Кіріспе
Артур Кларктың 1948 жылы жазылған "Түннің құлауына қарсы" романы – британдық жазушы Артур Кларктың ғылыми-фантастикалық туындысы. Алғаш рет 1948 жылғы қарашада "Стартлинг Сториз" журналында повесть ретінде жарияланған бұл роман 1951 жылы қайта қаралып, кеңейтіліп, 1953 жылы Gnome Press баспасында кітап түрінде басылды. Кейіннен тағы кеңейтіліп, өңделді және 1956 жылы "Қала мен жұлдыздар" деген атпен жарық көрді. Кешірек шыққан басылымда Кларктың тағы бір ерте туындысы бар, ол "Комаррдың арыстаны" және "Түннің құлауына қарсы" деп аталады. 1990 жылы Кларктың келісімімен Грегори Бенфорд 1953 жылғы романның оқиғасын жалғастыратын "Түннің құлауынан әрі" атты жалғасын жазды. Ол көбінесе түпнұсқа романмен бірге бір томдық кітап ретінде басылады. Романның атауы А. Э. Хаусманның "Теңіз бен құрлық арасындағы тегіс" өлеңінен алынған, ол "More Poems" жинағында жарияланған. Кларк түсіндіреді: "Мен сондай-ақ А. Э. Хаусманның өлең жолдарын таптым, ол жерді ғажайып түрде сипаттаған, сонымен қатар менің алғашқы романымның атауын берген: «Мұнда, теңіз бен құрлық арасындағы жазық құмда, түннің құлауына қарсы мен не құрамын немесе не жазамын?»".
Against the Fall of Night is a science fiction novel by British writer Arthur C. Clarke. Originally appearing as a novella in the November 1948 issue of the magazine Startling Stories, it was revised and expanded in 1951 and published in book form in 1953 by Gnome Press. It was later expanded and revised again and published in 1956 as The City and the Stars. A later edition includes another of Clarke's early works and is titled The Lion of Comarre and Against the Fall of Night. In 1990, with Clarke's approval, Gregory Benford wrote a sequel titled Beyond the Fall of Night, which continues the story arc of the 1953 novel. It is generally printed with the original novel as a single volume. The title is from the poem "Smooth Between Sea and Land" by A. E. Housman, published in More Poems. Clarke explains: "I was also to discover the lines of A. E. Housman that not only described the locale perfectly, but also gave me the title of my first novel: 'Here on the level sand, between the sea and land, what shall I build or write against the fall of night? '".
" Қала мен жұлдыздар " секілді
"Қала мен жұлдыздар" – "Түннің құлауы" романының толыққанды жаңа өңделуі, бұл романдағы негізгі оқиға ортасы мен кейіпкерлер сақталған.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Диаспар – жүздеген миллион жыл бұрынғы соңғы адам қаласы. Он жеті жыл бұрын дүниеге келген Алвин 7 мың жылдың ішінде туған алғашқы бала. Ол өмірін өзгертпейтін ежелгі өлмейтіндердің арасында өмір сүреді. Оның білетін Жері – миллиондаған жылдар бұрын Басқыншылармен болған соғыстан кейін адамзат планетаға шектелгеннен кейін қираған, кең шөл. Ол әлем мен оның тарихына қызығады, бірақ оның ұстазы Джесэрак алаңдайды, себебі Басқыншылардың қайта оралуына себеп болатын нәрсені жасаудан қорқу сезімі күшті. Алвин қаланың бос бөліктерін зерттейді, сондай саяхаттардың бірінде ол шөлге қарай баспалдақ тапты. Ол төмен қарай бастағанда, үлкен тасқа тоқталды, онда: «Жақсырақ жол бар. Жазба сақтаушыға сәлем айтыңыз. Линдарлық Ален» деп жазылған. Алвин хабарды қазіргі Жазба сақтаушы Рорденге жеткізеді, ол қаланың дерекқорындағы «Адамзаттың барлық біліміне» қол жеткізе алады. Рорден Аленнен хат алады, бірақ онда тек үш жол бар екені айтылған. Үш жылдан кейін Рорден Алвинге Аленнің хабарын түсіндіргенін айтады және оны Диаспардың ортасындағы саябаққа алып барады. Ол