Кіріспе
Канадалық саясаткер
Жозеф Антуан ле Февр, сиер де Ла Барр (немесе Антуан Лефевр, Антуан Лефевр; 1622–1688) – француз заңгері және әкімшісі, Жаңа Франция (Квебек) колониясының губернаторы ретінде үш жылдық апатты қызметімен танымал. Жас кезінде Францияда әкімшілік қызмет атқарған. 1664 жылы голландтардан қайтарып алынған Кайеннің (Француз Гвианасы) губернаторы болды. Кайенді ағасына тапсырғаннан кейін, ол қысқа мерзімге француз Вест-Индия колонияларының генерал-лейтенанты болып қызмет етті, содан кейін көп жылдар бойы теңіз капитаны болды. Екі рет батылдық танытпады деп айыпталған, бірақ басқаларында өзін жақсы көрсетті. 60 жасында Жаңа Франция губернаторы болып тағайындалды, 1682 жылдан 1685 жылға дейін қызмет етті. Губернаторлық лауазымын пайдаланып, өзінің басты қарсыласы Рене Роберт Кавельер де Ла Сальға шабуыл жасау үшін көп күшін сауда орындарына жұмсады. Аймақтағы басты күш – ирокездермен соғыс бастады және оларға қарсы нашар жабдықталған, қиындыққа тап болған экспедицияға жетекшілік етті. Францияның үндістермен жасаған одағы, отарлаушылар және француз сарайы наразылық білдірген, өте қолайсыз бейбіт келісімге келуге мәжбүр болды. Осының салдарынан ол қайта шақырылып, өмірінің соңғы жылдарын Парижде бай адам ретінде өткізді.
Алғашқы жылдары (1622-64)
Антуан Лефевр, Сиер де ла Барр 1622 жылы Парижде дүниеге келген. Оның ата-анасы Антуан Ле Февр де Ла Барре және Мадлен Белин болды. Оның әкесі Париж Парламентінің (апелляциялық соттың) кеңесшісі және маршандар превоты болған. 1643 жылы Ла Барр Мари Гасконға үйленді. Олардың Мария (шамамен 1644–1716) есімді қызы болды. 1645 жылдың 10 қыркүйегінде Ла Барр Мари Мандатқа үйленді. Олардың балалары Роберт (шамамен 1647 жылы туған), Франсуа Антуан, Ла Барр мырзасы (1650–1727), Маргарита (1651–1725) және Жанна Франсуаза (1654–1735) болды. 1646 жылы Ла Барр Парламент кеңесшісі болып тағайындалды. 1653 жылы ол maître des requêtes (ұсыныс шебері) қызметіне тағайындалды. Фронда азамат соғысы кезінде ол Парижде интендант болды. Содан кейін ол кезекпен Гренобль (Дофин), Молинь (Бурбонне) және Овернь аймақтарының интенданты болды. 1659 жылы Жан-Батист Колбер кардинал Мазаринге Дофин халқы Ла Баррді жек көретінін айтып шағымданды. Мазарин оған отставкаға кетуге рұқсат беру керектігін жауап берді. 1663 жылы ол Бурбонне аймағының интенданты болып тағайындалды.
