Кіріспе

Кришнаит Вайшнав діні – Маханубхава (кейде Джай Кришни Панта деп те аталады) – Үндістандағы Кришнаит индуист діні, оның негізін Сарвадня Шри Чакрадар Свами (немесе Шри Чакрадар Свами) қалады. Ол – аскет және философ, оның ізбасарлары оны Кришнаның қайта тууы деп есептейді. Кейбір дереккөздерде негізін қалаушылар Чакрапани (Чангадева Раулу) және Говинда Прабху (Гундама Раулу) деп көрсетілген, Чакрадар – Маханубхава Пантаның алғашқы «елшісі» және таратушысы. Маханубхава Сампрадая 1267 жылы қазіргі Махараштра штатының Вархад аймағында ресми түрде құрылды. Оның Пәнжабта Джай Кришни Панта, ал Гуджаратта Ачьюта Панта сияқты түрлі атаулары бар. 13 ғасырда Маханубхава Пантаның ізбасарлары оны Парамарга деп те атаған. Нагадевачарья, сондай-ақ Батобас деп те белгілі, Чакрадардан кейін Сампрадаяның басшысы болды. Маханубхавада кастасына қарамастан барлық мүшелер қабылданады және дәстүрлі діни ғұрыптар жобаланады. Маханубхава бүгінгі күнге дейін сақталған. Ол Кришнаның жоғарғы құдай екенін үйретеді. Маханубхава Сампрадаяда 13 түрлі Амная бар (бұл – тарихымен байланысқан үлкен туысқандық отбасы). Бұл дәстүрлерді 13 түрлі ачарьялар құрды, олардың ішінде Нагадевачарьяның шәкірттері мен олардың ұрпақтарының мұрагерлері бар.

Сарважна Шри Чакрадар Свами

Шри Чакрадар Свами тұңғыш рет Маханубхава Сампрадая философиясын жариялады. Ол Маханубхалардың құдайға табынуы үшін негізгі тұлғалар ретінде "Бес Кришна" тұжырымын ұсынды, оларға (Шри Гопала Кришна, Шри Даттатрея Прабху, Шри Чакрапани, Шри Говинда Прабху және өзінің Шри Чакрадар Свами) кіреді. Шри Чакрадар Свами 1194 жылы Гуджарат штатының Баруч қаласында дүниеге келген. Гуджарати туған болса да, ол маратхи тілін өте жақсы меңгерген. Ол қоғамның барлық топтарымен араласты. Ол өз философиясын адамдарға олардың тілінде түсіндірді. Ол мағынаға толы, ықшам стильдегі формулалық тіл қолданды. Ол шәкірттерін тек маратхи тілінде жазуға шақырды.

