Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Флорида аралдарына ендемик еленнің түршесі
Subspecies of deer endemic to the Florida Keys
Кіл елені (Odocoileus virginianus clavium) – тек Флорида аралдарында ғана тіршілік ететін, құрып кету қаупі төнген аққұйрықты еленнің түршесі. Бұл Солтүстік Америкадағы қазіргі кезде кездесетін ең кішкентай елен түрі.
The Key deer (Odocoileus virginianus clavium) is an endangered subspecies of the white tailed deer that lives only in the Florida Keys. It is the smallest extant North American deer species.
Сипаттама
Бұл бұғыны басқа аққұйрықты бұғылардан кішірек көлемімен танып білуге болады. Ересек еркектер (ағалар) әдетте салмағы және иық бойымен биіктей болады. Ересек ұрғашылар (аналықтар) әдетте салмағы мен иық бойымен биіктігі шамамен 5-8 см аралығында болады. Бұғының түсі қызғылт қоңырдан сұр қоңырға дейін өзгереді. Мүйіздері тек еркектерде өседі және ақпан-наурыз айларында түсіп, маусым айына қарай қайта өседі. Мүйіздер өсіп келе жатқанда, олардың беті ақ түсті жұмсақ қабықпен жабылады. Бұл түрдің басқа өкілдері сыртқы түрімен басқа аққұйрықты бұғыларға ұқсайды.
This deer can be recognized by its characteristic size, smaller than all other white tailed deer. Adult males (known as bucks) usually weigh and stand about tall at the shoulder. Adult females (does) usually weigh between and have an average height of at the shoulders. The deer is a reddish brown to grey brown in color. Antlers are grown by males and shed between February and March and regrown by June. When the antlers are growing, they have a white velvet coating. The subspecies otherwise generally resembles other white tailed deer in appearance.
Мінез-құлық
Аңғалдар аралдар арасында оңай жүзеді. Адамдарға жақын тіршілік етуіне байланысты, олардың көптеген материктік туыстары көрсеткендей, адамнан табиғи қорқу сезімі шамалы (бұл аралдық жабайылықтың бір мысалы). Бұл аңдарды тұрғындардың бақшаларында және жол жиегінде, өсімдіктер мен гүлдер өсетін жерлерде жиі кездестіруге болады. Осының салдарынан көлік пен аңдардың соқтығысуы жиі болады, себебі аңдар түнде көбірек қозғалады (және олардан қашу қиын). Күн батқанда және таң атқанда оларды көру ең көп кездесетін жағдай.
Key deer easily swim between islands. Living close to humans, they have little of the natural fear of humans shown by most of their larger mainland relatives (an example of island tameness). The deer are often found in residents' yards and along roadsides where plants and flowers grow. This often results in car to deer collisions, as the deer are more active (and harder to avoid) at night. Seeing them at dusk and dawn is not unusual.
Өсіру
Ұрықтандыру жыл бойы жүреді, бірақ қазан және желтоқсан айларында ең жоғары деңгейге жетеді. Аумақтық мінез-құлық басқа еркектерден ыстыққа келген ананы қорғаумен ғана шектеледі. Еркектердің өмір сүру ұзақтығы 9 жыл, ал аналардың – 7 жылды құрайды. Ересек аналар бір немесе екі буын балаларымен бірігіп, еркін матриархалдық топтарды құрайды, ал еркектер көбейту маусымынан тыс уақытта ғана бірге жем жеп, демалады.
Breeding occurs all year, but peaks in October and December. Territorial activity is limited to defending a receptive doe from other bucks. Longevity records are 9 years for males and 7 years for females. Adult females form loose matriarchal groups with one or two generations of offspring, while bucks feed and bed together only outside the breeding season.