жерде саябақтың авторы Ярлан Зейге арналған ескерткіш тұр, Рорден түсінгендей, ол қандай да бір көлікті жасыру үшін салынған. Рорден жасырын лифт арқылы оларды метро стансасына апарып салады. Едендегі үлкен картада Диаспар көптеген сөнген бағыттардың арасында жарқын нүкте ретінде көрсетілген, бірақ тағы бір нүкте «Лис» деп белгіленген күйде қалды. Үш күндік дайындықтан кейін Алвин күтіп тұрған пойыз вагонына отырады. Тасталған қаланы күтіп, гүлденген бақ сияқты ортаны, тіпті көлді де тапқанда Алвин таңғалады. Ол жергілікті Эирли қаласының басшысы Сераниске барады. Ол Диаспар мен Лис – өркениеттің екі шегі, қала мен елді артық көретіндердің соңғы бағыты екенін түсіндіреді. Лис тұрғындары оның халқынан өзгеше, қысқа, бірақ толыққанды өмір сүреді және телепатиялық қабілетке ие. Алвинге үйіне қайтуға тыйым салынады, себебі азаматтар оның Лис туралы Диаспар халқына жариялағысын қаламайды. Олар Рорденмен байланысып, Альвин бес күн қалады деп хабарлайды, бұл Лис кеңесіне оның тағдырын шешуге уақыт береді. Алвин Серанистің ұлы Теонмен дос болады, ол Алвинді кемпингке алып шығады. Сол түні олар Шалмиранның ежелгі бекінісінен келетін жарқын жарықты көреді. Тіпті Алвин де Шалмиран туралы естіген, ол адамзаттың Басқыншыларға қарсы соңғы тұғыры болған жер. Олар саяхатын жалғастырып, бекініске барады. Шалмиранеде олар өзінің оқиғасын айтатын қарт адамды табады; ол Басқыншылықтан кейін қалпына келтіру кезінде ғарыштан келген Мырзаның ізбасары болды, өзінің күші мен машиналарын пайдаланып ізбасарларын тартты. Өлер алдында Мырза «Ұлылардың» қайта оралатыны туралы айтқан, ал оның соңғы сөздері ол жеті күннің айналасындағы планетада өмір сүргенін көрсетеді, бұл көп түсті жұлдыздар шеңбері. Қарт адам – Ұлыларды тарту үшін ғарышқа сигналдар жіберіп отырған соңғы ізбасар. Ол сонымен қатар Мырзаның машиналарын, үш дамыған ақылды роботты басқарады, бірақ Мырза оларға құпияны сақтауды бұйырған. Алвин қартты роботты Рорденге алып баруға көндіреді, оны қайтарып беруге уәде береді. Балалар Лиске оралады, Алвинге мәңгі Лисде қалу немесе естеліксіз Диаспарға оралу таңдалады. Алвин миын өшіруге келіседі, бірақ роботты оны ұстап, транзит стансасына апаруға бағдарлайды. Ол үйге оралады, ал Рорден Альвин мен роботты қала астындағы Робот шеберлерімен, қаланың жұмысын басқаратын компьютерлермен таныстырады. Олар Мырзаның нұсқауларын алып тастай алмайды, сондықтан олар нұсқауларсыз қосалқы робот жасайды. Олар жер бетіне оралғанда, Кеңес олардың жоқтығында жиналып, Альвиннің Лиске сапарына қатысты не істеу керектігін шешуге тырысып жатқанын көреді. Олар метро желісін бұғаттауды шешіп, Рорденге Лис туралы барлық мәліметтерді жоюды тапсырады. Кеңес талқылау барысында олар Альвинге пойызға жүгіріп барып, пойыз тоқталмай тұрып Лизге қайтуға рұқсат береді. Рорден Алвиннің алғашқы хабарды тапқан мұнарада кездесуге нұсқау бергенін білгенде таңғалады. Алвин жаңа роботтың Мырза Жерге Лизде емес, Диаспар портында қонғанын көрсеткенін түсіндіреді. Ол кемеге қол жеткізеді және Лиске ұшып барады, онда ол пойызды да бұғаттағанын біледі және оны еш қиындықсыз пайдаланғанын айтып, шатастырды. Ол Диаспардың енді Лис туралы бәрін білетінін, бірақ олардың төмен мәдениеттеріне ешқандай қатысы жоқ екенін мәлімдеп, одан да көп шатастыру тудырады. Ертесі күні ол Теонмен бірге Шалмиранға роботты қайтаруға барады, бірақ қарттың қайтыс болғанын көреді. Алвин мен Теон жеті күнге баруға шешім қабылдайды. Олар орташа жұлдыздағы планетаға келеді және Жер сияқты шөлді табады. Өз іздеуінің мәнісіз