Кіріспе
Қытай Халық Республикасының Жоғарғы Халық Соты (ҚХЖ;) – Қытай Халық Республикасының жоғарғы соты. Ол облыстық халық соттарының қаулылары бойынша шағымдарды қарастырады және елі үшін маңызды мәселелер бойынша алғашқы сот ретінде танылады. Соттың тәуелсіздігі жоқ және оған Ұлттық халық конгресі (ҰХК) берген өкілеттіктерден асып түспейді. Қытай конституциясына сәйкес, Жоғарғы Халық Соты ҰХК-ге есепті және бұл соттың үкіметтік құрылымнан тәуелсіз жұмыс істеуіне кедергі келтіреді. Сот штатында 400-ге жуық судья және 600-дан астам әкімшілік қызметкер жұмыс істейді. Гонконг және Макаоның ерекше әкімшілік аймақтары британдық ортақ құқық пен португалиялық азаматтық құқық дәстүрлеріне негізделген жеке сот жүйелерімен қамтылған және Жоғарғы Халық Сотының қарауына кірмейді.
The Supreme People's Court of the People's Republic of China (SPC; ) is the highest court of the People's Republic of China. It hears appeals of cases from the high people's courts and is the trial court for cases about matters of national importance. The court lacks judicial independence and has no power beyond what is granted to it by the National People's Congress (NPC). According to the Chinese constitution, the Supreme People's Court is accountable to the NPC, which prevents the court from functioning separately and independently of the governmental structure. The court has about 400 judges and more than 600 administrative personnel. The special administrative regions of Hong Kong and Macau have separate judicial systems based on British common law traditions and Portuguese civil law traditions respectively, and are out of the jurisdiction of the Supreme People's Court.
Тарих
Жоғарғы халық соты 1949 жылғы 22 қазанда құрылып, 1950 жылғы қарашада жұмыс істей бастады. Бірінші сот басшылығының кем дегенде төрт мүшесі заң саласынан келмеген, ал оның алғашқы қызметкерлерінің көпшілігі Халықтық азаттық армиясынан сотқа тағайындалған. Мәдени революция кезінде 1975 жылғы Конституция соттардың істерді тәуелсіз түрде шешуі керек деген қағиданы жойып, оларды революциялық комитеттерге есеп беруге міндеттеді. 2008 жылғы баяндамада жаңа қарау процесінен кейін сот төменгі сатыдағы соттар белгілеген өлім жазаларының 15 пайызын қабылдамағаны айтылған. Сот шешімдерін тиімді орындау арқылы сотқа деген сенімді арттыру мақсатында, 2013 жылы Жоғарғы халық соты сот шешімдерін орындаудан бас тартатын қытай азаматтары мен компанияларынан құралған қара тізім жасады (әдетте, айыппұл төлеу немесе қарызды қайтару туралы сот бұйрығын орындауға қабілетті болса да). 2023 жылға қарай Жоғарғы халық сотының қара тізімі оның ең маңызды орындау құралдарының біріне айналды және оның қолданылуы нәтижесінде айыппұлдар мен өтелмеген төлемдерден ондаған триллион юань қайтарылды. 2023 жылдың наурызынан бері Жоғарғы халық сотының төрағасы және Бас судьясы – Чжан Цзюнь.
Сауда-саттық
Жоғарғы халық соты заңдар мен ережелерге сәйкес сотқа жүктелген және соттың құзырына жататын істер бойынша бастапқы юрисдикциясын жүзеге асырады. Ол қарастыратын мәселелерді әдетте таңдап алады, болашақта ұқсас істерге әсер ете алатын мәселелерге басымдық береді. Сонымен қатар, ол жоғары халық соттары мен арнайы халық соттарының шешімдеріне және үкімдеріне қатысты шағымдар мен наразылықтарды, сондай-ақ Жоғарғы халық прокуратурасының сот қадағалау тәртібімен берген шағымдарын қарастырады. Егер төменгі сатыдағы соттардың шешімдері мен үкімдерінде қателіктер анықталса, сот оларды тергеп-тексеруді жүргізеді немесе қайта қарау үшін төменгі сатыдағы сотқа жібереді. Сондай-ақ, сот төменгі сатыдағы соттардың шығарған өлім жазасын және мерзімінен бұрын босатуға болатын өлім жазасын бекітеді. Қылмыстық кодексте нақты көзделмеген қылмыстар бойынша үкімдерді де бекітеді.