Кіріспе

Артур Касвелл Паркер (5 сәуір 1881 – 1 қаңтар 1955) – американдық археолог, тарихшы, фольклоршы, музей ісінің маманы және американдық мәдениеті бойынша белгілі сарапшы. Сенека, шотланд және ағылшын тегінен шыққан ол 1924 жылдан 1945 жылға дейін Рочестер өнер және ғылым музейінің директоры болды, осы кезеңде музейдің жинақтарын және Genesee аймағы үшін көптеген салалардағы зерттеулерін дамытты. Ол Нью-Йорк штаты тарихи қоғамының құрметті мүшесі болды. 1935 жылы ол Америка археология қоғамының тұңғыш президенті болып сайланды.

Өмірбаян

Артур С. Паркер 1881 жылы Нью-Йорк штатының батысындағы, Сенака ұлтының Каттарагус резервациясында дүниеге келді. Ол Фредерик Элли Паркердің ұлы болды, ол жартылай сенакалық еді, және оның әйелі Женева Хортенес Грисвольд, шотланд-ағылшын-американдық тегінен шыққан, резервацияда мектепте сабақ берген. Сенакалар аналық текті ұлт болғандықтан, жас Паркер туған кезде мүшелік статусына ие болған жоқ, өйткені оның анасы тайпа мүшесі болмаған, бірақ ол әкесі арқылы атақты Сенакалардың, соның ішінде пайғамбар Гандсмуд Лейктің ұрпағы еді. 1903 жылы Артур тайпаға қабылданды және құрметті мүше атанды, оған Сенака есімі Gawaso Wanneh (мағынасы "Үлкен қар жыланы") берілді. Оның әкесі Николсон Генри Паркер Сенакалардың ықпалды басшысы болды. Артур жас кезінде Николсонның шаруашылығында тұрып, оның үлкен әсеріне ішкі тілекпен қарады. Оның әкесінің інісі (Артурдың әкесінің інісі) Эли С. Паркер – Сенаканың өмірлік басшысы болды. Жастық шағында ол Льюис Генри Морганмен ирокездерді зерттеуде ынтымақтастық жасады. Ол Америка Азамат соғысы кезінде бригада генералы және Улисс С. Гранттың хатшысы болды. Соғыстан кейін Эли Паркер алғашқы Үндістер ісі жөніндегі комиссар болып тағайындалды. Артур Паркер Сенака мәдениетінің де, анасының отбасынан келген христиандық миссионерлік мәдениетінің де әсеріне ішкі тілекпен қарады, сонымен қатар адамдарды жақындастыратын әлеуметтік мәртебесі де болды. Ол өзінің Сенака тегін күшті, символдық өткенмен байланысу және ХХ ғасырдың американдық өміріне енудің жолы ретінде зерттеді. Оның отбасы христиан дінін ұстанғанымен, ол Сенака пайғамбары Гандсмуд Лейктің ізбасарларын да көрді, ол жергілікті Сенака дінін қайта жаңғыртуға тырысқан. Оның қызы Берта Паркер де археолог және этнолог болды. Ол бұл салаларда формальды білім алмағанымен, М. Р. Харрингтонтың жетекшілігімен 1920 жылдардың соңы мен 1930 жылдардың басында Меса үйінде қазба жұмыстарын жүргізді. Ол 1931-1941 жылдары Оңтүстік-Батыс мұражайында археологиялық көмекші болып жұмыс істеді және Калифорния штатының Юрок тайпасы туралы бірқатар мақалалар жариялады.

Білім

Паркер өзінің ресми білімін резервацияда бастады, бірақ 1892 жылы оның отбасы Нью-Йорк штатының Уайт-Плейнс қаласына көшіп барды. Ол шамамен 11 жасында мемлекеттік мектепке түсіп, 1897 жылы орта мектепті бітірді. Жоғары оқуға түсуге дейін ол Нью-Йорктегі Америка табиғи тарих мұражайында көп уақыт өткізді, онда 1901–1902 жылдары археологтың арнайы көмекшісі болып жұмыс істеді. Ол мұражайдың уақытша антропология кураторы және Гарвард университетінің антропология профессоры Фредерик В. Путнаммен дос болып, оның қамқорлығында болды. Путнам жас Паркерді антропологияны оқуға ынталандырды. Дегенмен, Паркер атасының тілегін орындап, 1900–1903 жылдары Уильямспорттағы Дикинсон семинариясында дін қызметкері болу үшін оқыды. Бітіруге үлкермей ол оқуын тастап, бірнеше ай бойы "Нью-Йорк Сан" газетінде тілші болып жұмыс істеді. Ол археолог Марк Харрингтонның (1882–1971) шәкірті ретінде Нью-Йорк штатындағы қазба жұмыстарына қатысып, қазба техникаларын үйренді. Бос уақытында Нью-Йорктегі Табиғи тарих мұражайында ерікті болып көмектесті.

