Кіріспе

Ардвик – Манчестер қаласының ауданы, Англия, қала орталығынан оңтүстік-шығысқа қарай шамамен бір миль қашықтықта орналасқан. 2011 жылғы халық санауы бойынша, аудан халқы 19 250 адамды құрады. Тарихи тұрғыдан, Ардвик Ланкашир графтығындағы шағын ауылдан бастап, 19 ғасырдың ортасына қарай Манчестердің жағымды және бай маңына айналды. Алайда, ғасыр соңына таман аудан қарқынды индустриализацияланды. Ардвиктің өнеркәсіптерінің құлдырауымен бірге, ол қаланың ең кемтар аймақтарының біріне айналды. Кейіннен ауданда айтарлықтай даму орын алды, оның ішінде 2002 жылғы Достастық ойындарына арналған нысандар жақын орналасқан Манчестер қалалық стадионында салынды. 19 ғасырдың соңында Ардвикте көптеген ойын-сауық орындары болған, бірақ бүгінгі күні олардың жалғыз қалдығы – Манчестер Аполло, поп және рок музыкасы концерттері өткізілетін мәдени орталық. Онда 1787 немесе 1788 жылдары орнатылған сирек кездесетін Сэмюэл Грин аспабы бар, ол өткір пернелерін қара түспен белгілеу арқылы ерекшеленеді. 1978 жылы ғимарат шіркеу ретінде пайдаланылмай қалған кезде, аспапты Джордж Сиксмит атты аспап жасаушы құтқарып, Пендлтон қаласындағы Сент-Пол шіркеуіне орнатты. Сондай-ақ, бірінші дүниежүзілік соғыста қаза тапқандарға арналған ескерткіш шапель болды, көбінесе жергілікті әскери бөлімнің сарбаздары. Шіркеудің екі жағына регенттік үлгідегі үйлердің қабаттары салынды (олардың кейбіреулері бүгінге дейін сақталған), ал олардың алдында тұрғындарға арналған жеке саябақ – Ардвик Грин орналасқан, онда тоған бар. Грин айналасындағы тұрғын үйлерге ұқсас құрылыстар Higher Ardwick және Полигон деп аталатын аймақта да салынды. Алғашқы тұрғындардың арасында сэр Роберт Пил отбасының мүшелері болды. Чарльз Диккенс көптеген кейіпкерлерін өмірден алған, және ол Манчестерге жиі келіп тұратын. Диккенс Рождестволық әңгімесіндегі мүгедек кішкентай Тим кейіпкерін Ардвикте мақта фабрикасы болған досының денсаулығы нашар ұлынан алғанын айтады. Ардвик зираты 1838 жылы беделді және сәнді жерлеу орны ретінде ашылды. Зират 1950 жылы жабылып, онда шамамен 80 000 адам жерленген. Олардың арасында химия және физика ғылымдарының белгілі маманы Джон Дальтон да болды. 1844 жылы оның жерленген күніне 100-ге жуық атты көліктер зиратқа қатысты. 1966 жылы алаң спорт алаңына айналған кезде тақтаға жазылған басқа да маңызды жерлеулер: 1845 жылы қайтыс болған Манчестердің алғашқы мэрі сэр Томас Поттер, 1869 жылы қайтыс болған Чартист Эрнест Чарльз Джонс және 1857 жылы Виктория кресімен марапатталған 52-ші жеңіл жаяу әскерінің буглары Роберт Хоторн. Зират жабылғаннан кейін, Дальтонның қабірінің гранитті беті Манчестер Метрополитен университетінің Джон Дальтон ғимаратына көшіріліп, оның мүсінінің қасына қойылды. Беннет көшесіндегі ІІ* санаттағы Сент-Бенедикт шіркеуі 1880 жылы белгілі готикалық жаңғыру сәулетшісі Дж. С. Кроутермен салынды. Қазіргі таңда ғибадат орны ретінде пайдаланылмаса да, ол әлі де тұр және оның биік қызыл кірпіш мұнарасы шақырымдармен көрінеді. Ардвикте бір кезде өзінің футбол командасы – Ардвик АФК болған, бірақ 1894 жылы Хайд Роуд қонақ үйінде өткен жиналыстан кейін ол Манчестер Сити ФК болып өзгерді. Манчестер Пикадилли станциясынан сыртына қарай созылатын теміржолдың күрделі желісіне жақын орналасқан Хайд Роуд алаңы 40 000 көрерменге дейін сыйымдылыққа дейін біртіндеп кеңейтілді, бірақ негізгі трибуна 1923 жылы өрттен қирады, және клуб Майн Роудтағы Мосс Сайдқа жаңа стадионға көшті.

