Кіріспе

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Данцигтің гаулейтері соғыс қылмыстары үшін жазаланды. Альберт Мария Форстер (26 шілде 1902 – 28 ақпан 1952) – нацистік Германия саясаткері, СС мүшесі және соғыс қылмыскері. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Батыс Пруссияның (Вартегаудан басқа, оккупацияланған Польшаның Германияға қосылған бөлігі) гаулейтері және рейхстатхальтері ретіндегі басқаруы кезінде, жергілікті поляктар мен еврейлердің неміс емес халқы «адам емес» деп жіктеліп, этникалық тазалау, жаппай қырғынға ұшырады, ал кейбір неміс текті поляктар күштеп германизацияланды. Форстер неміс еместерді жоюға тікелей жауапты болды және соғыстан бұрын жақтаған поляк геноцидінің белсенді қолдаушысы болды. Германия жеңілгеннен кейін Форстер Варшавада сотталып, айыпталды және қылмыстары үшін дарға асылды.

Ерте өмір

Форстер Фюрт қаласында дүниеге келді, ол 1908 жылдан 1920 жылға дейін халық мектебінде (volksschule) және Гуманистикалық гимназияда оқыды. Содан кейін ол екі жыл бойы банк ісін үйренді және 1922 жылы Фюрт банкінде жұмыс істей бастады. 1923 жылы қарашада ол нацистік партияға қосылып, Фюрттағы жергілікті бөлімшесінің жетекшісі болды; сол кезде ол СА қатарына да қосылды. 1924 жылы мамыр айында ол ұлттық-социалистік қызметі, оның ішінде антисемиттік үгіт-насихат салдарынан банк қызметінен босатылды. Нацистік партия тыйым салынғаннан кейін, «Пивохана төңкерісінен» соң, ол нацистік фронт ұйымының мүшесі болды, «Үлкен неміс халық қауымдастығы» және оның жергілікті жетекшісі қызметін атқарды. Осы кезеңде ол Солтүстік Бавария партиясының басшысы Юлиус Штрейхермен танысып, оның апталық антисемиттік газеті «Der Stürmer» үшін жартылай штаттан тыс тілші болып жұмыс істеді. Ол 1924 жылғы 26 ақпан мен 1 сәуір аралығында Мюнхенде өткен Эрих Людендорф, Адольф Гитлер және тағы сегіз төңкерушінің мемлекеттік қасақана сатқындық ісі бойынша сотта бақылаушы ретінде болды.

Франкония

Форстер 1925 жылғы 27 ақпанда Гитлердің нацистік партияны қайта құрған кезде Мюнхенде болды және ол Фюрттегі Ortsgruppenleiter (жергілікті топ жетекшісі) қызметін қайта иеленді. Ол 1925 жылғы 5 сәуірде партияға ресми түрде қайта қосылды (мүшелік нөмірі 1924); партияның ерте мүшесі болғандықтан, ол Alter Kämpfer деп есептелді және кейіннен Алтын партия белгісімен марапатталды. Біраз уақыттан соң ол бүкіл аймақ бойынша сөз сөйлейтін, Parteiredner (партия ораторы) атанды. 1926 жылғы 12 мамырда ол Schutzstaffel (SS) қатарына қосылып, 1926 жылғы шілдеде "Нюрнберг-Фюрт" СС тобын құрып, оған жетекшілік етті. 1928 жылдың ақпанынан бастап Форстер Германияның Ұлттық сауда қызметкерлерінің қауымдастығында (Deutschnationaler Handlungsgehilfen Verband, DHV) төлем кеңсесінің қызметкері болып жұмыс істеді, бұл ұлтшыл және антисемиттік кәсіби одақ еді. Форстер 1928 жылғы 20 мамырда өткен сайлауда Рейхстагқа өтуге тырысты, бірақ сәтті болмады. Алайда, сол жылы ол Орта Франкония айманы үшін партиялық Bezirksleiter (аудандық басшы) болып тағайындалды, сонымен қатар Фюрттегі басшылығын сақтап қалды; ол осы лауазымдарда 1929 жылдың желтоқсанына дейін қызмет етті. 1930 жылғы 14 қыркүйекте өткен сайлауда Форстер Франконияның 26-шы сайлау округінен Рейхстаг депутаты болып сайланды және нацистік Рейхстаг фракциясының еңбек және кеңсе қызметкерлері мәселелері жөніндегі сарапшысы болып тағайындалды. Сайланған кезде ол Рейхстагтағы ең жас депутат еді.

