Кіріспе

Маккрири округі Кентки штатының Американдық азаматтық бостандықтар одағына қарсы іс, 545 U.S. 844 (2005) – 2005 жылғы 2 наурызда АҚШ Жоғарғы Сотында қаралып, шешілген іс. Іс мәселесі – соттың діни экспонаттардың мақсатын одан әрі тексеруі керек пе, және Бірінші түзетудегі дін мен мемлекеттің бөлінуі туралы ережеге сәйкес, үкіметтің діни экспонаттардың зайырлы мақсаты бар екенін айтуын бағалау кезінде эволюция теориясы ескеріле беріспелі ме еді. Кентукки штатының Американдық азаматтық бостандықтар одағының талабы бойынша, АҚШ-тың алтыншы апелляциялық округінің соты бұл жағдайда, Уиттли Ситидегі Маккрири округі соты мен Пуласки округі сотында орналасқан Он Буйрық экспонаттары конституцияға қайшы екенін анықтады. Бұл шешімге шағымдануды Liberty Counsel ұйымының Мэтью Ставері жасады, ол Lemon v. Kurtzman ісінде белгіленген "Лимон тестісін" қайта қарауға немесе тоқтатуға шақырды, бұл тест мемлекеттік мүліктегі діни экспонаттарға және дін мен мемлекеттің бөлінуіне қатысты мәселелерде қолданылады. 2005 жылғы 27 маусымда Жоғарғы Сот 5-4 дауыспен экспонат конституцияға қайшы екенін шешті. Сол күні Сот Van Orden v. Perry ісі бойынша да 5-4 дауыспен қарсы шешім шығарды. Екі істе де шешуші дауыс судья Стивен Брейерге тиесілі болды.

Тарих

Кентукки штатының үш округі сот үйлерінде он қағиданың үлкен және жақсы көрінетін түптемелерін орналастырғаннан кейін, ал үшінші округінің мектеп ауданы да осындай дисплейді көрсеткеннен кейін, Америкалық азаматтық бостандықтар одағы (ACLU) сотқа шағым түсірді. Сотқа жауап ретінде, және аудандық сот жауап бермес бұрын, екі округ де осыған ұқсас қаулылар қабылдады, онда дисплейлердің мақсаты "Кентукки штатының азаматтық және қылмыстық кодекстері негізделген заң кодексін" мойындау екені түсіндірілді. Аудандық сот, Lemon v. Kurtzman тестіне сүйене отырып, жаңадан өңделген экспонаттарға қатысты алдын ала тыйым салды, себебі бұл діни сипаттағы экспонаттардың артында ешқандай секулярлық мақсат жоқ деп тапты. Өкілдерін ауыстырғаннан кейін округтер экспонаттарды қайтадан өңдеді. "Америкалық құқық пен үкіметтің негіздері" деп аталған жаңа дисплей бірдей өлшемдегі тоғыз құжаттан тұрды. Олардың бірінде "Кинг Джеймс нұсқасы" деп тікелей көрсетілген он қағида келтірілген, олар одан да кеңірек цитаталанды және олардың Батыс құқықтық ой-пікірінің қалыптасуына және Америка ұлтына терең әсер еткені түсіндірілді. Он қағидаға қоса, округтер діни сілтемелерді қамтитын тарихи құжаттарды олардың жалғыз ортақ белгісі ретінде қосты. Қосымша құжаттарға Магна Харта, Тәуелсіздік жариялағысы, Құқықтар туралы билль, Жұлдызды тудың мәтіні, Мейфлауэр шарты, Ұлттық ұран, Кентукки Конституциясының кіріспесі және Әділет қызының суреті кірді. ACLU-ның өтініші бойынша, аудандық сот бұл үшінші дисплейді де алдын ала тыйымға енгізді, округтердің он қағиданың американдық құқық пен үкіметтің негіздерінің бір бөлігі екенін көрсету және округ азаматтарын құжаттармен таныстыру ниетіне қарамастан. Сот он қағиданың негізгі құндылығын діни, емес секулярлық мақсат ретінде қарастырды, Stone v. Graham ісіне сәйкес, және округтердің білім беру мақсаттары осы істің тарихын зерттегеннен кейін күшін жойғанын анықтады. Алтыншы апелляциялық сот бұл шешімді бекітіп, Stone ісіне сәйкес, егер дисплей басқа материалмен үйлестірілмесе, он қағиданы көрсету діни мақсатты білдіреді және "секулярлық хабарламаны" жеткізуге қабілетсіз. Алтыншы сот он қағида мен басқа құжаттар арасындағы талдамалық немесе тарихи байланыстың болмауына байланысты интеграцияның жоқтығын көрді. Округ 2004 жылдың 12 қазанында кассациялық шағым беру туралы өтініш берді. 2005 жылдың 2 наурызында ауызша аргументтер тыңдалды. Мэтью Д. Ставер округтің мүддесін қорғады, бас прокурор Пол Д. Клемент Буш әкімшілігі атынан округті қолдап сөз сөйледі, ал Кентукки ACLU-ның бас кеңесшісі Дэвид А. Фридман ACLU үшін дауласты.