Кайен (Француз Гвианасы) (166465)
1663 жылы француздар Нидерландымен бейбітшілікте болғанына қарамастан, бұрынғы Кайен (Француз Гвианасы) колониясын голландтардан қайтарып алуға шешім қабылдады. Александр де Прувиль де Трейси Американың генерал-лейтенанты болып тағайындалды және осы міндет оған жүктелді. Ла Барр Бурбоннеде Compagnie de la France équinoxiale компаниясын құрып, қазіргі Француз Гвианасын отарлауға кірісті. 1664 жылдың 26 ақпанында Трейси Ла-Рошельден (Франция) жеті кемемен және Ла Барр басқаратын Compagnie de la France équinoxiale компаниясының 1200 таңдаулы адамымен бірге аттанды. Оның алғашқы аялдамасы Кайен қаласы болды, голланд командирі Герен Спрангер 1664 жылдың 15 мамырында қарсылықсыз қаланы тапсырды. Трейси Ла Барр мен оның гарнизонын түсіріп, Мартиникаға бет бұрды. Герман Арсиниегас былай деп хабарлайды: 1664 жылдың 15 наурызында Спрангер, де Трейси және де ла Барр арасындағы келісімде капитуляция шарттары айқындалды. Онда голландтардың аралдағы жерлерге, қару-жарақтарына, оқ-дәрілеріне, тауарларына, азық-түліктеріне және мүліктеріне құқығы мойындалды. Француздар голланд әскеріне барабан соғып шығуға рұқсат берді, сондай-ақ оларға және барлық тұрғындарға тауарлары мен құлдарын баратын аралға немесе елге тасымалдауды ұсынды, сапар жолында тамақ пен сумен қамтамасыз етті. Қалған тұрғындар, оның ішінде еврейлер де, дін еркіндігіне және мүліктеріне, жерлеріне және құлдарына толық ие болу құқығына ие болды. Егер олар кеткісі келсе, жерлерін сата алады және мүліктері мен құлдарын алып кете алады. Ла Барр Кайендегі Форт-Сеперуда гарнизон құрып, 200 шатырдан тұратын елді мекеннің құрылысын бастады. Францияға оралғаннан кейін, 1664 жылдың 11 шілдесінде Жан Батист Колбер корольдің келісімімен Батыс Үндістан Корольдік компаниясын (Compagnie Royale des Indes Occidentales) құрды. Ла Барр компанияның генерал-лейтенанты және Кайеннің губернаторы болып тағайындалды. 1665 жылдың ақпанында "Сюзанна" кемесі 180 адаммен Кайенге келді. Ла Барр жаңа Вест-Индия компаниясы туралы кемеден хабар алып, Францияға аттанды. Ол өзінің миссиясы және колонияның болашағы туралы ойларын "La Description de la France équinoxiale" атты еңбекте жариялады. Ол Вест-Индия компаниясы арқылы өзінің кіші інісі Сиприан Лефевр де Лезиді Кайеннің губернаторы етіп тағайындады. Сиприан Лефевр 1655 жылдың 8 қыркүйегінде қызметтен кеткен Антуан де Ноэль де ла Тромп д'Ордың орнын басты.
An agreement between Spranger, de Tracy and de la Barre dated 15 March 1664 set out the terms of surrender. It recognized the Dutch rights to lands in the island, and to their guns, ammunition, merchandise, provisions and appurtenances. The French would let the Dutch military march out, drums beating, and would give them and all other inhabitants transport with their goods and slaves to their destination island or country, providing food and drink on the voyage. The inhabitants who remained, including the Jews, would have freedom of religion and full possession of their goods, lands and slaves. If they chose to leave they could sell their land and take their goods and slaves with them. La Barre established a garrison at Fort Cépérou, Cayenne, and started construction of a settlement of 200 huts. Back in France, on 11 July 1664 Jean Baptiste Colbert, with the king's agreement, founded the Royal West Indies Company (Compagnie Royale des Indes Occidentales). La Barre was appointed Lieutenant General of the Company and Governor of Cayenne. In February 1665 the ship La Suzanne arrived in Cayenne with 180 men. La Barre learned from the ship of the new West India company, and set off for France. There he published an account of his mission and thoughts on the future of the colony as La Description de la France équinoxiale. He obtained the appointment of his younger brother Cyprien Lefebvre de Lézy as governor of Cayenne from the West Indies Company. Cyprien Lefebvre replaced the acting governor, Antoine de Noël de la Trompe d'Or, who left office on 8 September 1655.
