. Бұл туынды кейде "Албандық Мона Лиза" деп аталады. Оның туындылары халықаралық көрмелерде көрсетілді, мысалы, Будапешт (Австрия-Венгрия, 1900) және Нью-Йорк (АҚШ, 1939). Оның ең жақсы, бірақ көпшілікке онша таныс емес туындыларының бірі – 1890 жылы салынған Гьергь Кастриоти Скендербеудің портреті. Бұл картина Шехадж отбасының өнер коллекциясында сақталады. Осы картина Шехадж отбасының өнер коллекциясы негізінде жарық көрген "51 албан суретшісі" (51 Piktorë Shqiptarë) кітабының маңызды бөлігі болды. Сәулетші ретінде Идромено Шкодердегі көптеген танымал нысандарды жобалаған. Олардың ішінде Кафья-э-Маде, Әулие Степан соборы, Широке шіркеуі, қаланың алғашқы электр станциясы, Радован ғимараты, Префектура ғимараты, Парруце мешіті және Шкодердің солтүстік тарихи ауданындағы басты бульвар бойындағы виллалардың көпшілігі бар.