Эдвард Пиз (1767-1858) – ағылшын теміржол құрылысын ұйымдастырушы, "Теміржолдың әкесі" атанған. Стоктон-Дарлингтон теміржолын ашты, мақта фабрикасын басқарды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ағылшын темір жолын дамытушы (1767–1858)
English railway promoter (1767–1858)
Эдвард Пиз (31 мамыр 1767 – 31 шілде 1858), Англияның Дарлингтон қаласынан шыққан жүн өндіруші, 1825 жылы ашылған Стоктон және Дарлингтон темір жолының басты ұйымдастырушысы болды. Оны кейде "Темір жолдың әкесі" деп атайды.
Edward Pease (31 May 1767 – 31 July 1858), a woollen manufacturer from Darlington, England, was the main promoter of the Stockton and Darlington Railway, which opened in 1825. He is sometimes referred to as the "Father of the Railways".
Өмірбаян және білім
Пиз 1767 жылғы 31 мамырда Дарлингтон жүн өндірушісі Джозеф Пиздің (1737–1808) және оның әйелі Мэри Ричардсонның үлкен ұлы ретінде дүниеге келді. Олардың отбасы белгілі квакерлер еді: оның інісі Джозеф Пиз (1772–1846) 1817 жылы Бейбітшілік қоғамын құрды және 1839 жылғы екінші, Құлдыққа қарсы қоғамның жұмысына қатысты, олар үшін көптеген жазбалар жазды. Эдвард Лидс қаласындағы Джозеф Татем аға басқарған мектепте білім алды, содан кейін 15 жасында әкесінің жүн бизнесіне кірісті. 1796 жылғы 30 қарашада ол Кендал қаласының тұрғыны Джон Уитвеллдің қызы, квакер Рейчелге (1833 жылы қайтыс болды) үйленді. Олардың бес ұлы мен үш қызы болды.
Pease was born on 31 May 1767 as the eldest son of the Darlington woollen manufacturer Joseph Pease (1737–1808) and his wife, Mary Richardson. The family were prominent Quakers: his brother Joseph Pease (1772–1846) was a founder of the Peace Society in 1817 and involved in the second, 1839 Anti Slavery Society, for which he wrote tracts. Edward boarded at a school in Leeds run by Joseph Tatham the elder, and then joined his father's woollen business at the age of 15. On 30 November 1796, he married a fellow Quaker, Rachel (died 1833), daughter of John Whitwell, of Kendal. They had five sons and three daughters.
Темір жолды дамыту
1809 жылы Пиз (одан бұрын оның әкесі сияқты) Тиздің төменгі ағысында кеме қатынасын жақсартуға жасалған ұзақ жылдарғы тырашталған әрекеттерге қатысты, соның арқасында Дурхам округінің көмір шахталары Лондонға көмір жеткізуде Тайнсайд шахталарымен тиімдірек бәсекелесе алды. Алайда, бұл жоба темір жол құру артықшылығына ие болды. Осы уақытта Пиз жобаға паровоз жасаушы Джордж Стивенсонды тартты, және парламентте атпен жүретін темір жолға қабылданған алғашқы заң бірден бумен жүретін желіге ауыстырылды. Сондай-ақ, оның туысы, Дарлингтон банкірі Джонатан Бекхаус, және буды қолдаушы, Киллингворт шахтасының инженері және басқарушысы Николас Вуд та белсенділік танытты. Ол кезде "салмақты, еңбекқор, өткір коммерциялық сезімі бар" деп сипатталған Пиз, будың пайдалы инвестиция екенін көрсетуге міндеттелді, ал оның кіші ұлы Джозеф компанияның жобасын жасады. Жоба 1821 жылы парламенттен мақұлдау алды. Роберт Стивенсон және компания 1823 жылы Ньюкаслде локомотивтерді өндіру үшін құрылды, ал Пиз оның негісқалаушыларының бірі болды. Стивенсон жобаны басқаруға тағайындалды және желі 1825 жылдың 27 қыркүйегінде ашылды. Бастапқыда компания тек темір жол инфрақұрылымын ұсынды, оны ат немесе бумен жүретін пойызды іліккендерге жалға берді. Стандартты теміржол жүйесіне көшу біртіндеп жүзеге асты, себебі жүргізушілер арасында жол бағыты туралы жиі даулар туып, бу локомотивтерінің жоғары жылдамдығы қауіпті жағдайларға әкеп соқты.