Антиль аралдарының генерал-лейтенанты (166568)
Екінші ағылшын-голланд соғысы (1665–67) кезінде Ла Барр генерал-лейтенант болып тағайындалды және 1666 жылы Батыс Үндістанды ағылшындардан қорғау үшін жіберілді. Рошфорт қаласының интенданты министрге Ла Баррдың бұл экспедицияны басқаруға лайық еместігін айтты, себебі ол соғысқа құштар емес еді. 1666 жылдың 7 қазанында Ла Барр Мартиникадағы кеңеске келіп, 1666 жылдың 26 ақпанындағы аралдардың кемелері мен теңіз күштеріне қолбасшылық ету жөніндегі тапсырысын тіркеді. Ұзақ өтпей ол аралдың жоғары лауазымды шенеуніктерін және жетекші тұрғындарын саудаға қатысты шағымдарын тыңдау және компания атынан жауап беру үшін шақырды. Ла Барр Левард аралдарындағы ең маңызды ағылшын базасы – Невис екенін дұрыс түсінді. 1666 жылдың қараша айында соғыс кеңесі Невиске шабуыл жасап, басып алу туралы оның ұсынысын қабылдамады. 1667 жылдың 1 ақпанында патшаның жарлығы Ла Баррды француз армиясының, аралдардың және Америка материгінің генерал-лейтенанты етіп бекітті. 1667 жылдың 4 ақпанында Ла Барр басқарған флот Монсерратқа жетті. Ла Барр ағылшын губернаторы Роджер Осборнның гарнизонында көптеген сенімсіздік тудыратын ирландтық католиктер бар екенін біліп, бірнеше күннен кейін құрлыққа түсуге шешім қабылдады. Оның құрлықтағы күштеріне губернатор Клод де Ру де Сен-Лоран басқаратын Сен-Кристофтен 500 милициялық және Маршал Сен-Леон басқаратын Наварра және Нормандия полктерінің 500 әскері кірді. Күштер ағылшын күштерін іздеп ішкі аймаққа енді, бірақ оларды таба алмады, бірақ Осборнның әйелі мен басқа да азаматтарды тұтқынға алып, губернаторды бейбітшілік туралы келісімге келуге мәжбүр етті. Француздар көптеген қару-жарақ, құлдар, жылқылар мен мал-мүлікті алып кетті. Монсерраттың 2000 ирланд тұрғыны Францияның уақытша губернаторы Сиер де Прайль басшылығымен Францияның азаматы болуға келісті. 1667 жылдың сәуір айында Ла Баррдың "Армес д’Англетер" кемесі ағылшынның "Колчестер" кемесімен қатысты шайқасқа түсті. 24 зеңбірегі мен 110 адамнан тұратын экипажы бар "Армес д’Англетер" Невис маңындағы шайқаста 44 зеңбірегі мен 300 адамы бар үлкен "Колчестерді" жеңді. Ла Барр жараланып, Мартиникаға оралды. Голландтық командир Абрахам Крийнсен сэр Джон Берри басқаратын ағылшын эскадрильясының Кариб теңізіне кіргенін естіп, француздармен жоспарларды талқылау үшін Мартиникаға келді. Ла Барр ағылшындарға қарсы бірлескен әрекет жасауды ұсынды, бұл Сен-Кристофер аралы Берридің блокадасында болғанын естігеннен кейін одан да маңызды болды. Ла Барр және Мартиника губернаторы Роберт де Клодоре Крийнсенмен күштерін біріктірді. Франко-голландиялық флот Невиске беттеп, 1667 жылдың 20 мамырындағы Невис шайқасында ағылшындармен шайқасты. Ла Баррдың өкілдігінің салдарынан француздар шегінді, ал Крийнсен ашуланып Вирджинияға кетіп қалды. Мартиникаға оралғаннан кейін Ла Барр мен Клодоре дауласып жатқанда, адмирал Джон Харман басқаратын британдық флот келді және Мартиника шайқасында Сент-Пьердің жағасындағы француз кемелерін бомбалады. Ла Барр қорқып, кемелерін батыруға бұйрық берді. 1667 жылдың 31 шілдесінде Бреда шарты бейбітшілікті қалпына келтірді және екі тараптан да басып алынған отарларды қайтаруға бұйрық берді. Патшадан 1668 жылдың 15 қыркүйегінде алынған хатта Жан-Шарль де Баас Антиль аралдарының губернаторы және генерал-лейтенанты болып тағайындалды. 1668 жылдың 19 қыркүйегінде жазылған тағы бір хатта Ла Барр Францияға оралып, аралдардың жағдайы туралы есеп беруге бұйрық берілді.
Теңіз офицері (1668-82)
Кейенді 1667 жылы тамызда контр-адмирал сэр Джон Харман басқаруымен ағылшындар тонады. Ағылшындар Сеперу бекінісі мен Кейен қаласын қиратты. Киприан Лефевр 1667 жылы 23 қыркүйекте кетіп қалды. 1667 жылдың желтоқсанынан бастап иезуит әкесі Жан Морель де-факто губернатор болды. 1668 жылы бейбітшілік орнаған соң де Ла Барр қайта оралды және 1670 жылға дейін қызмет етті. 1670 жылы Киприан Лефевр тағы да Кейенді басқарды, 1679 жылдың наурызына дейін осы лауазымда қалды. 1670 жылғы Довер шарты Англия мен Францияны Голландияға қарсы біріктірді. 1671 жылы Ла Барр әскери кеме капитаны болды. Сол жылы ол Journal du voyage du sieur de la Barre en la terre ferme et ile de Cayenne атты еңбегін жариялады. Ол «Америка аралдарында 1666–1667 жылдары болған оқиғалар туралы» (Париж, 1671) жинағының бір бөлігі ретінде жарық көрді. Жан Батист Лабаттың айтуынша, бұл «Мартиника губернаторы М. де Клосдореге қарсы дәлелдеме, ал онда болған оқиғалар туралы нақты және адал есеп емес». 1673 жылы Ла Барр адмирал Жан II д'Эстреес эскадрильясындағы кеме командирі болды және өзінің батылдығымен көзге түсті. Ла Барр 7 маусымда 1673 жылы Шоонвельд шайқасында «Данышпан» кемесіне қолбасшылық етті, онда голландтар жеңіліске ұшырады. Ол 1674 жылы Жан Батист де Вальбельдің Жерорта теңізі флотында «Маур» кемесінің командирі болды.
