Соты мен Құбыжық: Орта ғасыр Англия поэзиясының тартысы

Кіріспе

Орта ағылшын тіліндегі өлең "Сырт пен Түнқұйрық" (Altercatio inter filomenam et bubonem) – он екінші немесе он үшінші ғасырға жататын орта ағылшын тіліндегі өлең. Ол өлеңнің баяндаушысы естігендей, сырт пен түнқұйрық арасындағы тартысты баяндайды. Бұл орта ағылшын тіліндегі әдеби форма – айтыс поэзиясының (немесе өлеңдегі тартыс) ең ерте мысалы. Осы кезеңдегі өлеңдегі тартыстар көбінесе англо-норманд немесе латын тілінде жазылған. Бұл өлең француз тілінің, әдебиетінің және риторикалық тәсілдерінің әсерін көрсетеді. Норманд басқыншылығынан кейін француз тілі Англияда басым тілге айналды, бірақ ағылшын тілі де кеңінен қолданылып, поэзия үшін қолайлы тіл ретінде танылды, тіпті тек пародиялық тартыстар үшін болса да. Өлеңнің жазылған мерзімі нақты емес. Өлеңде "Генри ханның" жаны үшін дұға бар, бірақ дұғада аталған қайтыс болған монархтың Англияның Генри II (1189 жылы қайтыс болған) немесе оның немересі Англияның Генри III (1272 жылы қайтыс болған) екені контекстен анық емес. Бір ғалымдық теория бойынша, өлеңдегі сырт Генри II-ні бейнелейді. Ал өлеңдегі қарсы кейіпкер (түнқұйрық) Генридің саяси қарсыласы, Кентербери архиепископы Томас Беккетті көрсетеді.

Күні, авторы және қайдан шыққан

Өлеңнің авторы, жазылған уақыты немесе шығу тегі туралы нақты мәлімет жоқ. Николай Гилдфорд мәтінде бірнеше рет қай құстың ең берік дәлел келтіретінін бағалауға ең лайықты адам ретінде есімдерін табады. Оның кейіпкері мүлде көрінбейді, поэма шешілмеген даумен аяқталады, содан кейін бүркіт пен соқыр Николайды іздеуге ұшып кетеді. Кейбір зерттеушілер Николай Гилдфордты поэмада атаудың ең мүмкін себебі – ол автор болғандықтан деп болжайды. Алайда, Нил Картлидж мәтіннің соңғы аудармасының кіріспесінде оқырманға Николайдың автор екендігіне қатысты кең таралған пікірге қарамастан, «мұндай идентификацияны қолдайтын нақты дәлел жоқ және Портшеям шіркеуінің қызметкері Гилдфордтық Николайдың бар екенін көрсететін мәтіннен басқа ешқандай із жоқ» деп еске салады. Сонымен қатар, «Бүркіт пен Соқыр» поэмасын діни әйелдер тобы, олардың аудиториясы басқа діни қызметкерлер болған жазған болуы мүмкін деген ғылыми пікірлер де бар. «Бүркіт пен Соқыр» поэмасының алғаш рет қашан жазылғанын анықтау да қиын. Қолда бар екі қолжазба бір данадан көшірілген деп саналады және олар 13 ғасырдың екінші жартысына дараланған. 1091–1092 жолдарында соқыр «Генрих патшаның» жаны үшін дұға етеді, бұл Англияның Генрих II-нің 1189 жылы немесе Англияның Генрих III-нің 1272 жылы қайтыс болғанын білдіреді деп есептеледі. Тілдік деректер поэманың Кент немесе оған жақын аймақта туғандығын көрсетеді, бірақ бұл теорияны қолдайтын дәлел аз. «Бүркіт пен Соқыр» поэмасының жазылу уақытын нақты анықтау мүмкін болмағандықтан, түпнұсқа диалектін дұрыс қайта құру да қиын. Соңғы зерттеулер шығу тегі Вессекс, Үй округтері немесе оңтүстік-батыс Мидлендс аймақтарында болуы мүмкін екенін де мойындайды. Екеуі де басқа шығармалар жинағында біріктірілген. Олардың екеуі де 13 ғасырдың екінші жартысында жазылған деп есептеледі және қазір жоғалған бір данадан көшірілген.

There is no certain information about the poem's author, date of composition or origin. Nicholas of Guildford is mentioned several times in the text as the man best suited to judge which bird presents the strongest argument. His character never actually makes an appearance, and the poem ends with the debate unresolved and the owl and nightingale flying off in search of Nicholas. Some critics speculate that the most likely reason for the mention of Nicholas of Guildford in the poem is because he is the author. However, in the introduction to the latest translation on the text, Neil Cartlidge reminds the reader that despite the general acceptance of Nicholas as author " there is no firm evidence to support such an identification and no certain trace of the existence of any Nicholas of Guildford, priest of Portesham, beyond the text itself". Additionally, there has been academic discussion on whether The Owl and the Nightingale could have been written by a religious group of nuns with other religious women as their target audience. It is equally difficult to establish an exact date when The Owl and the Nightingale was first written. The two surviving manuscripts are thought to be copied from one exemplar, and they are dated to the second half of the 13th century. In lines 1091–2, the nightingale prays for the soul of "king Henri", which is thought to reference "either the death of Henry II of England in 1189 or of Henry III of England in 1272". Linguistic evidence suggests the poem's origins lie in Kent or a neighbouring region, but there is little evidence to support this theory. Because The Owl and the Nightingale cannot be accurately dated, it is nearly impossible to properly reconstruct the original dialect. Recent scholarship also acknowledges that provenance could be anywhere in Wessex, the Home Counties or the south west Midlands. Both are bound together in collections of other works. They are both estimated to be written in the latter half of the 13th century and copied from one exemplar which is now lost