екенін түсініп, олар кемеге оралады және бала мінезімен, бірақ кез келген адамнан артық естеліктері бар бір құдаймен кездеседі. Шетелдік, Ванамонде, Альвин олар күтіп отырған жаратылыштар нәсілінің мүшесі екеніне сенді. Олар Жерге Диаспар мен Лис олардың саяхаты Басқыншылардың оралуына себеп болады деген қорқыныштан үнемі байланыста екенін көреді. Рорден тыныш дауыс, ол осы тақырыпты зерттеген және дерекқорында Басқыншылар туралы немесе қандай да бір келісім туралы ешқандай мәлімет таппағанын айтады. Альвин Рорден мен Джесэракты Ванамондені түсінуге көмектесу үшін Лиске ұшырады. Бірнеше ай бойы олар тарихтарының жалған екенін біледі. Адамдар тек Персефонаға жеткенде ғана шетелдіктер келді, олардың санасы олардан әлдеқайда жоғары болғандықтан, олар Жерге оралды және миллиондаған жылдар бойы жақсартумен айналысты. Олар галактикалық империяға қосылуға дайын болғанда, жеті күн сияқты өнер туындысы галактиканың ортасы ретінде белгіленген жобалармен айналысты. Адамзат келесі үлкен галактикалық күш-жігерді, физикалық емес таза интеллектті құруды ұсынды. Бұл Ақылдың құрылысынан туған, галактиканың үлкен бөлігін жойған және Қара күнде құлыпталған Ұңғыл Ақылды тудырды. Олар қателіктерінен сабақ алды және Ванамонде құрылды. Сонымен қатар, галактикалық империя «космостың қисығынан» өзінің супер интеллектін, таза физикалық жолмен дамыған басқа нәсілмен байланысады. Галактиканың көп бөлігі олармен кездесуге шығады, олардың үлкен кемесіне барлық күн энергиясын пайдаланады, галактиканы мұңайтады. Тек жеті күн тиіспейді. Қалғандар жаңалықты іздемеді және бірте-бірте жойылды, Жер осы тағдырдан тек қана сәттілік арқасында құтылды. Шалмиран шайқасы да миф, Шалмиран Жерге құлау қаупі туғанда Айды жою үшін салынған. Кітап Ярлан Зейдің қабірінің бұзылуымен және Лис пен Диаспар арасындағы байланыстың барлығына ашылуымен аяқталады. Альвин Жердің мұхиттарын қайта құруға және Мырзаның кім екенін анықтауға кіріседі. Ол кемені өздігінен ұшырып, оның қазіргі ата-аналарына хабарлама жеткізуді жоспарлап отыр, Жер олардың оралуына лайық болатынына үміттенеді.
Саясат
Кітап Диаспар қалалық өмірі мен Лыстағы өмірдің аражігін ажыратады. Диаспар технологияның күнделікті тұрмыстық міндеттерді атқаруын (роботтар, көшелер, тағам) қамтамасыз ететін қаланың құндылықтарын бейнелейді, осылайша адамдар музыка мен білім сияқты ләззаттарға ұмтылады. Ал Лыстағы жағдай керісінше, ол ауылдық стильде, барлығы табиғаттан алынған. Алвин оларды қайта таныстырғанда, екеуінің де бір-біріне мұқтаж екенін және олардың мәдениеттері тоқырап қалғанын анықтады. Диаспар Кеңесі ескіріп, шаршаған еді және жастардың құлшынысына төтеп беруге құштар емес, ал Лис өзін жас сезініп, қалалық мәдениеттің өзінің табиғи өмір салтына араласуын қалаған жоқ. Екі мәдениет кездескенде, олар бір-бірін толықтыратынын білді: Диаспар – шексіз өмір мен технология арқылы, ал Лис – шапшаң ойлау және телепатия арқылы.
Қабылдау
Гров Конклин романның алғашқы басылымын "жеңіл, қарапайым, жылдам дамитын және көбінесе бай қиялға толы фантастика" деп сипаттады. Бухер мен Маккомас "қарқынды, бірақ қысқа кітапты" "әдемі" деп бағалап, оны "өлең, құрмет және таңғажайып" деп сипаттады, ал Кларкты "біздің техникалық түсінігімізге жете бермейтін, алыс болашақтың көреген ақыны" деп атады. П. Шейлер Миллер оқиғаның "өте жақсы айтылғандықтан, сенімді болатынын және оның сиқыры сюжеттегі адамдармен қатар оқырманға да таралатынын" хабарлады. 1969 жылы Алексей Паншин "оқиға жеткілікті дамымағанын, көп нәрсе айтылып, азы зерттелгенін" жазды.