Соттың пікірі

Сот төрешісі Дэвид Саутер Соттың шешімін жазды. Біріншіден, Сот Stone v. Graham ісі бойынша бұрынғы шешімін қайталады, онда Құдайдың заңдары «иудей және христиан діндеріндегі киелі мәтін екендігіне күмән жоқ» делінген және олардың мемлекеттік мектептерде көрсетілуі «дін құруға қарсы Бірінші түзетуді бұзу болып табылады». Содан кейін Сот Лимон тестісінің «мақсат бөлігі» көбінесе шешуші емес екенін атап өтті. Дегенмен, ол бұл бөлік «маңызды функция атқарады» деп баса айтты. Шындығында, үкімет «дінді ілгерілету мақсатымен немесе бір дінді екіншісінен жоғары қою мақсатымен әрекет еткенде», ондағы ілгерілету Конституцияның дін құруға қарсы ережесін бұзады. Округтар Соттан Лимон тестісін және үкіметтік мақсатты зерттеуді жоққа шығаруды сұрады, бірақ Сот оған келіспеді. Сот заңның бірнеше саласында үкіметтің мақсатын зерттеу маңызды екенін атап өтті. Сондай-ақ, Сот мақсатты зерттеуге сенімді екенін мәлімдеді, себебі мұндай зерттеулер «әрбір іс қозғалғанда діни мақсат басым» деген қорытындыға әкелген емес. Екінші мәселе бойынша, Сот эволюциялық мақсатты немесе соңғы мақсатты қарастыру керек пе, Сот көрсетілімнің эволюциялық мақсатын қарастыру керек деп шешті. «Бірақ әлем әр таңда жаңадан тумайды, және округтар бізден нақты дәлелдерді елемеуді сұрайды; олар тарихпен таныс емес және тарих не көрсететінін білуге қабілетсіз, ойсыз бақылаушыны қалайды». Сот төменгі соттың шешімін қайта қарап, төменгі соттардың шешімдерін қолдады, бір көрсетілімнің бағышталуы кезінде пастор Құдайдың бар екендігіне куәлік бергенін, өзгертілген көрсетілімдерде «теистік және христиандық сілтемелер» болғанын және соңғы өзгерістің «діни мақсаты» болғанын атап өтті.

Кейінгі тарихы

2010 жылдың қарашасында Кентукки штатының округтері Жоғарғы Сотқа қайта шағымданып, бұрынғыдай көрмені көрсетуге рұқсат беруді сұрады. Сот ісі тағы да Маккрири округіне қарсы Кентуккидегі ACLU ісі деп аталды. Арыз берушілер бастапқы іс бойынша қабылданған шешімді "қайта қарауды" талап еткен жоқ. Олардың мәлімдемесінше, Алтыншы апелляциялық сот көпшіліктің көрменің мағынасын конституциялық етіп өзгертуге үкіметке мүмкіндік берген пікірін ескермеді. Арыз берушілер шағымдарында жергілікті билік көрмені тарихи құжаттарды еске алу мақсатында көрсетуге заңды себептер келтіргенін және көрменің діни мақсатынан бас тартқанын, осының өзі соттың тыйым салуына себеп болғанын айтты. Сонымен қатар, арыз берушілер Лемон тестін күштен шығаруды ұсынды, бұл осы жағдайда бұрынғы шешімді "жоюға" әкелген болар еді. Алтыншы апелляциялық соты арыз берушілердің он қазынаны көрсету ниетін діни мотивациядан зайырлы мотивацияға өзгерте алмады; және 2011 жылдың ақпан айында Жоғарғы Сот ешқандай түсіндірме бермей, істі қараудан бас тартты.