Бірінші серб армиясы: Бірінші дүниежүзілік соғыстағы күресі мен тарихы

Кіріспе

Сербияның бірінші армиясы (Српска Прва Армија / Srpska Prva Armija) – Бірінші дүниежүзілік соғыста күшін көрсеткен сербиялық дала әскері.

Бірінші дүниежүзілік соғыстың басталуы

Австро-Венгрия Сербияға басып кіргеннен кейін Бірінші армия генерал Петар Бойовичтің басқаруына өтті. Ол Сер шайқасы кезінде Аранджеловац ауданында стратегиялық резерв ретінде әрекет етті, бірақ оның көп бөлігі белсенді шайқаста болған Екінші және Үшінші армияларды қолдауға жіберілді. Армия Сава өзенін сәтті кешіп өтіп, Сирмияға (сол кезде Австро-Венгрияның бір бөлігі) шабуыл жасады, бірақ Сербияға екінші шабуыл басталғанда (Дрина шайқасы деп те аталады) кері қайтарылды. Армия Аустро-Венгрияның 6-армиясына қарсы күшті қарсы шабуыл жасап, шешуші рөл атқарды. Ол бүкіл серб майданындағы ең қаһарлы шайқастардың бірінде – Мачков Каменде қатысты, ол қанды тұрақтылықпен аяқталды. Бір айлық қазба соғысынан кейін, 1914 жылдың қарашасында Австро-Венгрия армиясы Сербияға үшінші шабуыл жасады (Колубара шайқасы деп те аталады). Бұл шайқастың қорғаныс кезеңінде армия Дрина шайқасындағы ауыр шығындар мен артиллериялық оқ-дәрісінің жетіспеуі салдарынан ең қиын жағдайда болды. Осы кезде Сербия армиясының Бас қолбасшысының көмекшісі болған генерал Живожин Мишич (фельдмаршал Радомир Путникке теңдестірілген воевода/герцог), Бойович жараланғандықтан осы армияның қолбасшысы болып тағайындалды. Ол армиядағы мораль мен тәртіпті жаңартты (ол күңкілдеген еді), австро-венгрлерден бұрын тереңірек шегінуді талап етіп, Горни Милановацқа дейін жетті. 1914 жылдың желтоқсанында, қажетті 75 мм артиллериялық оқ-дәрімен қамтамасыз етілгеннен кейін, бүкіл серб армиясы қарсы шабуылға көшті. Бірінші армия осы шабулда шешуші рөл атқарды, Австро-Венгрияның 6-армиясының 16-корпусына қарсы шабуыл жасады. Одан кейін ол сол армияны Дринаға дейін қуды, ал қалған екі армия Австро-Венгрияның 5-армиясын ығыстырумен айналысты. Шайқас аяқталғаннан кейін Мишич воевода дәрежесіне көтерілді. 1915 жылы Германия, Австро-Венгрия және Болгарияның біріккен күштері Сербияға шабуыл жасағанда, Бірінші армия Сербияның батыс шекарасын (Дрина өзені бойымен) қорғауға міндеттелді. Ол көбінесе Австро-Венгрияның үшінші армиясының бөлімшелерімен кездесті және немістерге немесе болгарларға қарсы тұрған басқа серб бөлімшелеріне қарағанда аз қысымға ұшырады. Бұл себепті Мишич Орталық державалар күштеріне қарсы соңғы тұруды ұсынды, бірақ Жоғарғы Бас қолбасшылық Черногория мен Албания арқылы итальяндықтар бақылап отырған Дуррес және Влораға шегінуге бұйрық берді (сол кезде Сербия армиясы Косовода үш жағынан қоршауға түсу қаупі бар еді). Алайда, Печте өткен кеңесте басқа армия командирлері оның ұсынысын қабылдамады және Жоғарғы Бас қолбасшылықтың бұйрығын орындауға шешім қабылдады.

