Кіріспе

Эволюцияға қатысты бірнеше ұғым бар. Инволюция термині әртүрлі мағыналарды білдіреді. Кейбір жағдайларда ол эволюцияға дейінгі процесті көрсетеді, осы процестің нәтижесінде космос пайда болады, ал басқаларында ол эволюцияның бір бөлігі, үшінші жағдайларда ол адам нысанында эволюция аяқталғаннан кейін жүретін процесс.

Эзотерикалық космологияға сәйкес

Теософияда, антропософияда және розенкрейцерлікте инволюция мен эволюция – ғарыштық циклдердің күрделі тізбегінің бір бөлігі, оны Дөңгелек деп атайды. Әлем жеткілікті тығыздыққа жеткенде, жеке рух төмен түсіп, эволюцияға қатыса алады. Инволюция – бұл рухтың қалыптасқан материяға кіруі, эволюцияның қажетті алғышарты: Өзін-өзі тануға жетуге және рухты адамда бейнелейтін құралдарды құруға жұмсалатын уақыт кезеңі инволюция деп аталады. Оның мақсаты – тіршілікті тығыз материяға, формалар құру үшін, материяның ең төменгі деңгейіне дейін баяу жылжыту. Осы нүктеден бастап, тіршілік жоғары Әлемдерге көтеріле бастайды. Бұл кезеңде жеке адам өзін-өзі тануды құдайлық толық білімге айналдырады, бұл "рухани эволюция" деп аталады. Сурат Шабда Йоганың космологиясында инволюция мен эволюция макрокосмосқа, яғни бүкіл жаратылысқа, сондай-ақ микрокосмосқа, яғни жеке жанның құрамына қатысты қолданылады. Макс Хайндель жазған розенкрейцерлік мәтін – Розенкрейцерлік Космо Концепциясы, эпигенез тұжырымын адам баласының эволюциясына (инволюциялық кезеңнен кейін) байланысты негізгі түйін ретінде ұсынады.

Кіріспе

Шри Ауробиндо үшін инволюция – бұл кеңінен таралған Шындықтың, яғни Абсолюттің, Брахманның өзін кеңейтіп, өз күші/энергиясы арқылы жеке формалардан тұратын әлемді құру процесі. Сат, Чит Тапас және ләззат/Ананда – Сатчитананданың үш аспектісі және олар инволюцияның бір бөлігі. Рух немесе сана осы үшеу ретінде, содан кейін жоғары және төменгі (материя, өмір және ақыл) табиғат арасындағы көпір болып табылатын Суперменд ретінде көрінеді. Инволюцияның себебі – ләззат, Я болғанның ләззаты (Рух немесе Абсолют) Болып келудің ләззатына (уақытша өмір, ғалам) ұмтылу. Я өзін көптеген формаларға тастап, материяның беймәлімдігіне ұшырап, ал эволюция арқылы осы уақытқа дейін жасырылған Рухты қайта табудың қуанышына ие болады. Эволюция – бұл жаратылған әлемнің бастапқы санасыз күйінен (яғни материя ретінде) дамуы, жанды өмір формаларын және ақылды жандарды (яғни адамдарды) дамытуы, рухани қасиеттерді жетілдіруі және осы процесте өзінің бастауын қайта тануы. Жанды формалардың эволюциясы дамудың әр кезеңіндегі дамушы жанда оның болашағы туралы түсінік болуын білдіреді. Сондықтан, тірі организмнің материядан эволюциялануы осы тірі организмнің бұрынғы инволюциясын білдіреді. Бұл – ағашқа айналатын тұқымның ішіндегі ағаш мәніне ұқсас. Әрбір жазықтық эволюциялық процесс арқылы бұрынғы жазықтықтан шығады, бұл процесс уақыт бойынша жүзеге асады. Бірақ, параллель құрылым бойынша, осы жаңа жазықтықтың әрқайсысын шексіздіктен шыққан жоғары деңгейдегі жазықтықтың ұрпағы ретінде түсінуге болады. Осылайша, ғаламда ақыл пайда болған кезде, ақылдың жалпы жазықтығы белгілі бір дәрежеде сол ақылды ұстаған жандарға сіңірілді. Эволюция – бұл ғаламдағы барлық жандардың, соның ішінде адамдардың дамуы, олардың толыққандылығына жетуі үшін, рухани ләззатты табу үшін, бұл Жаратушының тәжірибесі болды және әрқашан болып келеді. Эволюция – материяның бастапқы санасыздығынан өмірге (қозғалыс, сезім, құштарлық және т.б. және тірі физикалық жандар), содан ақылға (білімді жануарларда және ең әсіресе адамдарда – өзін-өзі саналы ойлайтын жануар), содан кейін руханиланған ақылға, оның шыңы – Суперменд немесе Ақиқат санасы (суперментальді тұлғалар ретінде және ақырында Суперментальді, яғни жердегі құдайлық өмір) қарай прогрессивті даму.