Әкім
1682 жылғы 1 мамырда король Людовик XIV 60 жастағы Ла Баррды Жаңа Францияның (Канада) генерал-губернаторы етіп тағайындады. Ла Барр Луи де Буаде де Фронтенақтың орнын басты. Осы кезде ирокездер күшті болып, аймақтағы басқа тайпаларды жеңіп, француздарға қауіп төндірді. Ағылшындар солтүстіктегі Гудзон шығанағында, оңтүстіктегі Нью-Йоркте белсенділік танысты. Ла Барр 1682 жылғы қыркүйек айының соңында Квебек қаласына келді, қаланың жартысы өртеніп кеткеннен кейін бір ай өткен соң. Оған әйелі Мари, қызы Анна Мари, күйеу баласы Реми Гилуэ д'Орвилльер, күзетшілер капитаны және интендант Жак де Мюль ілесіп келді. Жак де Мюль Жан Батист Колбермен неке арқылы туыс болды. Людовик XIV Ла Баррға жеке тапсырма беріп, тәртіп пен жақсы үкіметті қалпына келтіруге және колонистер арасындағы ішкі даулардан аулақ болуға бағытталған шаралар қабылдауын талап етті, себебі Фронтенак кезінде бұл мәселе үлкен зиян келтірген. Оған сиу және Миссисипи тайпаларына қарсы жорықтарға рұқсат берілмейтіні айтылды, өйткені король өзінің поддандыларының жерді өңдеумен айналысуы тиімді деп есептеді. Бірақ Ла Салльге, егер зерттеулері пайдалы болса, оларды жалғастыруға рұқсат берілді. Де Мюльге де Теңіз министрі осыған ұқсас нұсқау берді. Ла Барр корольге және Әскери-теңіз министрі Жан Батист Колбер де Сеньелеге хат жазып, өзінің алдыңғыларынан айырмашылығы, жеке пайдасы үшін саудамен айналыспайтынын мәлімдеді. Ол Вест-Индиядағы жеңістерінен хабардар болған ирокездерді жеңе алатынына сенімді болды. Ла Барр ирокездердің Жаңа Францияны құртуды көздеп, тері саудасын бақылауға тырысады деп ойлады, бірақ бұл, көбінесе, оның өзінің көзқарасы болды, ирокездердің пікірі емес. 1682 жылғы 10 қазанда Ла Барр Жаңа Францияның әскери және діни басшыларымен кездесіп, аймақтағы жағдайды және ирокездер конфедерациясының, әсіресе Тсоннонтуандардың (Сенека) құрылымдаған қауіпті талқылады. Ла Барр мен де Мюль корольді келесі жылы ақша және 200 сарбаз жіберуге көндірді. Король Ла Баррға ирокездермен дипломатиялық келісімге қол жеткізуді және жеңіске жеткеніне сенімді болған жағдайда ғана шабуыл жасауды тапсырды. Ла Барр 1682 жылы жер участақтарын бөлу туралы тізім жасады. Ол дін қызметкерлерінің азаматтық басқарудан тәуелсіздігін қолдады және 1684 жылы шіркеу қызметкерлерінің жалақысын арттырды. Шарль Ле Мойн де Лонгюэль 1683 жылғы 20 шілдеде Монреальде Ла Баррмен кездесу үшін 13 сенека ирокезін әкелді, ал 1683 жылғы 14 тамызда Монреальде 43 ирокез басшысынан құралған делегация Ла Баррмен кездесті. Ла Барр ирокездерді Иллинойс тайпасымен татуласуға көндіре алмады, бірақ олар Оттава және Гурон тайпаларын бейбіт қалдыруға және келісімді ратификациялау үшін келесі көктемде оралуға келісті. Олар Рене Роберт де Ла Салдың Иллинойс өзеніндегі Форт-Сент-Луис бекінісін тастап кетуін талап еткенін хабарлады. Делегаттар жақсы қарым-қатынаста кетіп қалды, бірақ Ла Барр олардың ниеттеріне күмәнданды. Ирокездердің күші артып, ал қарсыластары Майами және Иллинойс тайпалары әлсіреп бара жатты.