Өнеркәсіптік революция

Тоғызыншы ғасырда Ардвик өте индустрияланды, оған зауыттар, теміржолдар және тікелей жалғасқан үйлер тән болды. Манчестердегідей, осы жерге көптеген ирланд иммигранттары қоныстанды. Ардвик теміржол станциясы Манчестер және Бирмингем теміржолының, кейін Лондон және Солтүстік-Батыс теміржолының Шеффилдке қарайтын тармақтан бөлініп шығатын жерде орналасқан, ол кейін Ұлы Орталық теміржолы атанды. Николз ауруханасы, неоготикалық стильде салынған ғимарат, кейін мектепке айналды, XIX ғасырдың соңғы тоқсанында Хайд-роудта салынды. Соңғы кезде ол Манчестер колледжінің Николлз кампусына айналды. Хайд-роудтағы теміржол көпіріне ескі тұрғындар "Фениан аркасы" деген ат берген. 1867 жылдың 18 қыркүйегінде осы жерде бұрынғы Белль-Вью түрмесіне екі фениан тұтқынды жеткізіп бара жатқан түрме көлігіне шабуыл жасалды. Бір полиция қызметкері қаза тапты. Оқиғаға қатысқан үш ирланд азаматы ұсталды, сотталып, өлім жазасына кесілді. Олардың қолдаушылары бұл ерлерді "Манчестер шейіттері" деп атайды. Көпірдің жанында, оның орнына қазіргі заманауи бетонды құрылыс салынған, "Хайд Роуд Вилс энд Тайрс" деген отбасылық кәсіпорын орналасқан. 2005 жылы олар ескірген теміржол аркаларындағы ғимараттарын тастап, 2005 жылдың қараша айында шыны беткейлі жаңа ғимараттың құрылысын аяқтады. 2006 жылдың ақпан айында жоба күтпеген жерден "Built in Quality" сыйлығына ие болды. Жыл сайын он екі сыйлық тағайындалады, ал гараж Манчестерде қарастырылған 2600-нан астам құрылыс жобаларына қарамастан, осы марапатқа лайық деп танылды.

ХХ ғасыр

1904 жылы Хайд-роуд пен Хайер-Ардвик көшелерінің қиылысында, Ардвик Гринге қарайтын жаңа әртүрлі театр – Ардвик Империясы ашылды. Бұл сәнді ғимаратты танымал театр сәулетшісі Фрэнк Матчем Освальд Столл үшін жобалаған. Ол әртүрлі ойын-сауық орталығы ретінде бекітіліп, Фред Карно, Дэн Лено, Чарли Чаплин, Бастер Китон және Гарри Лаудер сияқты артистерді қабылдады. Кейде көрсетілетін Bioscope шоулары да танымал болды, ал 1930 жылы театр кинотеатрға айналды, бірақ сахнасында әртүрлі қойылымдар көрсетілуін жалғастырды. Столл Манчестерде тағы бір театрға ие болды – Оксфорд көшесіндегі Манчестер ипподромы. 1935 жылы оны жаңа Гамон кинотеатрының құрылысы үшін бұзған кезде, Столл Ардвик Империясын қайта жаңартып, оны Жаңа Манчестер Ипподромы театры деп атады. Сахнада Ларри Адлер, Макс Уолл және Джо Лосс сияқты әртүрлі жұлдыздар, сондай-ақ «Ақ ат қонақ үйі» және «Студент-принц» сияқты музыкалық театрлық қойылымдар көрсетілді. 57 жылдық танымал ойын-сауықтан кейін, Жаңа ипподром 1961 жылы жабылды. Оны боулинг аллеясына айналдыру жоспары болған, бірақ 1964 жылы ғимарат өртеніп, содан кейін бұзылды. Бүгінде бұрынғы Ардвик Империясының орны бос тұрып, автотұрақ ретінде пайдаланылуда.