Таралуы және мекендейтін ортасы
Кей еленінің табиғи ареалы бастапқыда төменгі Флорида кілстерінің барлығын қамтыды (тұрақсыз су тобырлары бар жерлерде), бірақ қазір Sugarloaf Key-ден Bahia Honda Key-ге дейінгі Флорида кілстерінің бір бөлігімен шектеледі. Кей елендері жауынды маусымда барлық аралдарды пайдаланады, ауыз су кеңінен қолжетімді болғанда, ал құрғақ айларда тұрақты түрде таза суы бар аралдарға көшеді. 2019 жылдың тамызына дейін көптеген жекелеген елендер Флорида кілстерінің тек бірінде, Биг Пайн кілінде мекен етті. Қайыңды тасты мекендеу ортасы да маңызды, себебі ол көбінесе таза ауыз судың жалғыз сенімді көзі болып табылады (кей елендері тек аздап кермек суды ғана іше алады). Адамдардың енуі салдарынан мекендеу ортасының жойылуы көптеген елендерді жергілікті емес сәндік өсімдіктермен қоректенуге мәжбүр етеді, бұл адамдармен қақтығыс тудыру мүмкіндігін арттырады.
The range of the Key deer originally encompassed all of the lower Florida Keys (where standing water pools exist), but is now limited to a stretch of the Florida Keys from about Sugarloaf Key to Bahia Honda Key. Key deer use all islands during the wet season when drinking water is more generally available, retreating to islands with a perennial supply of fresh water in dry months. By August 2019, most individuals were living on only one of the Florida Key islands, Big Pine Key. Pine rockland habitat is important, as well, because it is often the only reliable source of fresh drinking water (Key deer can tolerate drinking only mildly brackish water). Habitat destruction due to human encroachment causes many deer to feed on non native ornamental plants, which may only increase the likelihood of human conflict.
Тарих
Кей-егіл – Висконсин мұз басу кезеңінде құрлықтан Флорида-Кейге жер көпір арқылы көшіп келген аққұйрықты егілдің бір түрі. Кей-егіл туралы ең алғашқы жазбаша мәліметтерді испан теңізшісі Эрнандо де Эскаланте Фонтанеда қалдырған, ол 1550 жылдары Флорида-Кейде кемесімен апатқа ұшырап, жергілікті халыққа тұтқынға түскен.
The Key deer is a subspecies of white tailed deer which migrated to the Florida Keys from the mainland over a land bridge during the Wisconsin glaciation. The earliest known written reference to Key deer comes from the writings of Hernando de Escalante Fontaneda, a Spanish sailor shipwrecked in the Florida Keys and captured by Native Americans in the 1550s.
Құрып бара жатқан түр
Кей-егілдерді жергілікті тайпалар, теңіз саяхатшылары және алғашқы қоныс аударушылар тамақ ретінде аулаған. 1939 жылы оларды аулауға тыйым салынды, бірақ кең таралған браконьерлік және олардың мекендеу ортасын жою салдарынан 1950 жылдары олардың саны төмендеп, жойылуға жақын қалды. 1957 жылы Ұлттық Кий-егілдерді қорғау аумағы құрылды, ол Федералдық басқарудағы Ұлттық жабайы табиғат қоры болып табылады және Табиғатты қорғау қызметімен басқарылады. Соңғы бағалаулар бойынша, олардың саны 700-800 аралығында, бұл оларды жойылуға жақын түрлер тізіміне енгізді. US 1 тас жолындағы көлік құралдарының соқтығысуынан болатын жол апаттары да үлкен қауіпті құрайды, жылына шамамен 125-150 жануар қаза табады, бұл жылдық өлім-жітімнің 70 пайызын құрайды. Халықтың санының азаюына олардың мекендеу ортасының фрагментациясы, жойылуы және нашарлауы да әсер етті, бұл көбінесе қала құрылысына байланысты туындайды. Адамдардың егілдерді тамақтандыруы да мәселе тудырды, себебі жануарлар осы тамақ көзіне тәуелді болып қалды. Қоршаулар олардың қоныс аударуы мен таралуына кедергі келтірді. Дегенмен, 1955 жылы олардың саны 25-ке дейін төмендеген кезде, соңғы жылдары халық санының өсуі байқалды және жағдай тұрақталған сияқты. Бірақ, адамның осы ошақтың ошағына енуі және олардың салыстырмалы түрде төмен репродуктивтік қабілеті осы түрдің болашағының белгісіз екенін көрсетеді. 2019 жылдың тамызында АҚШ Табиғатты қорғау қызметі Кий-егілдерді "қалпына келтіруге байланысты тізімнен шығаруды" ұсынды. Түр тізімде қалды, бірақ 2022 жылы оның қалпына келтіру жоспарына өзгерістер енгізілді, онда тізімнен шығару немесе статусын төмендетуге болатын жағдайлар нақтыланды. Климаттың өзгеруіне байланысты теңіз деңгейінің көтерілуі Оңтүстік Флорида аралдарындағы олардың қалған мекендеу ортасына жаңа қауіп төндіреді. 2023 жылдан бастап, жойылуға жақын түрлерді қалпына келтіру үшін көмектесумен қоныс аудару рұқсат етілгеннен кейін, Кий-егілдер баспасөз беттерінде тарихи ареалдарында жойылудан басқа жолы қалмауы мүмкін жануарлардың қатарында аталды. 2023 жылдың қарашасындағы Жойылуға жақын түрлерді қорғау туралы заңның 50 жылдығына арналған жаңалықтарда Кий-егілдердің мәселесі былай түйінделді: "Теңіздің көтерілуі Кий-егілдерді жаратты. Адамның қызметінен туындаған климаттың өзгеруінің салдары болып табылатын теңіздің жылдам көтерілуі олардың әрі қарай өмір сүруіне қауіп төндіреді және елдегі 1300-ден астам қауіп төнген және жойылуға жақын түрлерді сақтап қалуға тырысатын адамдар үшін қиын сұрақтар тудырады".
