Кіріспе
2012 жылдың шілдесі мен қазаны аралығында Грузияның премьер-министрі болған Иване "Вано" Мерабишвили (15 сәуір 1968 жылы туған) – грузин саясаткері және 2012 жылдың 4 шілдесінен 25 қазанына дейін Грузияның 9-шы премьер-министрі. Бұрынғы ҮЕҰ белсендісі, ол 1999 жылы Грузия саясатына тікелей қатысып, 2003 жылғы Гүл революциясынан кейін, әсіресе Грузияның ішкі істер министрі қызметін атқару кезінде (2004 жылдың 18 желтоқсанынан 2012 жылдың 4 шілдесіне дейін) үкіметтің ең ықпалды мүшелерінің бірі болып көзге түсті.
Ivane "Vano" Merabishvili (; born 15 April 1968) is a Georgian politician and 9th Prime Minister of Georgia from 4 July to 25 October 2012. A former NGO activist, he became directly involved in Georgia's politics in 1999 and emerged as one of the government's most influential members after the 2003 Rose Revolution, especially as Georgia's Minister of Internal Affairs (18 December 2004 – 4 July 2012).
Білім беру және ҮЕҰ-дағы мансап
Мерабишвили қазіргі Грузияның оңтүстігіндегі Самцхе-Жавахети аймағындағы Уде деген, негізінен грузин католиктері тұратын ауылда дүниеге келген. Бұл кезде ол ауыл Кеңес Одағының құрамындағы Грузия республикасының бөлігі болған. 1992 жылы Грузия Техникалық университетін тау-кен факультетін бітірді. Оқуын аяқтағаннан кейін Грузия Техникалық университетінде және Грузия Ауыл шаруашылығы институтында бірнеше қызметтер атқарды. 1995 жылы Жер иелерінің құқықтарын қорғау қауымдастығының президенті, ал 1996 жылы Либерти институтының құрылуына қатысты.
Парламент мүшесі
Мерабишвилидің саясатқа тікелей қатысуы 1999 жылдың қараша айында Грузия Парламентіне Грузия азаматтарының одағы (ГАО) партиясының тізімі бойынша сайланған кезде басталды, оның төрағасы сол кездегі президент Эдуард Шеварднадзе болды. Мерабишвили Зураб Жвания мен Михаил Саакашвили басқаратын, «реформаторлар» деп белгілі, ықпалды және белсенді, бірақ шағын ГАО фракциясының мүшесі болды және олар радикалды және Батысқа бағытталған саяси реформаларды талап етті. 2001 жылдың сәуір айында ГАО ішіндегі шиеленіс күшейген кезде, Мерабишвили, сол кезде Экономикалық саясат комитетінің төрағасы, Шеварднадзені ашық түрде сынаған партияның алғашқы және сол уақыттағы жалғыз жетекші мүшесі болды. «Вашингтон пост» газетіне берген сұхбатында Мерабишвили Шеварднадзенің «шаршағанын» және жемқорлыққа қарсы күресуге қажетті саяси ерік-жігерінің болмағанын мәлімдеді. 2002 жылы Мерабишвили Михаил Саакашвили құрған жаңа оппозициялық Ұлттық қозғалыстың Бас хатшысы болды. Ол 2003 жылдың қараша айында өткен парламент сайлауынан кейін болған наразылық қозғалысына белсенді түрде қатысты, нәтижесінде Шеварднадзе қан төгілмейтін Роза революциясы кезінде отставкаға кетті.