Азаматтық тарих

Ардвик ауылының тарихы 1282 жылға дейін жетеді, сол кезде ол Атердвик деп аталған және Манчестер мен Стокпорт қалаларын байланыстыратын жол осы ауылдан өтеді. Орта ғасырлардан бастап Ардвик – Ланкаширдің Салфорд округіндегі Манчестердің ежелгі приходтарының құрамындағы тәуелсіз қалашық болды. 1838 жылы Манчестер қаласы құрылғанда ол Манчестер қаласының бір бөлігіне айналды. Ардвик пен Манчестер арасындағы тарихи шекара – Медлок өзені.

Теміржол

Ардвик теміржол станциясы Хоуп-Вэлли желісінде орналасқан және әр апта күні Манчестер Пикадиллиден Роуз-Хилл Марплге дейін тек бір рейспен қызмет көрсетеді. Станция 1842 жылы ашылған және жылдар бойында бірнеше теміржол компаниялары басқарған. 1980-ші жылдары станцияны жабу жоспарланған, содан кейін оның болашағы ұзақ уақыт бойы күмәнді болды, бірақ 2006 жылы жабу жоспарларынан бас тартылды. Қазіргі рейсті Northern компаниясы орындайды. Станциядағы платформа – рельстердің арасындағы бір аралдық платформа, оған баспалдақпен түсу керек және күту үшін павильон бар. Станцияда 1997 жылдың 13 желтоқсанында қаза болған Пол Маклафлинге арналған ескерткіш орнатылған. Ардвик теміржол депосы – Хоуп-Вэлли желісінде орналасқан, жолаушыларға арналған көп бірліктердің жетегін күтуге арналған депо. Ол 2006 жылы TransPennine Express желісінде пайдаланылатын Siemens Class 185 дизель-электр пойыздарына қызмет көрсету үшін ашылды. 2012–2013 жылдары Siemens Class 350/4 электропойыздарына қызмет көрсетуге мүмкіндік беру үшін электрлендірілді.

Қазіргі күн

Ардвик жасыл саябағы жақында қайта жаңартылды, көл жойылса да, онда әлі де қызықты мұздық қатпарлы тас – үлкен тас бар. Сонымен қатар, Манчестер полкінің аумақтық армия бөлімі болған Сегізінші Ардвиктерді еске алу үшін кенотаф орнатылған. Ардвик Грин казармасы – бұл Виктория дәуірінде салынған, қамал тәрізді ғимарат, оның қабырғасында еріктілердің «Қорғану – қарсылық емес» деген ежелгі ұраны жазылған. Ол әлі де әскери мақсатта пайдаланылуда. 1930 жылдардағы арт-деко стиліндегі Манчестер Аполло театры Ардвиктің ең танымал нысандарының бірі: ол 1943 жылдан кинотеатр ретінде жұмыс істеді және 1962 жылы ABC Ardwick деп аталды. 1977 жылы жеке оператор басқаруды қолға алып, фильм көрсетуді тоқтатқанға дейін, поп-концерттерді кейде фильмдермен араластыра ұйымдастырды. Бүгінде бұл орында ұлттық және халықаралық өнер шеберлері өнер көрсетеді. 1960 жылдары Ардвиктің төңірегіндегі ескірген Виктория дәуіріндегі үйлердің көп бөлігі бұзылып жатты. Кейбір тұрғындар жаңа кеңестік үйлер мен пәтерлерде қалды, ал қалғандары Хэттерсли сияқты басқа елді мекендерге көшірілді.