Кіріспе

Ақылы жолдардан қасақана қашу амалы. Шунпикинг – жол жүру үшін төлем талап ететін жолдарды қасақана жалғызбасқа салу, әдетте ақылы жолдың орнына балама "тегін" жолдарды таңдау арқылы жасалады. Бұл термин "құшақтамау" мағынасын білдіретін "shun" сөзінен және ақылы жолдардың тағы бір атауы – "pike" сөзінен шыққан. Ақылы жолдарды жиі айналып өтетін адамдар өздерін "shunpikers" деп атайды. Тарихи тұрғыдан алғанда, ақы төлеу орындарының маңындағы белгілі бір жолдар "shun pike" деп аталған. Шунпикинг сонымен қатар негізгі тас жолдарды (ақы төлеуге қарамастан) елеңдеп, тыныш ауылдық жолдармен көрікті саяхаттар жасауды да білдіреді.

Ертедегі шұңқырлар

Шунпайк АҚШ-та тәуелсіздік алғаннан кейін көп ұзамай белгілі болды. 1700 жылдардың ортасында Сэмюэл Райс қазіргі Хоусак туннеліне жақын, Массачусетс штатының солтүстік-батысындағы Хоусак жотасы арқылы жол салды. Кейіннен, 1787 жылы, жақын жердегі эстафеталық пошта вагондары үшін арналған жол салынды, ол 1797 жылы құрылған Трассалық қауымдастықтың бақылауына өтті. Нью-Джерси штатының Моррис округіндегі шунпайк 1804 жылға дейін жетеді; Вермонт штатының Маунт-Холли тауының жанындағысы кемінде 1809 жылдан бері болған; ал Нью-Гэмпшир штатының Хэмптон-Фолс қаласындағысы шамамен 1810 жылы құрылды. 1804 жылдың 6 наурызындағы «Нью-Джерси журналында» (4-бет) жарияланған мақалада Нью-Джерси штатының Мористаун мен Элизабеттаун (Элизабет) арасындағы Шунпайк жолында сатылатын үй туралы мәлімет бар. Бұл «Шунпайк жолының» бір бөлігі бүгінге дейін сақталған, ол айналып өтуге арналған Моррис трассасы 1804 жылы ашылған кезде пайда болды. Ол қазір «Ескі трассалық жол» деп аталатын Моррис трассасының оңтүстік-батысына қарай, оған параллель жүрді. Бұл жол елді мекендегі адамдарға жол ақысынан құтылу үшін жақсартылған және қосылған қосымша жолдар арқылы құрылды. Шунпайк жолы Боттл-Хилл (қазір Мэдисон), Чатем, Саммит және Спрингфилд қалаларынан өтті. Хэмптон-Фолс трассасы 1810 жылы Хэмптон-Коузвей трассасы корпорациясымен Хэмптон-Фолс, Нью-Гэмпшир қаласында салынғанда, оны Тейлор өзенінен өту үшін жол ақысы алынды. «Жол ақысын төлеуге қанағаттанбаған тұрғындардың бірігіп, Тейлор өзенінен жол жүрушілер мен көлік жүргізушілердің ақысыз өте алуы үшін трассалық көпірден батысқа қарай шамалы қашықтықта «Шунпайк» деп аталатын шағын көпір салды. Бұл 1826 жылдың 12 сәуіріне дейін жалғасты, содан кейін трассадағы жол ақысы тоқтатылды және ол күні бүгінге дейін ақысыз жол болып қала береді».

Вирджиниядағы тарихи бойкот

Бойкот түріндегі shunpiking мысалы АҚШ-тың шығыс Вирджиния штатындағы Джеймс өзеніндегі көпірде орын алды. 1928 жылы салынған, тар, жеке қаржыландырылған құрылыстың күтілгеннен төмен кірістерінен кейін Вирджиния штаты 1949 жылы осы нысанды сатып алды. Бірақ, көптен күткен жол ақысының төмендеуін жариялаудың орнына, мемлекеттік шенеуніктер 1955 жылы жолдың айқын жақсаруынсыз, жаңа жол ақысы қабылдау орынды болмағанмен, тарифтерді көтерді. Жол ақысының өсуі халық пен кәсіпкерлерді ашуға тілді етті. Shunpiking-тің жақсы танымал мысалы ретінде, Смитфилд қамысты өндіруші компаниясының директоры Джозеф В. Лютер кіші, жүк көліктерінің жүргізушілеріне басқа бағыттармен жүруге және кішірек, арзан көпірлерден өтуге бұйрық берді. Лютер және басқалардың бойкотына қарамастан, жол ақысын төлеу тағы 20 жылға созылды. Ол 1975 жылы ескі көпірден алынып тасталды, сол кезде ақысыз жаңа көпірдің құрылысы басталды.

