Кіріспе
Маоридің соғыс құдайы Тюматуенга (ашулы жүзді Тю) – маори мифологиясында соғыс және аң ауру, егін шаруашылығы, балық аулау, тамақ пісіру сияқты адам қызметтерінің басты құдайы (атуа). Жаратылыс туралы әңгімелерде Тю дүниеге жарық кіргізу үшін ата-анасын өлтіруді ұсынады. Бірақ олардың орнына бөлініп кетеді. Оның бауырларының бірі Тавириматея бұған наразы болып, бауырларына қарсы соғыс жариялайды. Тю ғана соғысады, ал қалған бауырлары жасырынып, соғыстан қашады. Бауырының іс-әрекеттерінен және Тавиримен жеке күресуге мәжбүр болғандықтан, ол бауырларымен соғысады және адамзаттың қызметтерінің бастауына, сондай-ақ бауырларының жасағандарымен қарым-қатынаста олардың мінез-құлқының себептеріне айналады. Соғыс құдайы болғандықтан, барлық тауа оған арналған және оған ең жоғары құрметпен қараған. Тюматуенга Жаңа Зеландия армиясының маори атауын – Нгати Тюматуенганы шабыттандырды, онда барлық сарбаздар нәсілдік тегіне қарамастан, құдайдың қамқорлығымен бір iwi ("тайпа") саналады. Марае көбінесе Тюматуенганың отты пештері – umu pokapoka a Тюматуенга – Тюматуенганың мекені деп есептеледі, ал барлық шайқас болатын жерлер – Тюматуенганың соғыс аймағы Te Marae Ātea a Тюматуенга болады.
Tūmatauenga (Tū of the angry face) is the primary god (atua) of war and human activities such as hunting, food cultivation, fishing, and cooking in Māori mythology. In creation stories, Tū suggests to kill his parents to allow light into the world. After they are instead separated. One of his brothers Tāwhirimātea was not happy with this and had declared war against his brothers and Tū was the only one who fought while the other brothers hid away avoiding the fight. Because of his brothers actions and having to fight Tāwhiri alone, he wars with his brothers and becomes the origin of humanity's activities, and the reasons for their behaviour when interacting with the creations of his brothers. As the god of war, all taua were dedicated to him and he was treated with the greatest respect and awe. Tūmatauenga inspires the New Zealand Army's Māori name: Ngāti Tūmatauenga where all soldiers are deemed of the same iwi ("tribe") under the deity's patronage regardless of racial heritage. The marae is often considered the umu pokapoka a Tūmatauenga – fiery ovens of Tūmatauenga – the realm of Tūmatauenga, whereas all areas where battles take place become Te Marae Ātea a Tūmatauenga – the battle domain of Tūmatauenga.
Жердің жаратылуы
Дәстүрлі жаратылыс мифінде, аспан әкесі Ранги мен жер анасы Папаның барлық балалары тығыз құшақтасып жатты, олардың балалары екеуінің арасындағы қараңғылықта жүруге мәжбүр болды. Бір күні олардың балалары осы жағдайдан қатты шаршап, оларды бөліп, әлемге жарық кіргізу жоспарын талқылайды. Тю ағаларына ата-аналарын өлтіруді кеңес береді. Тюматауэнганың ағаларына қарсы іс-әрекеттері адамдардың іс-әрекеттерінің үлгісін көрсетеді. Тюматауэнга ағаларын жеңгендіктен, адамдар қажетті рәсімдерді орындаса, құстарды (Тәне балалары), балықтарды (Тангароа балалары), өсімдіктерді өсіріп, тамақ үшін жинап алады (Ронго ма Тане және Хаумия тикетике балалары), және жалпы алғанда, табиғаттың ресурстарын пайдалана алады. Тюматауэнга соғыстың бастамашысы да, сондықтан адамдар қазір соғыс жасайды, өйткені Тюматауэнга үлгі көрсетті. Жауынгерлерге шайқас алдында рәсімдер жасағанда немесе нәресте болашақтағы жауынгерлік рөлге арналғанда, Тюматауэнга олардың міндеттерінің бастауы ретінде шақырылды. Шайқаста алғаш құлаған жауынгердің денесі көбінесе Тюматауэнгаға құрбандық етілді. Тюматауэнга соғыстың бастауы болғанымен, соғыс кезінде Кахукура, Мару немесе Уэнуку сияқты жергілікті құдайлар да шақырылды.
Tūmatauenga's actions against his brothers provide a pattern for human activities. Because Tūmatauenga defeated his brothers, people can now, if they perform the appropriate rituals, kill and eat birds (the children of Tāne), fish (the children of Tangaroa), cultivate and harvest plants for food (the children of Rongo mā Tāne and Haumia tiketike), and generally harness the resources of the natural world. Tūmatauenga is also the originator of warfare, and people make war now because Tūmatauenga provided the example. When rituals were performed over warriors before a battle, or when an infant was dedicated to a future role as a fighter, Tūmatauenga was invoked as the source of their duty. The body of the first warrior to fall in a battle was often offered up to Tūmatauenga. While Tūmatauenga is the origin of war, powerful local deities such as Kahukura, Maru, or Uenuku were also called upon during times of war.
Танымал мәдениетте
Alien Weaponry тобының "Kai Tangata" (адам жеушілер) әні, "Tū" альбомынан, үнемі Tūmatauengaны соғыс құдайы ретінде еске алады; маорилер үшін каннибализм соғыстың бір бөлігі болған. "Kai tangata" сонымен қатар, шайқасқа қатысып, азық-түлік жинаумен жүктелген "taua" немесе ерлер тобын да білдіреді. Бұған қоса, Kaitangata – балық аулауға үйретілген бір адам еді. Tūmatauenga 2022 жылғы "Тор: Махаббат және Күннің күркіреуі" фильмінде, Тор "Бүкілқұдіретті қалада тұратын құдайларды" тізімдеген кезде атымен айтылады.