Данциг еркін қаласы

1930 жылдың 15 қазанында Форстер нацистік партияның Гданьск еркін қаласының гауляйтері болды (қазіргі Польшаның Гданьск қаласы), Артур Грайзерді алмастырып, ол кейін гауляйтердің орынбасары болды. Бұл олардың арасындағы алауыздықты тудырды және Грайзер Форстердің өмір бойына қарсыласы болып қалды. Көптеген тұрғындар Форстерді, Грайзердің орнына келген сырттан келген адам ретінде жақтырмады. Форстер бірден агрессивті үгіт-насихат науқанын және мүшелікке қабылдау жұмыстарын бастады. 1930 жылдың қараша айында ол «Danziger Beobachter» («Данциг бақылаушысы») газетін құрып, оның баспагері болды. 1930 жылдың желтоқсанынан 1932 жылдың желтоқсанына дейін партия мүшелерінің санын 1310-нан 9519-ға дейін арттырды. Данцигтегі SA қатары да 150-ден 1500-ге дейін өсті. Нацистер билікке келгеннен кейін Форстер 1933 жылдың көктемінде Данцигті нацистердің бақылауына алуға жетекшілік етті, Данциг Сенатында нацистік партияның абсолютті көпшілігін қамтамасыз етті. 1933 жылдың 10 мамырында Гитлер оны DHV басшылығымен марапаттады, осымен ол неміс Еңбек фронтының барлық кеңсе қызметкерлері ұйымдарының басшысы болды. 15 қыркүйекте ол Пруссияның Мемлекеттік кеңесіне тағайындалды, ал 1934 жылдың қаңтарында Данцигтегі 36-шы SS штандартының құрметті фюрері атанды. 1935 жылдың қаңтарында ол «Nordische Gesellschaft» («Солтүстік қоғамы») Данциг бөлімшесінің төрағасы болып тағайындалды, ол неміс-солтүстік мәдени және саяси ынтымақтастықты күшейтумен айналысты. 1936 жылдың 23 қаңтарында ол рейхсфюрер СС Генрих Гиммлердің жеке штабына мүше болды. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін Форстер 1920 жылы Версаль шарты бойынша құрылған Польша дәлізіндегі, сондай-ақ көршілес еркін Данциг қаласындағы этникалық неміс халқының ирредентистік қозғалысын ұйымдастыруға тырысып, сәтсіз аяқтады. Оның орнына, SS бақылауындағы «Volksdeutsche Mittelstelle» бақылауды иеленді. Форстер мен Гиммлердің билік үшін күресіне байланысты этникалық немістер Форстерге күдікпен қарады. Польшаға шабуылдан кейін бұл аумақтар аннексияланып, Рейхсгау Данциг – Батыс Пруссия құрылғанда, Форстердің жергілікті нацистік басшыларға деген сенімсіздігі оларды саяси биліктен шеттетуіне әкелді. Форстер соғысқа дейінгі Данциг еркін қаласының одақтастарын маңызды лауазымдарға тағайындады. Бұл әрекет жергілікті немістер арасында наразылық тудырды, сонымен қатар Форстердің немісшелендіру саясаты оларды жергілікті поляктардан жоғары мәртебеге ие болудан айырды. 1934 жылдың мамырында Фурт және Данцигтің құрметті азаматы атанған Форстер Гертруд Детцке үйленді. Той Берлин канцлерінде өтті, Гитлер мен Рудольф Гесс куәгерлер және қонақтар ретінде қатысты. Алайда, 1943-44 жылдарға жасалған психоаналитик Уолтер К. Лангердің «Адольф Гитлердің тұлғасын талдау» атты есебінде Форстердің «гомосексуал екені белгілі» және оны көбінесе «Буби» деп атаған, бұл дәуірдегі неміс гомосексуалдары арасындағы сүйіспеншілік атауы екені айтылады. 1937 жылы Форстер коммунистермен және басқа да «адам емес» деп санайтын адамдармен күрескенін мақтан етті. 1939 жылы Берлиннен келген бұйрыққа сәйкес Форстер Данцигте нацистік Германияға қосылу үшін қысымды күшейту мақсатында агитация жүргізді және болашақта «Польша тек арман ғана болады» деп мәлімдеді. 23 тамызда Форстер Грайзерді Данцигтің мемлекет басшысы лауазымынан алмастырды. Данциг мәселесі 1939 жылы Польшаға нацистік Германияның басып кіруіне алғышарт болды. Ол еврейлерді жек көріп, оларды «ластанған және сырғалған нәсіл» деп атады және поляктар қуып шығарылғаннан кейін Польшаның бір бөлігін бақылауға ниеттенгенін білдірді.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Польшаға неміс шабуылынан кейін, Форстер 8 қыркүйекте Данциг және Батыс Пруссия әскери округінің азаматтық басқарушысы болып тағайындалды, ол кейіннен 8 қазанда Германия Рейхының құрамына қосылды. Әскери басқару аяқталды, және 21 қазанда ол жаңадан құрылған Рейхсгау Данциг-Батыс Пруссияның гаулейтері болып тағайындалды. Сонымен қатар, ол жаңа аумақтың рейхстатхальтері (рейх губернаторы) атанды, осылайша оның құзырындағы жоғары партиялық және мемлекеттік органдарды біріктірді. Ол сондай-ақ, жаңа құрылған Wehrkreis (Әскери округ) XX-тың, жаңа Рейхсгаудан құралған, Рейх қорғаныс комиссары болып тағайындалды. 1940 жылдың 7 шілдесінде ол Данциг-Батыс Пруссиядан Рейхстагқа сайланды және нацистік режимнің соңына дейін оның құрамында болды. 1926 жылдан бері СС мүшесі болған Форстер 1941 жылдың 31 желтоқсанында СС обергруппенфюрері шеніне көтерілді. 1944 жылдың қыркүйегінде оған Рейхсгаудағы халықтық жасақ (Volkssturm) күштерінің басшылығы тапсырылды. Ол осы лауазымдарда 1945 жылдың 27 наурызында, Кеңес әскерлерінің шабуылынан бұрын Данцигтен қашып шыққанға дейін қалды.