Үкімет министрі
Саакашвили президент болғаннан кейін Мерабишвили 2004 жылдың қаңтарынан маусымына дейін Ұлттық қауіпсіздік кеңесінің ұлттық қауіпсіздік жөніндегі кеңесшісі және хатшысы болып қызмет етті. 2004 жылдың желтоқсанында Мемлекеттік қауіпсіздік министрлігі Ішкі істер министрлігімен біріктірілді, және Мерабишвили оның басшысы болды. Ішкі істер министрі ретінде Мерабишвили полиция реформасын жүргізіп, «заңдағы ұрылар» деп аталатын қылмыстық авторитеттерге қарсы күресті күшейтті, осының нәтижесінде көптеген халықаралық ұйымдар мен сарапшылардың мақтауына ие болды. Бірақ сыншылар Ішкі істер министрлігін бірнеше жағдайда, оның ішінде 2007 және 2010 жылдары оппозициялық наразылықтарды тарату кезінде, артық күш қолданды және қатаң тактиканы пайдаланды деп айыптады. Мерабишвили бұл айыптауларды жоққа шығарды. 2006 жылы 28 жастағы Сандро Гиргвлянидің, коммерциялық банк қызметкерінің қазасына байланысты туған дау саяси салдарға әкелді және Мерабишвилиді отставкаға кетуге мәжбүрлеуге бағытталған оппозицияның бірнеше әрекетіне себеп болды. Гиргвляни отбасы Ішкі істер министрлігінің қызметкерлерін Сандро кафедегі жанжал кезінде оларды және Мерабишвилидің әйелі Тако Салакаяны қорлағаннан кейін өлтірді деп айыптады. Сот отырысының нәтижесінде төрт төменгі дәрежелі министрлік қызметкері кінәлі деп танылды, бірақ бұл іс бірнеше тәуелсіз сарапшылар мен оппозициялық партиялар тарапынан сынға ұшырады, олар істің жасырылғанын мәлімдеді. Мерабишвили оппозициялық партияларды Гиргвлянидің өлімін «өздерінің саяси мүдделері үшін» пайдалануға тырысып жатыр деп айыптады және ол отставкаға кетуді жоспарламайтынын мәлімдеді. 2008 жылдың соңына қарай Мерабишвили Грузия үкіметіндегі ең ықпалды тұлғалардың біріне айналды. Ішкі істер министрлігінің өкілеттіктері кеңейтіліп, шекара полициясына бақылау күшейтілді, ал президент Саакашвили оны Ресеймен болған тамыздық қақтығыс салдарынан жер аударылған грузиндерге көрсетілетін халықаралық көмектің бөлінуін қадағалауға тағайындады. 2009 жылдың наурызында «Рустави 2» телеарнасына берген сұхбатында Мерабишвили Саакашвили әкімшілігіндегі ең күшті тұлға екені туралы пікірдің «шамадан тыс жоғары бағаланғанын» айтты, бірақ кейбір жағдайларда президент оған кең ауқымды міндеттер тапсырғанын растады. 2011 жылдың желтоқсанында Мерабишвилидің Ішкі істер министрі ретіндегі жетістіктерін 2012 жылғы қазан айында өтетін парламент сайлауында үкіметке қарсы күресу ниетімен Грузия саясатына енген миллиардер бизнесмен Бидзина Иванишвили жоғары бағалады. Иванишвили Мерабишвилиді президент Саакашвилиді отставкаға кетуге көндіруге шақырды. Мерабишвили кейін Иванишвилиді үкіметтің «қиын бәсекелесі» деп санамағанын мәлімдеді.
Премьер-министр
2012 жылдың 30 маусымында президент Саакашвили Мерабоишвилиді елдің премьер-министрі етіп тағайындады, ол Ника Гилауриді алмастырды. Бұл шешім қазан айындағы парламент сайлауына бірнеше ай қалғанда қабылданды. Мерабишвили өзінің бағдарламасының үш негізгі басымдыққа: жұмыспен қамту, ауыл шаруашылығын дамыту және денсаулық сақтау қолжетімділігіне бағытталғанын айтты. Ол 2012 жылдың 4 шілдесінде Грузия Парламентімен мақұлданды. 2012 жылдың 28 тамызында басталған Лопота оқиғасы Мерабишвилидің белгісіз шабуылдаушыларға қарсы ұлттық қауіпсіздікті басқаруының орталық нүктесіне айналды, бұл оқиға 2012 жылдың 30 қазанына дейін жалғасты, осы уақытқа дейін шабуылдаушылардың көпшілігі қауіпсіздік күштерімен жойылды, ал қалғандары тұтқындалды. 2012 жылғы сайлауда Біріккен ұлттық қозғалысы Бидзина Иванишвили – «Грузин арманы» оппозициялық коалициясына көптеген орындарды жоғалтты. Конституцияға сәйкес, Мерабишвили мен оның үкіметі 2012 жылдың 11 қазанында отставкаға кетті және Бидзина Иванишвили парламенттен мақұлданғанға дейін, яғни 2012 жылдың 25 қазанына дейін міндетін атқаруын жалғастырды. 2012 жылдың 15 қазанында Мерабишвили Біріккен ұлттық қозғалыстың бас хатшысы болып сайланды, ол «заманауи, жаңа типтегі партия» құруға уәде берді.