Мансап

1903 жылы Пибоди мұражайында далалық археолог болды; 1906 жылдан бастап Нью-Йорк штатының мұражайында археолог қызметін атқарды. 1904 жылы Паркер Нью-Йорк штаты кітапханасында этнолог лауазымына екі жылға бекітілді, ол Нью-Йорк штаты білім беру департаментінің құрамында болды және Нью-Йорк ирокездерінің мәдени деректерін жинады. 1906 жылы Нью-Йорк штаты мұражайында алғашқы археолог болып тағайындалды. 1915 жылдан 1920 жылға дейін ол қоғамның «Америкалық үнді» журналының редакторы болды. 1916 жылы ол «Корнплантер» медалімен марапатталды. 1925 жылы Паркер Рочестер өнер және ғылым мұражайының директоры болды, онда ол мұражай қорын және антропология, табиғат тарихы, геология, биология, тарих және Геннеси аймағының индустриясы салаларындағы зерттеулерді дамытты. 1930 жылдары және Ұлы депрессия кезінде ол WPA қаржыландырған Үнді өнері жобасын басқарды, оған Франклин Д. Рузвельт әкімшілігі демеушілік етті. 1935 жылы Паркер Америка археология қоғамының алғашқы президенті болып сайланды. 1944 жылы Паркер Американың Ұлттық Конгресін құруға көмектесті.

Зейнеткерлік

1946 жылы Рочестер мұражайының директоры қызметінен кеткеннен кейін Паркер үндістер мәселелеріне белсенді түрде араласты. Ол қазіргі Неаполь, Нью-Йорк штатының жанындағы Нунда-ва-оға көшіп барды, онда оның ата-бабаларының өмір сүргенін сезінді. Ол сол жерден Канандайгуа көлін бақылады. 1955 жылдың 1 қаңтарында 73 жасында дүниеден өтті.

Жарияланымдар

Риплидегі Эри үнді ауылындағы қазба жұмыстары және жерлеу орны, Чаутауква округі, Нью-Йорк штаты, Нью-Йорк штаты мұражайының бюллетені 117:459–554. 1907 жыл.
Сенека тайпасының құпия медициналық қоғамдары, Американдық антрополог, жаңа серия, 11:161–185. Сәуір–маусым, 1909 жыл.
Ирокездердің жүгері және басқа да азық-түлік өсімдіктерін пайдалануы, Нью-Йорк штаты мұражайының бюллетені 144:5–119. 1910 жыл.
Ирокездердің күміс шеберлігі туралы қосымша жазбалар, Американдық антрополог, жаңа серия, 13:283–293. Сәуір–маусым, 1911 жыл.
"Қарапайым көлдің кодексі", Сенека пайғамбары, Нью-Йорк штаты мұражайының бюллетені 163: 5–148. 1912 жылдың қарашасы.
Бес тайпаның конституциясы, Нью-Йорк штаты мұражайының бюллетені 184:7–188. 1916 жылдың 1 сәуірі.
"Индиан мәселесінің әлеуметтік элементтері", Американдық әлеуметтану журналы, 22:252–267. 1916 жылдың қыркүйегі.
Ирокездердің археологиялық зерттеулерге сәйкес шығу тегі, Американдық антрополог, жаңа серия, 18:479–507. Қазан–желтоқсан, 1916 жыл.
Генерал Эли С. Паркердің өмірі: Ирокездердің соңғы бас сахемы және генерал Гранттың әскери хатшысы, Буффало тарихи қоғамы, (Буффало, Нью-Йорк), Басылымдар, 23:14–346. 1919 жыл.
Нью-Йорктегі үйінді жасаушы мәдениеті, Нью-Йорк штаты мұражайының бюллетені 219/220:283–292, 1919 жылдың наурыз–сәуір айлары. Директордың он бесінші есебі. Нью-Йорк үнді кешені және оны қалай шешу керек, Нью-Йорк штаты археологиялық қауымдастығы, Льюис Х. Морган бөлімшесі. Зерттеулер мен еңбектер, 2-том, 1-нөмір. 1920 жыл. 20 бет. Нью-Йорктің археологиялық тарихы, Олбани [Нью-Йорк штатының университеті], 1922 жыл. 2 том. Бастапқыда Нью-Йорк штатының бюллетеньдері 235, 236, 237, 238-де жарияланған. 1920 жылдың шілдесі–қазаны. Сенека тайпасының аңыздары мен халық ертегілері, Буффало тарихи қоғамының басылымдары, 27, 1923 жыл. 465 бет. Коксакидегі Ұлы Алгонкин кремний кеніші, Нью-Йорк штаты археологиялық қауымдастығы, Льюис Х. Морган бөлімшесі. Зерттеулер мен еңбектер, 4:105–125. 1925 жыл.
Сенека үндістерінің талдамалы тарихы, Нью-Йорк штаты археологиялық қауымдастығы, Льюис Х. Морган бөлімшесі. Зерттеулер мен еңбектер, 6:162 бет. 1926 жыл.
"Индиандық нұсқаулық", Нью-Йорк, Джордж Х. Доран компаниясы, 1931 жыл.
"Скунни Вунди және басқа да үнді ертегілері", Нью-Йорк, Джордж Х. Доран компаниясы, 1926 жыл.
Купердің үнді аңыздарының көздері мен ауқымы, Нью-Йорк тарихы, 35:445–456. 1954 жыл.
Сенека үндістерінің тарихы, Порт Вашингтон, Нью-Йорк: I. J. Friedman, 1967 жыл.
Паркер ирокездер туралы, Уильям Н. Фентон редакциялаған, Сиракуз университетінің баспасы, 1986 жыл.