Key deer were hunted as a food supply by native tribes, passing sailors, and early settlers. Hunting them was banned in 1939, but widespread poaching and habitat destruction caused the subspecies to plummet to near extinction by the 1950s. The National Key Deer Refuge, a federally administered National Wildlife Refuge operated by the Wildlife Service, was established in 1957. Recent population estimates put the population between 700 and 800, putting it on the list of endangered species. Road kills from drivers on US 1, which traverses the deer's small range, are also a major threat, averaging between 125 and 150 kills per year, 70% of the annual mortality. The population has been impacted by the fragmentation, destruction and degradation of its habitat, generally due to urbanization. Human feeding of deer has also proven problematic, as the animals become dependent on this food source. Fences have become an obstacle to migration and dispersal. However, the population has made an encouraging rise since 1955, when population estimates ranged as low as 25, and appears to have stabilized in recent years. Still, recent human encroachment into the fragile habitat and the deer's relatively low rate of reproduction point to an uncertain future for the subspecies. In August 2019 the USFWS recommended that the Key deer be "delisted due to recovery". The species remained listed, but its recovery plan was amended in 2022 to specify the conditions in which delisting or downlisting would be appropriate. The ongoing rise in sea level, owing to climate change, is a new threat to its remaining habitat on the islands of southern Florida. Beginning in 2023 when assisted migration was newly authorized as a recovery option for endangered species, Key deer was among the animal species mentioned in the press that might have no other option for escaping extinction in its historical range. A November 2023 news article about the 50th anniversary of the Endangered Species Act summed up the problem for Key deer this way: "Rising seas created the Key deer. Rapidly rising seas, a symptom of human caused climate change, are challenging its continued existence and raising tough questions for the people trying to keep the nation's more than 1,300 other threatened and endangered species alive."
Шиналы құрттардың жұғуы
2016 жылдың қыркүйегінде бұранда құртының таралуы анықталды (1982 жылдан бері АҚШ-та осы сипаттағы алғашқы таралу), ол Кей елендерінің популяциясына әсер етіп, зардап шеккен жануарларды ұйытқызуға (эвтаназияға) алып келді. Бұранда құрты – тірі жануардың ашық жарасына кіріп, оның етін іштен жейтін, қорқынышты өлімге ұшырататын шыбықтың дернәсілі. Ұрғашы шыбырқа өмірінде бір рет жұптасады, сондықтан таралумен күресу үшін популяцияға төлсіз еркек шыбырқаларды енгізу арқылы оны жеңуге болады, бұл Ұрғашылардың құнарлы жұмыртқа тумай өлуіне себеп болады. Жұқпамен күресудің басқа шараларына елендерге құрттарға қарсы препараттар салу, дені сау бөліктерін қоршау және елендердің бір бөлігін радиомойындармен бақылау кірді. 2017 жылдың сәуірінде зиянкес жойылды деп жарияланды. Бұл таралу нәтижесінде 135 елен өлді, бұл төлқұаттың сегізден бір бөлігін құрайды.