Құрту және этникалық тазалау

Адольф Гитлер гаулейтерлерге, атап айтқанда Форстерге және оның бәсекелесі Артур Грейзерге, Вартегаудағы гаулейтерге, осы аймақты германизациялауды тапсырды, бұл "германизация" қалай жүзеге асырылатыны туралы "ешқандай сұрақ қойылмайды" деп уәде берді. Форстердің мақсаты он жыл ішінде аймақты толық германизациялау болды және ол аймақтағы жою саясатына тікелей жауапты болды. Форстер Батыс Пруссияның Данциг қаласында неміс емес тұрғындарды жоюға тікелей жауапты болды. Ол поляктарды геноцидке тарту қажеттілігіне сенді және "Біз осы ұлтты бесіктен бастап жоюымыз керек" деп мәлімдеді, сондай-ақ поляктар мен еврейлер адам емес екенін айтты. Померанияда поляк халқы үшін 70-ке жуық лагерь құрылды, онда олар өлтірілді, азапталды, ал әйелдер мен қыздар өлім жазасына кесілгенге дейін зорлық-зомбылыққа ұшырады. 10-15 қыркүйек аралығында Форстер өзінің аймағындағы жоғары нацистік шенеуніктердің кездесуін ұйымдастырып, барлық "қауіпті" поляктарды, барлық еврейлерді және барлық поляк дін қызметкерлерін дереу шығарып жіберуге бұйрық берді. Кейбір жағдайларда Форстер өзі өлім жазасын кесті. 19 қазанда ол Грудзядж қаласындағы нацистік шенеуніктерді "поляк қанын жеткілікті төкпегені" үшін сөккен. Кристофер Браунинг "өлтіру мен депортацияның ойсырауы" деп атаған оқиғаның құрбандарының жалпы санын нақты анықтау мүмкін емес. Форстердің мәліметінше, 1940 жылдың ақпан айына дейін аймақтан 87 000 адам "эвакуацияланды".

