Мұздық сарқырамасы – мұздықтардың жылдам қозғалатын, жарықтармен тіршілігі толған бөлігі. Серакттардың пайда болу себебі, мұздың жылдам ағыны және жарылуы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мұздықтың шатастырылған жарықтары бар салыстырмалы түрде жылдам қозғалатын бөлігі.
Relatively rapidly moving portion of a glacier with chaotic crevassed surface
Мұздық – кейбір мұздықтардың салыстырмалы түрде жылдам ағып, шатастырылған жарықтары бар бөлігі, оның пайда болуына ішінара гравитация себеп болады. "Мұздық" термині "сарқырама" сөзімен байланысты, ол сұйық фазадағы ұқсас құбылыс, бірақ әлдеқайда жоғары жылдамдықпен ағады. Мұздықтың мұз қозғалысы басқа жерлерге қарағанда жылдам болған кезде, мұздықтың төсегі тік немесе тарылып, ағын пластикалық деформация арқылы жүзеге аспаса, мұз сынып, жарықтар пайда болады. Екі жарық кездескен жерде серактар (немесе мұз мұнаралары) қалыптасуы мүмкін. Мұз қозғалысы баяулағанда, жарықтар бірігіп, мұздықтың беті тегістеледі.
An icefall is a portion of certain glaciers characterized by relatively rapid flow and chaotic crevassed surface, caused in part by gravity. The term icefall is formed by analogy with the word waterfall, which is a similar phenomenon of the liquid phase but at a more spectacular speed. When ice movement of a glacier is faster than elsewhere, because the glacier bed steepens or narrows, and the flow cannot be accommodated by plastic deformation, the ice fractures, forming crevasses. Where two fractures meet, seracs (or ice towers) can be formed. When the movement of the ice slows down, the crevasses can coalesce, resulting in the surface of the glacier becoming smoother.
Мұз ағыны
Мұздық ағынының ең айқын салдары мұздық төсегі тік немесе тарылатын жерлерде пайда болады. Көптеген мұздықтар жылына бірнеше жүз метрден аспайтын жылдамдықпен ағады. Дегенмен, мұз құламасындағы мұз ағыны жылдамдығы жылына шамамен километрмен өлшенуі мүмкін. Мұндай жоғары жылдамдық мұздың пластикалық деформациясымен қамтамасыз етілмейді. Оның орнына мұз сынылып, жарықтар пайда болады. Қайшыласып жатқан сынықтар мұз бағаналары немесе серактарды құрайды. Бұл процестер көбінесе көзге көрінбейді, бірақ серак кенеттен, ескертусіз құлап кетуі мүмкін. Осындай қасиет мұз құламасындағы альпинистер үшін ең үлкен қауіпті құрайды. Мұздық мұз құламасынан төмен қарай жылжығанда, мұздық төсегінің топографиясы оның динамикасын өзгертуде маңызды рөл атқарады, нәтижесінде мұз қозғалысының жылдамдығын күрт төмендететін тегіс және/немесе кең төсек пайда болады. Жылдамдық пен қысымның өзгеруі жарықтардың жабылуына себеп болып, мұздықтың беті тегістеледі, бұл навигация мен өтуді жеңілдетеді.
Perhaps the most conspicuous consequence of glacier flow, icefalls occur where the glacier bed steepens and/or narrows. Most glacier ice flows at speeds of a few hundred metres per year or less. However, the flow of ice in an icefall may be measured in kilometres per year. Such rapid flow cannot be accommodated by plastic deformation of the ice. Instead, the ice fractures, forming crevasses. Intersecting fractures form ice columns or seracs. These processes are imperceptible for the most part; however, a serac may collapse or topple abruptly and without warning. This behavior often poses the biggest risk to mountaineers climbing in an icefall. As the glacier transitions below the icefall, the topography of the glacier bed plays a crucial role in modifying its dynamics, leading to a flatter and/or wider bed that significantly reduces the velocity of ice movement. This change in speed and pressure causes crevasses to close up, resulting in a smoother glacier surface that presents fewer challenges for navigation and traversal.
Мысалдар
Мұз құламаларының биіктігі әртүрлі. АҚШ-тың Каскад тау жотасындағы Бейкер тауының солтүстік бетіндегі Рузвельт мұздығының мұз құламасы шамамен биік. Мұз құламасының сол жағындағы мұз жарлығы және мұздықты жауып тұрған қиыршық тастың үстінде биік. Тау мұздықтарына тән, бұл мұз құламасы мұздың биік платодан немесе жиналу аймағынан төменгі аңғардағы абляция аймағына ағуы кезінде қалыптасады. Континенттік мұздықтардың шығатын мұздықтарында одан да үлкен мұз құламаларын кездестіруге болады. Антарктидадағы Ламберт мұздығын қоректендіретін мұздық кең және ұзын, бірақ биіктік айырмашылығы тек , бұл Рузвельт мұздығының мұз құламасынан жартысынан аспайды. Мұз құламалары өздерінің сұлулығымен және тудыратын қиындықтарымен баурайды. Кейде мұз құламасы таудың бір бетіне көтерілудің ең мүмкін немесе ең оңай жолы болуы мүмкін. Мысалы, Эверест тауының Непал жағындағы Кхумбу мұздығы "қауіпті" және "қатерлі" деп сипатталады. Ол теңіз деңгейінен шамамен биіктікте орналасқан.
Icefalls vary greatly in height. The Roosevelt Glacier icefall, on the north face of Mount Baker (Cascade Range, U. S.), is about high. The ice cliff of the left side of the ice fall and above the debris covering the glacier is high. Typical of mountain glaciers, this icefall forms as the ice flows from a high elevation plateau or basin accumulation zone to a lower valley ablation zone. Much larger icefalls may be found in the outlet glaciers of continental ice sheets. The icefall feeding the Lambert Glacier in Antarctica is wide and long, even though the elevation difference is only , a little more than half that of the Roosevelt Glacier icefall. Icefalls are climbed because of their beauty and the challenge they pose. In some cases, an icefall may provide the only feasible or the easiest route up one face of a mountain. An example is the Khumbu Icefall on the Nepalese side of Mount Everest, variously described as "treacherous" and "dangerous." It is about above sea level.