Қатысу

Біз Сат туралы Чит және Анандасыз сөйлей алмаймыз – яғни, тиісінше болмыс, сана және құдіретті бақыт. Олар толықтықты білдіреді. Сат – бұл бар, болған және болатын нәрсенің маңызды жай-күйі. Бір жағынан, ол бастама, бірақ мүмкіндіктерге толы болғандықтан, ол Анандамен – болмысты танумен және одан кейін құдайлық ішкі біліммен байланысты бақытты түсінумен тығыз байланысты. Олардың әрқайсысы біріншісінен шығып, қайтадан біріне ағылады. Сат тек Ананда немесе сана арқылы ғана бар екенін айтуға болады, алайда, олардың өзара байланыстылығын ескерсек, бұл үш қасиеттің нағыз мәнін ұғып алу мүмкін емес. "Сат – болмыс, жаратылыс; зат; "таза болмыс, мәңгілік, шексіз, анықталмайтын, уақыттың өтуіне тәуелсіз, кеңістіктің кеңеюіне қатыспайтын, пішін, мөлшер, сападан тыс", саччидананданың бірінші ұғымы және сатьялоканың негізі болып табылатын қағида; "барлықтың рухани мәні" "барлық түрлер мен қозғалыстарға" құйылады; әр деңгейде "өзінің қалыптасуының материалы" ретінде "өзінің болуы" және "өзін материя ретінде қалыптастырды; өзін-өзі бөліп тұратын материалдық субстанция түрінде саналы күшті сезінуге айналдырды" – қысқасы, Сат Брахман."

Чит-тапа

Чит Тапас немесе сана күші, Шри Ауробиндо философиясында жаратылыстың ақыр соңында қалай пайда болатынының таза сана энергиясын білдіреді; шексіз құдайлық өзінің сезімі, сонымен қатар шексіз, барлық нәрсені іске асыратын ерік. Бұл, ведалық космология мен индуистік ойдағы жеті әлемге сәйкес, жеті болмыс жазықтығының бірі. Шри Ауробиндо "Құдайлық өмір" кітабының 10-тарауында Құдайлық принципі ретінде сана күшінің мәнісі туралы кеңінен жазады. Оның түсінуінше (Шива мен Шакти екіұштылығын қабылдап), Чит немесе сана – инертті және бейтарап принцип емес; ол потенциалды рухани энергияны, Тапасты (үнді діндері) қамтиды, ол жаратылыста динамикалық және шығармашылық принципке, яғни Шакти деп аталатын күшке айналады. Сондықтан Чит Тапас немесе Чит Шакти – жалпыға ортақ сана күші, құдайлық энергия, Ана.

Қуаныш

Шри Ауробиндоның анандаға арналған термині – рахат, және ол оның космологиясы мен рухани ілімінде маңызды рөл атқарады. Рахат – жаратылыстың себебі, оның арқасында Абсолют өзінің Болу Рақатын сан түрлілікке таратып, беймәлімдікте жоғалып, кейін Рахат арқылы өзін қайта табады – адамдар өздерінің Илаһи табиғатын сезінеді және рухани толықсуға жетеді. Басқаша айтқанда, Әлем шексіз Рухтың Рақатының жаратылыстың барлық формаларында көрініс табуы үшін жаратылған. Біз өзіміздің жоғары табиғатымызды – жан мен рухты танығанда, біз туғаннан бастап іздеген және біздің бір бөлігіміз болып табылатын Рахатты сезінеміз. Шри Ауробиндо «Жанның құдайлық болмысы» кітабының 11 және 12-тарауларында Рахаттың Илаһи принцип ретіндегі табиғаты мен жаратылыстағы оның рөлі туралы кеңінен жазады.

Мехер Баба

Мәһер Баба рухани ізденушінің өзін-өзі тануға қарайтын ішкі жолын білдіру үшін "инволюция" терминін қолданады. Ол инволюцияны "жазықтықтар" деп аталатын жеті сатыға бөледі, әр жазықтықта болатын түрлі тәжірибелер мен қабілеттерді сипаттайды, және жетінші жазықтықта толық ағарту мақсатына жетуді айтады.