Философия

Маханубха философиясына сәйкес, әлемде 4 тұрақты шындық бар: Парамесвара (Құдай), Жива (жан), Девата (құдайлар мен табиғаттан тыс күштер) және Прапанча (дүние). Бұл төрт құпия бір-бірінен тәуелсіз, мәңгілік. Прапанчаның екі түрі бар: Сукшма (нақты емес) немесе Карана Прапанча және Стула (нақты) немесе Карья Прапанча. Карана Прапанча – өлмейтін, ал Карья Прапанча – өлуге бейім. Парамесвара – бұл әлемдегі ең жоғарғы құпия. Парамесвара – бірегей, кемелді, құдіреті шексіз, барлығын білетін, барлық жерде бар, тұлғасыз және абсолютті. Әлемде сансыз жан (Жива) және нақты әлемдер (Стула Прапанча) бар. Деваталар (құдайлар) саны 810,125,010-ды құрайды, оның ішінде Майя да бар. Живаның мақсаты – Мокшаға (туылу мен өлу циклынан түпкілікті босануға) жету, ал Девата – Живаға кедергі келтіретін күш. Барлық Деваталар Парамесвараға (жоғарғы Құдайға) бағынады және оған Майяның көмегімен нақты әлемді құруға көмектеседі. Нақты әлем Панчататтвадан – Акаша, Вайю, Тежас, Апас, Притхи және Тригунадан – Саттва, Раджас және Тамас құралған. Маханубха ілімі Жива мен Парамесвара арасындағы қарым-қатынасқа қатысты. Әлгі Құдайдың іс-әрекеттерін жаттап, оған құлшылық ету арқылы бхактиге (сопылыққа) қол жеткізуге болады. Құтқарылуды іздеген адам өзінің елінен, ауылынан, туыстарынан бас тартып, өмірін Құдайға арнауы керек. Чакрадара Маханубхава Сампрадаяның ізбасарларына қашан, қайда, қалай және қаншалықты садақа сұрау керектігін үйретті. Маханубха философиясы бойынша, тек Парамесвара ғана Мокшаны (туылу мен өлу циклынан түпкілікті босануды) сыйлай алады. Сондықтан Жива тек Парамесвараға ғана құлшылық етуі керек, ал кішігірім құдайларға немесе табиғат рухтарына емес. Маханубхалар Парамесвараға оның 5 Аватара (тұлғалану) түрінде құлшылық етеді, оның бастапқы Ныргуна (белгісіз) формасын бейнелеу үшін. Маханубха философиясының маңызды аспектілерінің бірі – аскетизм. Төрт негізгі ілім: зорлық-зомбылықтан бас тарту, ұялдаспау, аскетизм және бхакти. Бес тұлғаға құрмет көрсетуде олардың әрқайсысының есімдері, сыртқы түрі, іс-әрекеттері, істері, айтқан сөздері (Шрути), олар туралы естеліктер (Смрити) және олардың берген баталарын есте сақтау қажет. Маханубха ілімінің басқа да ағымдары – Панчаватараның Нитья Пуджасын күніне үш рет орындау және Панчаватара есімдерін оқу. Маханубханың ізбасарлары бес тұлғаның өміріне қатысты оқиғаларды және заттарды, сондай-ақ олармен байланысты жерлерді еске алады. Маханубхава ізбасарлары Руддхипур (Ридапур), Джалича-дев, Домеграм, Пайтан, Махур, Фалтан және Панчалешвар сияқты қасиетті орындарға саяхаттайды. Маханубхава ілімінің басты тақырыбы: «Дене емес, жаныңды сезіңдер». Қайыршылық өмір салтын ұстана отырып және аскетизмді қатаң сақтап, адал адам «Құдай менікі, мен Құдайдікімін» деген қағидаға сәйкес өмір сүруі керек. Оның мінез-құлық кодексінің мәні мына сөздерде жиынтықталған: «Басы кесілсе де, дене Құдайға құлшылық етуі керек». Маханубха Панта қатаң вегетариандыққа үйретуден басқа, алкогольді пайдалануға тыйым салады және зорлық-зомбылыққа жол бермейді. Ұрлық, құмар ойындар, аң аулау, адалсыздық және т.б. – үлкен күнәлар саналады. Маханубхава ілімі Веданың ырым-жырымдарын жоққа шығарады, бірақ Веда философиясын қабылдайды. Маханубхалар Шри Чакрадар Свамидің ілімдерін ұстанады. Маханубхалар таптық жүйеге, варналық үстемдікке және кез келген түрдегі әлеуметтік кемсітушілікке қарсы шығады. Олар әр адамның, варнасы мен кастасына қарамастан, Мокшаға жетуге құқылы екенін сендіреді. Маханубха философиясының дамуы 12 ғасырда, Чакрапани Прабхуның өмір сүрген кезінде басталған болуы мүмкін. Чакрадар Свами оны 13 ғасырдың екінші жартысында толыққанды сипаттады. Дамодара Пандида және Баскарабхатта Борикар (Кавишвараба) – ең алғашқы Маханубхава ақындары. Махадамба (Махадайса деп те аталады) – Сампрадаяның жетекші ақыны және 13 ғасырдағы маратхи тіліндегі алғашқы белгілі ақын саналады. Маханубха поэзиясы әр түрлі стильдер мен метрлерге бай. Көптеген Маханубхава ақындары өз шығармаларын санскрит тілінде де жазған. Кейінгі кезеңде Хаягривачарья Бхагаватаның «Дашма скандха» кітабының негізінде Гадьяраджа деп жазды. Пандида Бхишмамуни 14 ғасырда «Панчавартика» деп аталатын көне маратхи тілінің ең көне грамматикасын жазды. Ньябас Лилачаритрада Хетуштала (іс-әрекеттердің мақсаты) деп жазды, ал Бхишмачарья Вайндешкар 14 ғасырдың екінші жартысында Лилачаритрада Прасанга Махатмьяны сипаттайтын Нирукташеша деп жазды. Станапоти мен Тирта...