Иса колледжі, Оксфорд, MS. 29:

Бұл қолжазба 1684 және 1697 жылдар аралығында колледж ректоры Томас Уилкинс тапсырған, онда ағылшын, англо-норман және латын тілдерінде 33 мәтін бар. Жазудың бәрі бір қолмен, қарапайым, әуесқой стильде жазылған. Түлкі аулау туралы және қорқытқыштардың пайдасы мен тиімділігі туралы пікірлер қамтылған.

Түсіндіру, сын және талдау

Өткендегі көптеген ғалымдар осы туындыны аллегория деп түсіндірген, бірақ осы талдау әдісін ақындық шығарманың бойына жүргізу қиындық тудырады. Мұндай интерпретациялар әдетте басты кейіпкерлерді бір-біріне қарама-қарсы екі полюс ретінде сипаттауға бейім. Ал ғалым Кэтрин Юмның осы мәтін бойынша жасаған зерттеулері басқа ғалымдарды символдық сипаттамадан гөрі формасы мен құрылымына көңіл бөлгенге ынталандырды. Ғалымдар "Көкөріш пен түнгі құс" поэмасының антисемитизм тақырыбымен байланысын да талқылады, себебі орта ғасырларда көкөріштер еврей халқымен байланысты теріс ассоциацияларға ие болған. Аллегориялық түсіндіруден бас тартып, сыншылар осы мәтіннің екі кейіпкері де адамдарды, институттарды және басқа да күштерді символдық тұрғыдан бейнелейді деген пікірде. Туындының жазылған мерзімі мен авторлығының анықталмауы оны интерпретациялауда үлкен қиындық тудырады. Бұл шығармадағы ең тұрақты тақырып – құстардың қарсыласын жеңуге деген қажырлы ұмтылысы, олар өз аргументтерін одан сайын созуға дайын. Көптеген ғалымдар орта ғасырлық заң жүйесінің құрылымы мен поэманың өзінің құрылымын салыстыруға ден қойды. Құстар өздерінің аргументтерін заманауи соттағыдай кезегімен ұсынады, сондай-ақ оларды заңдық қорғаныс ретінде құрылымдайды және өздерінің позицияларын нығайту үшін сарапшылардың пікірлерін келтіреді. Туындының нақты жазылған күні белгісіз болғандықтан, нақты салыстыру жасау қиын, бірақ талдаулар 12-ші немесе 13-ші ғасырлардағы сот механизмдерін имитациялаудан бастап, ешқандай салыстыруға дейін жетеді, автордың сот процесімен таныс болғандығы мойындалады. 1994 жылы Моника Поткей бұл поэманың негізделген заң жүйесі ағылшынның "жалпы" заңы емес, табиғи заң екенін, яғни Жер мен оның тұрғындарына қатысты Құдайдың билігіне негізделген құқықтық жүйе екенін ұсынды. Қысқасы, осы жұмбақ туындының түпкілікті талдауына қатысты әлі де бірлікке келісім жоқ. Нақты шығу тегі мен авторлығы белгісіз болғандықтан, мәтіндегі символизмді анықтау мүмкіндігі шектеулі.

Most scholars in the past have defined the work as an allegory, yet the difficulty of sustaining this method of analysis throughout the poem remains a challenge. These interpretations tend to characterise each principal figure in polar opposition to the other, and since scholar Kathryn Hume's work on the text has encouraged other scholars to turn to format and structure rather than symbolic characterisation. Scholars have also discussed The Owl and the Nightingale and its connection to themes of antisemitism due to the negative medieval association of owls with Jewish people. Disregarding an allegorical interpretation, critics have taken the position that the two figures of the text do represent symbolic depictions of people, institutions, and other forces. The question of date and authorship make any certainty about the text a challenge to interpretation. The most consistent theme in the piece is the determination of the birds to trounce their opponent no matter the lengths to which their argument must stretch. Several scholars have focused on comparisons between the structures in the medieval legal system and that of the poem itself. The birds take turns presenting their arguments as they would have done in a contemporary court, while also structuring their arguments as legal defences and providing the opinions of authorities to strengthen their cases. While the unknown date of creation yet again foils any certain comparison, analyses have ranged from imitations of 12th or 13th century court mechanisms to no actual comparison, with acknowledgement that the author was indeed acquainted with judicial proceedings. In 1994, Monica Potkay also proposed that the legal system on which the poem is based is that of natural rather than English "common" law, a legal framework predicated on God's power over the Earth and its inhabitants. In short, there remains no consensus regarding the ultimate analysis of this enigmatic work. Without a definite provenance and authorship, the possibility of a positive identification of the symbolism within the text is limited.