Баба Хари Дасс

Баба Хари Дасс үшін (тұрақты үнсіздікті ұстанатын Маунисаду монахы) эволюция мен инволюция – әмбебап деңгейдегі маңызды түсініктер, сонымен қатар ақыл-ой процестерінде жекеленіп көрінеді. Патанджалидің Самкхья және Йога Сутраларында, йога практикасында, бұл екі күй – ақыл-ойының (читта) жағдайлары, ақыл-ойының сыртқа қарай дамуының көріністері (правритти) және ішке қарай қайтуының көріністері (нирвритти). Нирвритти – инволюция кезеңі, онда «йога – ақылдағы ой толқындарын бақылау» делінеді (Сутра 2, Самадхи Пада). Ақыл-ой қызметінің сыртқы көріністері, вритти, ақыл-ойыны қиындық тудыратын жағдайларға тартады және нәтижесінде клишта вритти немесе виутхана самскара (сыртқа қарай бағытталған ақыл-ой) сияқты қиындық тудыратын іздер қалдырады. Инволюция, немесе йогадағы терең ойға шолу, кері нәтижелерге әкеледі және қиындық тудыратын іздерді мүмкіндігінше азайтады, нәтижесінде ақыл-ой толқындары (азапты емес ой толқындары) пайда болады. Осылайша, ақыл-ойы қиындық тудыратын іздерден босатылғанда, бір шоғырлы ақыл-ойға (экагра самскара) қол жеткізіледі, оны йоганың мақсаты деп айтуға болады. Бір шоғырлы ақыл-ой – сампраджната және асампраджната самдхи, яғни «жоғары сананың» негізі.

Интегралды ойлау

Интегралды ойлауда инволюция – құдайлықтың космосты таныту процесі. Жаратылыстың сананың жоғарырақ деңгейлеріне және жағдайларына қарай көтерілу процесі – эволюция. Инволюция ғаламды Ұлы жарылысқа дайындайды; эволюция осы сәттен бастап жалғасады. Инволюция термині құдайлықтың жаратылысқа араласуы туралы идеядан туындаған. Жаратылыстан кейін, құдайлық (яғни Абсолют, Брахман, Құдай) Бір (Жаратушы) және Көп (жаратылған нәрсе) болып табылады. Интегралды философ Кен Уилбер өзінің «Космикалық карма» онлайн тарауында инволюция туралы айтады, онда Плотин, Адвайта Веданта, Тибет буддизмі және Шри Ауробиндоның концепцияларын пайдаланады. Уилбердің сөзіне сәйкес, оның бұрынғы еңбектерінде сипатталған ғарыштық эволюцияға дейін Рухтың Материяға инволюциясы жүреді. Бұл инволюция эволюцияның кезеңдеріне кері сатыларды ұстанады, мысалы, Рухтан жанға, жаннан ақылға, ақылдан өмірге, өмірден материяға. Сезімсіз, тіршіліксіз материя деңгейіне жеткен соң, «Ұлы жарылыс сияқты бір нәрсе орын алады», одан кейін материя және көрініс әлемі нақты түрде пайда болады, одан кейін эволюция басталады.

Гурджиев

Инволюция мен эволюция Г. И. Гурджиевтің (1866? – 1949) космологиясындағы маңызды тақырыптар болып табылады, олар оның "Белзебулдің немересіне айтқан әңгімелері" кітабында егжей-тегжейлі қарастырылған. П. Д. Успенский және басқалардың Гурджиевтің ілімін баяндауында әртүрлі терминологиялар жиі қолданылады: "көтерілетін және төмендейтін октавалар" (эволюциялық және инволюциялық процестер), "Жаратылыс сәулесі" (инволюциялық процестердің толық масштабы), "эманация" (инволюциялық процестердің бастамасы) және т.б. Ауробиндо сияқты, Гурджиев инволюция сөзін ғаламдағы жоғарыдан төменге қарайтын ағынға сілтеме жасайды, ол космостардың құрылуына және сақталуына үлес қосады. Дегенмен, Гурджиевтің басты назары инволюцияның төмендейтін ағыны эволюцияның көтерілетін ағынына қалай айналуы мүмкін екендігінің құпиясына аударылды. Гурджиев осы құпияда барлық тірі жандардың, әсіресе адамның мәнін іздеді.