Пиащина

Форстер Пьясницадағы жаппай қырғындарға жауапты адамдардың бірі болды, онда 1939-1940 жылдардың қысында шамамен 12 000-16 000 поляк, еврей, чех, кашуб және тіпті немістер қаза тапты. Форстер мұндай зорлық-зомбылықты жекелеген жағдайларда қолдады; Вейхероводағы Прусинский қонақ үйінде сөйлеген сөзінде ол этникалық немістерді поляктарға шабуыл жасауға үндеді, айтып: "Біз тынышсыз поляктарды жоюымыз керек, алдымен бесіктен бастап. Поляктардың тағдырын сіздердің қолыңызға беремін, олармен қалағаныңызды жасай аласыздар". Қонақ үйдің алдына жиналған халық "Поляк иттерін өлтіріңдер!" және "Поляктарға өлім!" деп ұран салды. "Зельбтшуц" кейін Пьясницадағы қырғындарға қатысты. Яһудилер сол жерде өлтірілді немесе Бас үкіметке жер аударылды. 1939 жылдың қарашасында Данциг және Батыс Пруссия "Judenfrei" деп жарияланды. Соғыс жылдарында нацистік Германияның Помераниядағы және Данцигке қосылған Польша аймақтарынан 30 000-ға жуық яһуди өлтірілген деп есептеледі.

Немісшелендіру саясаты

Форстердің нацистік саясаты мен терроры поляк халқына екі ғана мүмкіндік ұсынды: жою немесе германизациялау. Форстер өзінің жауапкершілігіндегі аумақтағы халықты геноцидке салу және күштеп ассимиляциялау саясатын жүргізді. Соғыс басталғанда Форстер 1940 жылдың ақпанына дейін Конгресс Польшасынан шыққан барлық поляктар мен оның Гау-ына келген барлық еврейлерді этникалық тазартуды жоспарлады, бірақ ауыл шаруашылығы жұмыскерлерімен күтпеген қиындықтар мен неміс қоныс аударушыларының жеткіліксіздігі оны саясатын қайта қарауға мәжбүр етті. Форстер "неміс қаны" бар деп мәлімдеген кез келген полякты неміс деп қабылдауға дайын болды. Германияланудан бас тарту генерал-губернаторлыққа жер аударумен немесе концлагерьге қамаумен жазаланды. Кейбір жағдайларда Форстер белгілеген нормаларды орындау үшін толық елді мекендерді неміс халқы деп жариялады. Тамақ өндірісі сияқты практикалық мәселелер Форстердің кімді қуу туралы шешімдеріне әсер ете алатын. Форстер, "Германдық ұлтты күшейту жөніндегі рейх комиссары" Генрих Гиммлерге Форстердің ассимиляциялық саясаты нацистік нәсілдік теорияға қайшы екені туралы шағымданған Артур Грайзермен келіспеді. Гиммлер бұл мәселе бойынша Форстерге жүгінгенде, Форстер Гитлердің әр гауляйтерге өз аймағын қалағанынша басқаруға рұқсат бергенін түсінгендіктен, оған жауап бермеді. Грейзер де, Гиммлер де Гитлерге Форстердің мыңдаған поляктарды неміс деп санауға рұқсат бергеніне шағымданды, бірақ Гитлер мәселені оларға қайтарды, Форстермен өздерінің мәселелерін өздері шешуге бұйырды. Бұл қиын міндет болды; Гиммлер Форстерді өз пікірін қабылдауға көндіруге тырысқанда, ол наразылық пен жеккөрушілікпен кездесті. Рихард Хильдебрандтпен болған әңгімесінде Форстер: "Егер мен Гиммлер сияқты болсам, нәсіл туралы сөйлемес едім" деп қысым жасады. Бұл саясаттың нәтижесінде Форстердің Гау-ындағы поляк халқының үштен екісі Неміс халық тізіміне сәйкес неміс деп есептелді. Соғыс аяқталған кезде аймақта 60 мыңға дейін адам өлтірілген және 170 мыңға дейін адам жер аударылған деп есептеледі. Басқа бағалаулар бойынша, қуылғандардың саны шамамен 35 мың адамды құрады. Форстердің өзі 1940 жылдың ақпан айына дейін аймақтан 87 мың адам "эвакуацияланғанын" хабарлады.