Following the Austro Hungarian invasion of Serbia, the First Army was put under the command of General Petar Bojović. It acted as a strategic reserve in the area of Aranđelovac during the Battle of Cer, but most of its divisions were sent to support the Second and Third armies actively engaged in the battle. The army conducted a successful crossing of Sava and performed an offensive into Syrmia (then part of Austria Hungary) but was recalled when Second invasion of Serbia (also known as the Battle of Drina) began. The army had the decisive role in the battle conducting a strong counterattack against the Austro Hungarian 6th army. It was engaged in some of the fiercest fights of the whole Serbian theatre at Mackov kamen, which ended in a bloody stalemate. After a month long period of trench warfare, in November 1914, the Austro Hungarian Army began the third invasion of Serbia (also known as the Battle of Kolubara). During the defensive part of this battle this army was in the most difficult situation due to heavy casualties from the Battle of Drina and acute lack of artillery ammunition. It was at this point that general Živojin Mišić, who was previously the Aide of Commander in Chief of Serbian Army, (Vojvoda/Duke equivalent of Field Marshal Radomir Putnik), was made commander of this army, as Bojović was wounded. He restored morale and discipline (which had started to waver) in the army, by insisting on a deeper withdrawal before the Austro Hungarians, all the way to Gornji Milanovac. In December 1914, after receiving a badly needed supply of 75mm artillery ammunition, the whole Serbian army launched a counterattack. The First Army played the decisive role in this having affected the breakthrough against the 16. corps of Austro Hungarian 6th army. It subsequently pursued that army all the way to the Drina, while the other two armies were engaged in expulsing the Austro Hungarian 5th army. After the battle, Mišić promoted to Vojvoda. When the fourth, combined German, Austro Hungarian, and Bulgarian invasion force attacked Serbia in 1915, the First Army was tasked with defence of the western border of Serbia (along the river Drina). It faced mostly units of Austro Hungarian Third Army and was mostly under less pressure then other Serbian units facing Germans or Bulgarians. Perhaps as a consequence of this Mišić was in favor of halting and making a final stand against the Central Powers forces when the High Command ordered retreat across Montenegro and Albania to Italian held Durrës and Vlorë (at the time Serbian Army was defending itself in Kosovo from three sides and was in danger of becoming surrounded). However, he was overruled by other army commanders at their meetings at Peć, who decided to carry on the order of High Command.

Қайту

Бірінші армия 1915 және 1916 жылдардың қысында албан таулары арқылы серб армиясының тарихи шегінуіне қатысты, осы кезеңде аштық, суықтан зақымдану, албандық топтардың шабуылдары (Албания ресми түрде Антантаны қолдады) және шаршау салдарынан ауыр шығынға ұшырады. Серб армиясы Италия бақылауындағы порттардан одақтас кемелермен Корфуға, ал кішкентай бөлігі француздар бақылауындағы Бизертеге қалпына келтіру және қайта ұйымдастыру үшін тасымалдады. Серб армиясының (азаматтармен бірге) шегінуі кезінде бірнеше серб сарбаздары 300-ден 500-ге дейін адамнан тұратын үлкен азаматтар топтарын "қорғауға" тағайындалды.

Вардар шабуылдары

Мишич 1916 жылдың қыркүйегінде Бірінші армияға қолбасшылық етуге қайта шақырылды, бастапқыда Монастырда, содан кейін Салоникиде. Бірінші армия (қайтадан Бойовичтің басшылығымен) 1918 жылғы Одақтастардың Вардар шабуылына қатысты, ол Болгарияны тиімді түрде соғыстан шығарды. Осы шабуыл барысында бұл армия Одақтастардан асып өтіп, Ниш маңындағы маневр жасады, бұл Одақтастардың шабуылын тоқтатуға бағытталған соңғы маңызды неміс әрекетін жоққа шығарды. Осы жетістігі үшін генерал Бойович воевода шеніне көтерілді. Бұл армия Белградты азат етті, содан кейін Воеводинаға өтіп, Сербия мен Венгрия арасындағы қазіргі шекараға дейін жетті.

Әскердің құрамы

Барлық серб әскерлерінің сандық құрамы мен бірліктердің жиынтығы соғыс барысында үлкен өзгерістерге ұшырады, бұл тек қана ауыр шығындардың салдарынан ғана емес, сонымен қатар серб жоғары басшылығы қолданған өте икемді стратегияның нәтижесі болды. Әскерлердің құрамындағы полктер мен тіпті дивизиялар да қажет болған жағдайда алмастырылып отырылды. Серб әскерлерінің ұйымдық құрылымында бригадалар мен корпус болған жоқ. Полктер тікелей дивизияларды (көбінесе төрттен) құрады, ал дивизиялар әскерлерді құрады.