Қамауға алу және жазалау
2013 жылдың 21 мамырында Мерабишвили мен Кахетия әкімі, бұрынғы денсаулық сақтау министрі Зураб Чиаберашвили 2012 жылғы сайлау науқаны кезінде партия белсенділеріне 5,2 миллион GEL мемлекеттік қаражатты жұмсау бойынша жүргізілген тергеу аясында ұсталды. Бұл оқиға Біріккен ұлттық қозғалысы тарапынан Иванишвили үкіметіне саяси қысым көрсету деп бағаланды. 2014 жылдың 17 ақпанында Мерабишвили лауазымдық өкілеттіктерін теріс пайдалану, сайлаушыларды сатып алу және бюджет қаражатын тиімсіз пайдалану фактілері бойынша кінәлі деп танылып, бес жылға бас бостандығынан айырылды. Оппозиция бұл әрекетті бұрынғы үкіметке қарсы саяси қуғын деп мәлімдеді. 2016 жылдың қыркүйегінде Мерабишвили оппозициялық парламент депутаты Валерий Гелашвилиді ұруға бұйрық бергені үшін тағы 6,5 жылға бас бостандығынан айырылды. 2013 жылы Грузия үкіметі Еуропалық қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымының (ЕҚЫҰ) Демократиялық институттар мен адам құқықтары жөніндегі кеңсесін бұрынғы жоғары лауазымды шенеуніктердің сот процесін бақылауға шақырды. Бақылау тобы өз есебінде "Жоғарыда аталған сот әділдігіне қатысты қиындықтарды ескере отырып, көбінесе жүйелік сипаттағы, сотталудағы істерде әділ сот талқылауының құқығы Грузияның қылмыстық сот жүйесімен толық қамтамасыз етілмегенін айтуға болады" деп мәлімдеді. Мерабишвили ісіне қатысты сот шешімінде "Айыпталушы лауазымдық өкілеттіктерін асыра пайдаланғаны үшін сотталған жағдайда, сот айыпталушының өкілеттіктерінің шегін және оның осы шектен қалай шыққанын нақты көрсетпеді, тек айыпталушының заңсыз әрекеттер жасауға құқығы жоқ екенін атап өтті. Айыпталушының лауазымдық өкілеттіктерін қалай және қандай дәрежеде асыра пайдаланғанын бағалау үшін, алдымен осы өкілеттіктердің шектері анықталуы тиіс" делінген. Осылайша, сот шешімдерін негіздеудің ең төменгі талаптары да орындалмады. 2015 жылғы Еуропалық азаптауды және адамгершіліксіз немесе ар-ұятсыздықпен қарауды болдырмау жөніндегі комитеттің (CPT) Грузия жөніндегі есебінде Мерабишвилидің қазіргі ұстау жағдайы "адамгершіліксіз және ар-ұятсыздықпен қарауға тең болуы мүмкін" деп көрсетілді. 2016 жылдың 14 маусымында Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық соттың төртінші бөлімі Мерабишвилидің Грузияға қарсы ісін қарастырып, Мерабишвилидің сотқа дейінгі қамауда ұстау мерзімін қайта-қайта ұзарту "негізсіз" екенін және бұл "бұрынғы премьер-министр Зураб Жванияның қайтысы және бұрынғы президент Михаил Саакашвилидің қаржылық қызметіне қатысты" байланысы жоқ тергеуді жүргізу үшін қосымша мүмкіндік ретінде пайдаланылғанын анықтады. Еуропалық соттың төртінші бөлімі бұрынғы премьер-министрдің ісі бойынша Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық конвенцияның 5-бабының 3-тармағы мен 18-бабының бұзылуын бірауыздан растады. Грузия үкіметі бұл істі Еуропалық соттың Үлкен алқасына шағымдады, бірақ 2017 жылдың 28 қарашасында Үлкен алқа көпшілік дауыспен Мерабишвилиді сотқа дейінгі қамауға алудың бастапқыда негізді болғанымен, кейіннен бұрынғы президент Михаил Саакашвилиге қарсы байланысы жоқ істер бойынша ақпарат алу мақсатымен жүзеге асырылғанын құптәуіршеп көрсетті. Осылайша, Үлкен алқа Еуропалық соттың төртінші бөлімінің бұл іс бойынша шешімін толық қолдады. Бұл шешім қабылданған кезде, Еуропалық соттың 60 жылдық тарихында Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық конвенцияның 18-бабын бұзу фактісін растаған тек жеті ғана іс тіркелді, оның ішінде Иване Мерабишвилиге қатысты іс те бар. Иване Мерабишвили соттың бұл бұзушылықты анықтаған үшінші саясаткер және Грузия тарихындағы осындай жағдайдың алғашқы мысалы болды.
