Кіріспе

фильм жанры
Батыс үлгісіндегі фильм жанры

Остерн (шығыс; Lang ru, Istern; немесе остерн) – Кеңес Одағы мен Шығыс блогында батыс фильмдерінің нұсқасы ретінде пайда болған фильм жанры. "Остерн" сөзі неміс тіліндегі "Ost" – "шығыс" және ағылшын тіліндегі "western" сөздерінің қосындысынан жасалған. Бүгінде бұл терминге екі туысқан жанр кіреді:

Американың "Жабайы батысында" оқиғасы өрбитін, бірақ АҚШ-тың батыс фильмдерінен өзгеше тақырыптар мен интерпретацияларды ұсынатын қызыл вестерндер. Бұл советтік вестерндер көбінесе Шығыс блогы елдерінде, әсіресе Шығыс Германия мен Чехословакияда түсірілді. Қызыл вестерндердің мысалдары: "Лимонад Джо немесе Ат операсы" (Чехословакия, 1964), "Ұлы аюдың ұлдары" (Шығыс Германия, 1966), "Мұнай, нәресте және Трансильваниялықтар" (Румыния, 1981) және "Капуцин бульварынан келген адам" (КСРО, 1987). Остерн (шығыс) фильмдері КСРО-ның далалары мен Орталық Азия аймақтарында, әдетте Ресей революциясы немесе одан кейінгі Азамат соғысы кезінде өрбітеді. Бұл фильмдер американдық батыс фильмдерінің стиліне ұқсас түсірілді. Осы жанрдың мысалдары: "Қашқындар" (1966) және оның жалғасы, "Шөлдегі ақ күн" (1970), "Даурия" (1971), "Шет елдегі үй" (1974) және "Қорғаушы" (1979).

Контекст және шығу тегі

Америкалық вестерн фильмдері ертедегі Кеңес Одағына импортталған АҚШ фильмдерінің ішінде болды. Осының нәтижесінде, сол кездегі кейбір совет фильмдерінде батыс элементтері кездеседі. Мысалы, батыс каубойының образы АҚШ пен Батыстың жалпы символы ретінде "Большевиктер еліндегі мырза Уэсттің тамаша оқиғалары" (1924) советтік үнсіз комедиясында қолданылған. "Қызыл шайтандар" – революциялық әрекет фильмдерінің бірі, ол да вестерн жанрынан элементтер алған. Бірақ, сталиндік дәуірде мәдени шектеулер күшейгендіктен, Совет Одағында батысқа еліктейтін фильмдер сирек бола бастады. Дегенмен, Сталин Голливудтың вестерн фильмдерін өте жақсы көретіні және кейбір зерттеушілердің пікірінше, ол Совет Одағында вестерн жанрының дамуын қалаған.

Остерн жанрының пайда болуы

1957 жылғы «От миля» – советтік вестерн жанрының ерте үлгілерінің бірі, себебі ол «Остерн» жанры қалыптасып, кең таралғанға дейін бірнеше жыл бұрын шыққан. 1960-шы жылдары Батыс жанры КСРО-да қайта жанданды, бұл негізінен Хрущевтің тағайындалған еруінің нәтижесі болды. 1962 жылы КСРО белгілі бір АҚШ және шетелдік фильмдерді көрсетуге рұқсат берді. Стив Маккуиннің басты рөлде ойнаған «Ұлы жетілік» американдық вестерні коммерциялық тұрғыдан ең табысты фильм болды және совет кино көрермендері арасында бірден культты классикаға айналды. «Ұлы жетілік» сияқты фильмдердің үлкен танымалдығы мен коммерциялық сұранысы советтік кинорежиссерлерді және мемлекеттік кино институттарын өз туындыларында батыстық элементтерді сынап көруге итермеледі, нәтижесінде советтік вестерн жанры құрылды. 1964 жылғы чехословакиялық «Лимонад Джо немесе Ат операсы» комедиясы советтік азаматтар мен Шығыс блогы елдерінің арасында танымал болды. Фильм көбінесе Батыс жанрының пародиязы болғанымен, оның коммерциялық сәттілігі Шығыс блогы мен жалпы советтік көрермендердің арасында батыстық мотивтерге таныстығын арттырды. 1966 жылғы шығыс германиялық «Ұлы аюдың ұлдары» – атақты «қызыл вестерн». Фильм дәстүрлі американдық «каубой және үндіс» концепцияларын кері бұрып, үндістерді батырлар, ал американдық армияны жаулар етіп көрсетті, бұл Карл Майдың өте табысты неміс вестерн романдарындағы (мысалы, Виннету сериясы) шабыттанған мотив. Фильм шығыс германиялық DEFA студиясы түсірген «Indianerfilme» немесе «үндістер туралы фильмдер» сериясын бастады. Бұл фильмдер шығыс германиялық көрермендердің арасында өте танымал болды, соның нәтижесінде Германияда үндістер мәдениетіне қызығушылық арта түсті (Германиядағы үндістерге деген хобби туралы көріңіз). 1970 жылғы «Шөлдің ақ күні» – советтік вестерн фильмдерінің «алтын дәуірін» бастаған, ең көрнекті «Остерн» туындысы саналады. Түркіменстанның ауылдық аймағында өрбітіп, фильм кең аспан мен табиғаттың кең көріністері, жылқыда және былғары жабдықпен саяхаттау, жалғыз, бейкүнде кейіпкер сияқты батыстық элементтерді қамтиды. Фильм тез арада культты мәртебеге ие болды, ал фильмнен алынған бірнеше ұрандар күнделікті әңгімелерге енді.

Өндіріс

Мәскеудегі "Мосфильм" студиясы "шығыс" жанрына жататын көптеген "остерн" фильмдерін жасады. "Мосфильм" жасаған фильмдердің ішінде "От шақырығы", "Қашқындар", "Шөлдің ақ күні" және тағы да басқалары бар. "Остерн" фильмдерін түсірген басқа кеңестік студиялар – Горький киностудиясы, "Тажикфильм", "Өзбекфильм" және тағы да басқалары. Бұл жанрдың кеңес емес көптеген мысалдары "спагетти-вестерн" фильмдеріне ұқсас халықаралық бірлескен туындылар болды. Мысалы, "Ұлы аюдың балалары" Шығыс Германия мен Чехословакияның бірлескен өндірісі болып табылады, онда югослав актері ойнады, сценарий неміс тілінде жазылды және Шығыс блогының бірнеше елінде түсірілді, соның ішінде Югославия, Болгария, Моңғолия және Чехословакия сияқты түрлі локациялар пайдаланылды. "Мұнай, нәресте және Трансильваниялықтар" – румыниялық фильм, онда сюжетте румыниялық эмигранттар маңызды рөл атқарады.

Гибаниканың батыс фильмдері

"Gibanica Western" – Югославиядағы "Остерн" киносының қысқа ғұмырлы атауы, көбінесе партизандық фильм, ал кейде партизандық вестерн деп те аталады. Бұл фильмдер 1960-шы, 1970-шы және 1980-шы жылдары түсірілді және Екінші дүниежүзілік соғыстағы партизандар туралы айтады. "Gibanica" атауы дәстүрлі Балқандық нан пісіру өніміне сілтеме жасайды және "спагетти вестерні" атауымен ойын есебінде қолданылған.

Гулаш фильмдері

Гулаш-вестерндер – венгр режиссері Дьердь Сомьястың шығыс жанрындағы фильмдері. Ол 1970 жылдары екі фильм ("Аяғың астындағы жел" және "Қате жасаушылар") түсірді.