In September 2016, a screw worm infestation was discovered (the first infestation of its kind in the U. S. since 1982) to be affecting the Key deer population, necessitating the euthanasia of affected animals. The screw worm is a fly larva that enters an open wound of a live animal and eats the flesh of the animal from within, leading to a gruesome death. The female fly mates once in her life, so the infestation can be battled by introducing sterile male flies to the population, causing the females to die out without laying fertile eggs. Other steps to battle the outbreak included injecting deer with antiparasitic drugs, fencing off healthy sections of the population, and tracking a portion of deer with radio collars. The pest was declared as eradicated in April 2017. The outbreak killed 135 deer, roughly an eighth of the herd.
Қорғау жұмыстары
Қорғау шараларына Биг Пайн, Но Нейм Кей және бірнеше кішігірім адам тұрмайтын аралдардан тұратын Ұлттық Кі Елік Қорғау Орталығы кіреді. Қорғау орталығының барлық жерлері мемлекеттік жерлер ретінде қорғалмаған; қорғау орталығының осы жеке мекендейтін жерлерді сатып алып, қорғау үшін жасаған көптеген күш-жігеріне қарамастан, қазіргі уақытта олардың шамамен бөлігі жеке меншікте қалып, дамытылуы мүмкін. Бұл жеке меншікке тиесілі жердің шамамен бөлігі Биг Пайн Кей және Но Нейм Кейде орналасқан, бұл еліктердің негізгі қоныстанған аймақтары. 2006 жылы Монро округі мен АҚШ Балық және жабайы табиғат қызметі мекендеуді сақтау жоспарын бекітті, ол негізгі мекендеудегі құрылысты шектейді және келесі 15 жылда қосымша мекендеуді сатып алуға мүмкіндік береді. Дегенмен, осы мерзімнің соңында Биг Пайн және Но Нейм Кейдегі жеке меншікке тиесілі жердің көп бөлігі әлі де құрылыс үшін қолжетімді болады. Осылайша, қысқа мерзімде жойылу қаупінен қорғануға мүмкіндік болғанымен, еліктердің ұзақ мерзімді болашағы күмәнді болып қала береді. 2003 жылы АҚШ 1-ші бағытының бір бөлігі еліктердің жолдың астынан қауіпсіз өтуіне мүмкіндік беру үшін көтерілді, осылайша жол апатының ықтималдығын азайтуға тырысты. Алайда, жол-көлік оқиғалары салдарынан қырылған еліктердің саны азаймады. Ұлттық Кі Елік Қорғау Орталығы адамдарды еліктерді тамақтандырмау арқылы оларды жабайы күйде сақтауға шақырады. Тамақтандыру оларды адамдар мен көліктерге үйретіп, көліктердің соққысына ұшырауына және өлуіне себеп болуы мүмкін. Сонымен қатар, адамдар мен дамыған аймақтарда қалыпты деңгейден жоғары жиналуы оларды ауруларға, иттің шабуылына және адам қоқысына ілінуіне осал етеді, бұл жарақаттанудың немесе өлімнің көбеюіне әкелуі мүмкін.
Conservation efforts include the establishment of the National Key Deer Refuge, which consists of about on Big Pine, No Name Key, and several smaller uninhabited islands. Not all of the refuge lands are protected as public lands; despite extensive efforts of the refuge to purchase these private habitat lands for protection in the refuge, about currently remain in private ownership and can potentially be developed. About of this privately developable land is on Big Pine Key and No Name Key, which are the central population areas for the deer. In 2006, a habitat conservation plan was enacted by Monroe County and the US Fish and Wildlife Service, which will limit development in primary habitat and provide for additional habitat purchases over the next 15 years. At the end of this period, however, most of the of privately owned habitat land on Big Pine and No Name Keys will still be open for further development. Thus, while the short term promises some cushion from extinction, the long term prospects for the deer remain in doubt. A portion of U. S. Route 1 was also elevated in 2003 to allow the deer to pass safely beneath the roadway, in an attempt to lessen the chance of road kills. However, no decrease in total traffic deaths has been seen. The National Key Deer Refuge encourages people to help keep the Key deer wild by not feeding them. Feeding acclimates them to humans and vehicles, and makes them more likely to be hit and killed by vehicles. Also, hanging around people and developed areas in higher than normal densities makes them more susceptible to diseases, dog attacks, and entanglements in human trash, all of which can lead to increased injuries or death.