СС-пен және отарлау саясатымен қақтығыстар

Форстердің СС-пен қақтығысы этникалық немістер үшін тікелей және зиянды салдарларға әкелді. Соғыс кезінде жүздеген мың этникалық немістер нацистік-кеңес келісімі бойынша Кеңес Одағынан Польшаға көшіріліп, нацистік оккупацияланған Польшада отарлаушылар ретінде пайдаланылды. Грейзер оларды өзінің рейхсгауында орналастыруға бар күшін салса, Форстер оларға жаулықпен қарады, өзінің аймағына жас шаруалар қажет екенін, ал босқындардың көбі қартайған, қалалық тұрғындар екенін мәлімдеді. Ол бастапқыда олардың ешқайсысын рейхсгауына қабылдаудан бас тартты. Балтық елдерінен бірнеше мың этникалық неміс әкелген кеме Данцигке келгенде, Форстер бастапқыда оларға кіруге рұқсат бермеді, Гиммлер оларды Данциг және Батыс Пруссияға емес, бірден басқа жерге жіберетін болса ғана кіре алады деді. Тек үмітсіз Гиммлермен ұзақ телефон арқылы кеңескеннен кейін Форстер жолаушыларға кемеден түсуге рұқсат берді, рейхсгаудағы тұрулары уақытша болатыны туралы түсіндірді, бірақ көпшілігі ақырында аймақтан шықпады. Уақыт өте келе ол мәжбүр болып, жеңілді, 1944 жылдың маусымына қарай 53 258 отаршыл Данциг және Батыс Пруссияда қоныстанды, бұл Вартагаудағы 421 780 адамнан әлдеқайда аз. Форстердің германизация саясаты Грейзердің жаппай қуғын-сүргіндеріне қарағанда азырақ бос жер мен тұрғын үй қалдырды, алайда Форстердің этникалық неміс босқындарын СС-тің қарауындағы адамдар деп қарауы оның көзқарасын қалыптастыруда маңызды рөл атқарғаны анық.

Сот және өлім

Соғыс аяқталғаннан кейін Форстер Германияның британдық оккупациялық аймағында пана тапты. Британдықтар оны Польша Халық Республикасына өткізді. 1948 жылы Форстер Польша сотында (Жоғарғы Ұлттық Трибунал) соғыс қылмыстары және адамзатқа қарсы қылмыстар жасағаны үшін өлім жазасына кесілді. Ол қамауда ұсталды, жазасы кейінге шегерілді. Польша президенті Август Залески 1952 жылғы 21 ақпанда оған кешірім беруден бас тартты, және Форстер Гданьск қаласынан Варшавадағы Мокотов түрмесіне ауыстырылды, онда 1952 жылғы 28 ақпанда дарға асылды. 1949 жылдан бері одан хабар алмаған әйеліне 1954 жылы оның өлімі туралы хабарланды.