Ирокездерге қарсы соғыс
Ирокездер 1684 жылғы 21 наурызда Сент-Луи фортына шабуыл жасады, бірақ Тонти мен Бауги оларды кері қайтарды. Үндістермен байланыста мол тәжірибесі бар иезуиттер Ла Барреге ирокездерді ашудан сақтануға кеңес берді, ал Квебектің басшылары соғысты келіссөздер арқылы бейбітшілікке қол жеткізу мүмкіндігі жоқ болғанша және Франциядан қосымша әскер келгенше кейінге шегергісі келді. Иезуит миссионері Жюльен Гарнье 1684 жылғы 23 сәуірде Ла Барреге хат жолдап, ирокездерге қарсы соғысқа қарсы шықты, себебі ол иезуит миссияларына зиян келтіретін еді. Осы кеңеске қарамастан, Ла Барр 1684 жылдың жазында ирокездерге қарсы соғыс бастады, көбінесе оларды француздық тауарлармен сауда жасауға мәжбүрлеу үшін. 1684 жылғы 30 шілдеде король Ла Барреге жауап ретінде Сент-Луи фортына жасалған шабуылға байланысты ұсынылған шешіммен келісетінін жазды. Ла Барр 1684 жылғы 30 шілдеде 700 милициялық, 400 үндістандық одақтас және 150 регулярлы әскермен Монреальден шығып, Форт-Фронтенакқа бет алды. Ол 1684 жылғы 29 тамызда Онтарио көлінің солтүстік-шығысындағы Осуигодан солтүстік-шығысқа қарай орналасқан Аштық шығанағында (Анс-де-ла-Фамин) ирокездермен байланыс жасады. Оның лагері табиғи қорғанысы жоқ батпақты жерде орналасқан. Әскерде азық-түлік бітіп, көптегені қызбаға шалдықты. 1684 жылғы 2 қыркүйекте ол онондага ирокездерінің басшыларымен кездесті. Ирокез тілін білетін иезуит Пьер Милле 1684 жылдың ортасында француздықтарды қалай жұбату керектігін талқылаған үлкен ирокез кеңесінде маңызды рөл атқарды, Ла Баррдің экспедициясына қосылды және Анс-де-ла-Фамин (Мексика шығанағы) келіссөздеріне көмектесті. Онондага басшысы Гарангула былай деді: «Естіңдер, Йоннондио, болашаққа қамқорлық жасаңдар, осында келгендей көп сарбаздар осы кішкентай бекіністе отырғызылған Бейбітшілік ағашын құлатпасын. Егер сіз оның өсуін тоқтатып, оның сіздің және біздің елдерімізді өз тармақтарымен жабуына кедері келтірсеңіз, бұл үлкен шығын болады». Ирокездер бейбітшілік олардың талаптарына сәйкес болуын нақтылады. Ла Барр әскерін Квебекке қайтарса, олар Монреаль немесе Квебек емес, осы жерде талқылауды жалғастыруға дайын еді. Олар Майамилермен бейбітшілікке келіседі, бірақ Францияның одақтасы Иллинойспен емес. Ла Барр келісуден басқа амалы болмады. Экспедиция апатқа ұшырады, оған үндістандық одақтастары, отаршылар және француз үкіметі Ла Баррді кінәлады. Ла Баррмен бірдей күні 300 француз әскері Квебекке келді, бірақ тым кеш болды. Ла Сал Францияға қайтып, король мен министрдің құрметіне ие болды, олар оған Фронтенак және Сент-Луи форттарын қайтарды. 1685 жылғы 10 наурызда Людовик XIV Мюльске хат жазып, Ла Баррді оның ұятты бейбітшілігінен кейін қайтарып алу керектігін, оның орнына Денонвиль маркизі тағайындалатынын мәлімдеді.
Соңғы жылдары (1685-88)
Ла Барр 1685 жылдың тамызында колонияны тастап Францияға қайтып, онда зор байлығымен тіршілік етті және басқа қызметтерге кірмеді. 1688 жылдың 4 мамырында Парижде дүние салды. Франсуа Жан де ла Барре, Шевалье де ла Барре атымен танылған, оның түкпілден келген ұрпағы еді.