In 1809, Pease became involved (like his grandfather before him) in longstanding aspirations to improve navigability on the lower Tees, so that County Durham collieries could compete more effectively with those of Tyneside to supply coal to London. This was abandoned in favour of a railway. Meanwhile, Pease introduced into the scheme the steam engine maker George Stephenson, and an initial act of Parliament for a horse drawn railway was immediately superseded by one for a steam hauled line. Also prominent was a cousin of his, the Darlington banker Jonathan Backhouse, and in promoting steam, Nicholas Wood, the engineer and manager of Killingworth Colliery. Pease, described at the time as "a man of weight, of prudence, of keen commercial instincts", was charged with showing that steam would be a sound investment, and his young son Joseph drew up the company prospectus. The scheme was approved by Parliament in 1821. Robert Stephenson and Company was founded in Newcastle in 1823 to manufacture locomotives, with Pease as one of the principals. Stephenson was put in charge of the project and the line opened on 27 September 1825. The company initially provided only the track, which was hired out to whoever wished to run a train hauled either by horses or by steam. The transition to standard railway management was gradual, spurred on by frequent disputes between drivers about right of way and by the dangers of the higher speeds of steam locomotives.
"Тырыстық"
1829 жылы Пиз темір жолдан зейнеткерлікке шықты, оның басқаруын екінші ұлы Джозеф Пиз қабылдады. Джозеф, оның ағасы және атымен бірдей, құлдыққа қарсы күрес пен түрме реформасында белсенділік танытты. 1832 жылы ол парламентке сайланған алғашқы квакер болды. Эдвард Пиз квакер банктік ортасында кең байланыстарға ие болды, бұл темір жол құрылысын ілгерілетуге зор көмек берді. Ол 1823 жылы Ньюкасл-апон-Тайнде Стивенсонның локомотивтер құрастыру жөніндегі жаңа компаниясына көп инвестиция жасады. 1833 жылы ол бизнестен зейнеткерлікке шықты, бірақ квакер дінін ұстанғандықтан діни өмірінен қол үзген жоқ. Эдвард өмірінің соңына дейін Стивенсонмен және оның ұлы Робертпен жақсы қарым-қатынаста болды. Ол 1858 жылдың 31 шілдесінде Дарлингтонда жүрек ауруынан қайтыс болды және Скиннергейттегі квакер зиратына жерленді. Оның күнделіктері 1907 жылы жарық көрді. Дарлингтон қаласының орталығында Джозеф Пиздің ескерткіші орнатылған. No 1 локомотив, бу күшімен жолаушыларды тасымалдаған алғашқы пойыз, Эдвард Пиз және Стоктон-Дарлингтон темір жолының құрметіне Дарлингтон Банк Топ теміржол станциясында орналасқан, бірақ кейін Солтүстік жол станциясына, содан кейін Ұлттық теміржол мұражайының Шилдсондағы филиалына, бұрынғы S&DR операциялық базасына көшірілді. Дарлингтонда локомотивтің пьедесталының іргетасы салынған күні Генри Пиз сөзін былай аяқтады: "Мен бірінші локомотивті лайықты жерге орналастыруға мүмкіндік алғаныма қуаныштымын, осылайша болашақ ұрпаққа өркениетті әлем таныған ең ұлы оқиғалардың бірі туралы естелік қалдырамыз".
In 1829 Pease retired from the railway, whose running was taken over by his second son Joseph Pease. Joseph, like his uncle and namesake, was prominent in the anti slavery movement and in prison reform. In 1832 he became the first Quaker to sit in Parliament. Edward Pease had extensive connections among the Quaker banking community, which helped considerably in promoting the railway. He also invested strongly in 1823 in Stephenson's new company for building locomotives in Newcastle upon Tyne. He retired from business in 1833, but not from religious life as a Quaker. Edward had cordial relations with Stephenson and his son Robert for the rest of his life. He died of heart failure in Darlington on 31 July 1858 and was buried in the Quaker burial ground in Skinnergate. An edition of his diaries appeared in 1907. There is a statue of Joseph Pease in the centre of Darlington. Locomotion No 1, the first engine to haul passengers by steam on a public railway, used to stand in Darlington Bank Top railway station as a monument to Edward Pease and the Stockton and Darlington Railway, but was later moved to North Road station, and again to the National Railway Museum branch in Shildon, County Durham, the former operating base of the S&DR. On the day the foundation stone was being laid at Darlington for the pedestal on which to display it, Henry Pease concluded his speech by saying ''"he rejoiced at seeing the first locomotive about to be placed in a suitable position, so as to hand down to posterity a memorial of one of the greatest events the civilised world ever witnessed."