Тарих

Маханубхава ілімі 12 ғасырдың соңында пайда болды. Чакрадхара – өзінің ілімінің негізінде Маханубхава деп аталатын жеке ағымды ұйымдастырған алғашқы ұстаз. Нагадевачарья Чакрадхарадан кейін Маханубхава Сампрадаясында шәкірттердің дәстүрін жүйеледі. Ол сампрадьяны дамыту үшін бірнеше шәкірттерді баулыды. Нагадева дәуірінде көптеген жақтастар Сампрадаяға қосылды. Маханубхава Сампрадая Махараштрада бүгінге дейін гүлденген діни секта болып табылады. Оның Махараштрада, әсіресе Видарбха, Маратвада және Хандеш аймақтарында миллиондаған жақтастары бар. Маханубхава Панта жақтастары Кришнаға және басқа төрт құдайға – Даттатреяға, Чакрапаниге, Говинда Прабхуға және Сарваджня Шри Чакрадхараға табынады. Шри Даттатрея (श्रीदत्तात्रेय) – Трета Югасының Аватарасы. Атри мен Анасуяның ұлы. Даттатрея Маханубхава ілімінің бастапқы шабыт көзі саналады. Шри Кришна (श्रीकृष्ण) – Двапара Югасының Аватарасы. Парамесвараның жоғарғы түрі. Ол Арджунаға «Бхагавад-гита» уағыздады. Шри Чакрапани Прабху (श्रीचक्रपाणि) – Маханубхава ілімі бойынша, Кали-югадағы Парамесвараның алғашқы Аватарасы. 1121 жылы Фалтан қаласында Кархаде брахман отбасында дүниеге келген. Әкесі – Жанакаянака, анасы – Жанакайса. Даттатрея Махурда болғанда оған тәлім берді. Содан кейін 37 жыл Дваракада өмір сүрді. Ол 52 пурушаға құдайлық білім берді. Говинда Прабху – оның ең басты шәкірті. Шри Говинда Прабху (श्रीगोविंदप्रभु) – Кали-югадағы екінші Аватара саналады. Говинда Прабху б.з. 1187 жылы Бхадрапада Шукла Трайодашиде Амраватидің Катсур қаласында Канва брахман отбасында дүниеге келген. Әкесі – Анантаянака, анасы – Немайса. Шри Чакрадхар Свами – оның шәкірті. Ол Амравати ауданындағы Рудхипур қаласында тұрды. 1285 немесе 1287 жылы қайтыс болды. Сарваджня Шри Чакрадхара Прабху (श्रीचक्रधर) – Кали-югадағы соңғы Аватара. Ол Шри Кришнаның бейнесі ретінде танылады. Маханубхава жақтастары Шри Чакрадхар Свами әлі күнге дейін Гималайдағы Бадарикашрамада тірі деп санайды. Кришнарадж, немесе Кришнамуни, – Панджабтың Хатри кастасының саудагері, ол Солтүстік Үндістанда Маханубхава Пантаның алғашқы уағыздаушысы болды. Ол 15 ғасырда дүниеге келген. Ол Берарға (Вархад) өзінің ісімен баратын, онда ол Кавишвар Амнаядан Мадхерж Бууамен танысып, оның шәкірті болды. Оның әріптестері мен шәкірттері Сантрадж және Видичандра Шарма Пәнжабта Маханубхава ілімін таратуды белсенді түрде жүзеге асырды. Маханубхава Пантасы 16-17 ғасырларда Солтүстік Үндістанда тез қалыптасты. Маханубхава жақтастары Пәнжаб, Жоғарғы Доаб, Кангра, Кашмир, Солтүстік-Батыс шекараларында және Ауғанстанның Кабул мен Кандахар қалаларында көптеген ғибадатханалар, маттар, паташалалар салған.