On 14 June 2016, the Fourth Section of the European Court of Human Rights ruled in the case Merabishvili v Georgia that the repeated extension of Merabishvili's pre trial detention "lacked reasonableness" and was exploited "as an additional opportunity to obtain leverage over the unrelated investigation" into the death of the former Prime Minister Zurab Zhvania and financial activities of former President Mikheil Saakashvili. The Fourth Section of ECHR unanimously found violations of Articles 5§3 and 18 of the European Convention of Human Rights in the case of former Prime Minister. The Government of Georgia appealed the case to the Grand Chamber of the ECHR, but on 28 November 2017, the Grand Chamber by a majority ruled that pretrial detention of Merabishvili, initially justified, became aimed at obtaining information on unrelated cases, including the one against former President Mikheil Saakashvili. Thus, the Grand Chamber completely upheld the decision of the ECHR Fourth Section regarding the case. By the time this decision was adopted by the Grand Chamber, in almost 60 year history of the ECHR there were only seven cases, including that of Ivane Merabishvili, in which breach of Article 18 of the European Convention of Human Rights was established by the section of the ECHR and the first one by the Grand Chamber. Ivane Merabishvili was only the third politician in relation to whom this breach was established by the Court and first case of this kind in the history of Georgia.
Түрмеден босату
Жеті жылға жуық түрмеде отырған Мерабишвили 2020 жылдың 20 ақпанында босатылды. Матросов түрмесінің алдында ол саясатқа оралу және «Грузин арманы» партиясын тарату ниетін білдірді. Бұрынғы саяси одақтастары түрлі партияларға бөлінгендіктен, ол әрқайсысымен кездесіп, содан кейін қайсысына қосылатынын шешуді ұсынды. Бостандыққа шыққаннан кейін де, ол 2007 жылы Imedi TV-ге жасалған шабуыл және 2007 жылғы митингтерді таратуға қатысқандығы үшін тағы да айыпталуы мүмкін. Премьер-министр және «Грузин арманы» партиясының саяси қайраткері Георгий Гахария Мерабишвилидің қауіп-қатерлерін «Бірыңғай ұлттық қозғалыстың» өткенге кеткен партия екенін көрсететін дәлел деп бағаламады, ал Әділет министрі Теа Цулукиани Мерабишвилиді «саяси ыстық картоп» деп сипаттады. «Бірыңғай ұлттық қозғалысы» мен «Еуропалық Грузия» партиялары оны партияға қайта қабылдауға дайын екенін білдірді, сондай-ақ Саакашвили де қолдау көрсетті. Дегенмен, «Бірыңғай Грузия үшін қозғалысы» және «Грузия үшін Лело» сияқты басқа оппозициялық партиялар Мерабишвилидің мүшелігіне қарсылық танытты. Наурыз айында «Еуразиялық күнделікті мониторда» жарияланған мақаласында Георгий Менабде оппозицияның Мерабишвилиді партияларына қабылдауға құлшынбауының себебі оның тым даулы тұлға болуынан қорқуы екенін айтты. Мерабишвили 2020 жылғы Грузия парламенті сайлауында Ахалцихе округінен тәуелсіз кандидат ретінде сайлауға қатыса алады, бірақ Иосиф Цинцадзе партиялық қолдаусыз оның жеңіске жету мүмкіндігін жоққа шығарды. Мерабишвили Facebook-та түрмеде тұтқынға алынған кезде нашар медициналық көмек көрсетілгенін, Грузияға оралудан бұрын емделу үшін Польшаға баруға мәжбүр болғанын мәлімдеді.
Жеке өмір
Мерабишвили Тамар Салақайаға (1981 жылы туған) үйленген. Олардың екі ұлы бар: Миша (მიშა) (2000 жылы туған) және Давид (დავითი) (2009 жылы туған).