Коннектикут штаты

1985 жылы жол ақысы алынып тасталғанға дейін Коннектикут автожолында сол кездегі басқа автожолдарда қолданылатын билеттік жүйеге қарағанда сегіз негізгі жол ақысы төлеу бекеті болған. Коннектикут автожолы ресми түрде 129 шақырымдық ұзындығы бойынша ақылы жол саналғанмен, негізгі бекеттердің орналасуы және кіреберіс жолдарында ақы төленбеуі салдарынан, автожолдың тек қана белгілі бір бөліктерінде ғана төлем қабылданатын – әрбір негізгі бекетке дейін және одан кейін орналасқан түйісулер арасында. Осының салдарынан, әрбір жол ақысы төлеу бекетінің маңындағы жергілікті жерді жақсы білетін жүргізушілер жол ақысы төленетін алаңға жетпей тұрып шығып, ақыны төлемей өту үшін жергілікті көшелерді пайдаланып, содан кейін жол ақысы төленетін алаңнан өткеннен кейін қайтадан автожолға кіре алатын.

Делавэр штаты

Делавэр автожолының 18 шақырымында немесе I 95 автожолында әр бағыт бойынша 4 доллар төленеді. Шақырымға шаққанда есептегенде, бұл АҚШ-тағы үшінші ең қымбат автокөлік жолы. Автокөлік жолында кіреберіс жолдарында төлем алынбайды, төлем тек Мэриленд штатының шекарасынан шығысқа қарай орналасқан төлем қабылдау пунктерінде ғана алынады. Сондықтан, жергілікті жолдарды пайдалану арқылы төлемнен оңай қашуға болады. I 95 автожолының Мэриленд штатындағы соңғы шығуын, MD 279-ды пайдаланып, MD 279 арқылы солтүстікке қарай жүріп, DE 279 арқылы Делавэрге өтуге, Christiana Parkway-де (DE 4/DE 896) оңға бұрылып, содан кейін DE 896-ға оңға бұрылып, жақын арада I 95 автожолына қайта оралуға болады. Ірі жүк көліктері бұл жолмен жүре алмайды, себебі DE 4/DE 896 жолдарында көліктің ені мен салмағына қатысты шектеулер бар. 2019 жылдың 10 қаңтарында DelDOT Миддлтаунды айналып өтетін US 301 ақылы автожолын ашты. Енді US 301 автожолы арқылы Делавэр штатына кіретін барлық көліктер мемлекеттік шекарада кем дегенде 4 доллар төлеуге міндетті, ал бұрынғы бағытқа кіру 2-ші шығу арқылы төлем қабылдау пунктінен кейін ғана мүмкін болады. Бірнеше жаңа балама жолдар пайда болды, ең көп таралғаны – Warwick немесе Levels Road арқылы MD 299 автожолының тарихи бағыты, бірақ олар жүк көліктері үшін қолайлы емес. Ұзаққа созылатын балама жолға Мэрилендтегі MD 300 автожолын (Делавэрде DE 300 болып өтеді) пайдаланып, содан кейін US 13 автожолына бұрылып, Port Penn Road-тағы DE 1 автожолына қайта оралу кіреді.

Кентукки штаты

Абрахам Линкольн көпірі және Джон Ф. Кеннеди ескерткіш көпірі – Индиана штатының Джефферсонвилл қаласын Луисвилл қаласының орталық бөлігімен байланыстыратын, Огайо өзені арқылы 65-ші тас жолмен өтетін екі көпір. 2016 жылдың 30 желтоқсанында Кентукки штатының Көлік департаменті екі бағытта да көпірлерден өту үшін төлемді енгізді, электрондық төлеу құрылғысы бар көліктер үшін 2 доллардан бастап, пошта арқылы төлегендер үшін 4 долларға дейін. I-65 көпірлерінен бір шақырымдай батысқа орналасқан Кларк ескерткіш көпірі тегін болды. Осының салдарынан Кеннеди көпірінен күнделікті өтетін көлік саны 49%-ға төмендеді, ал Кларк ескерткіш көпіріндегі қозғалыс 75%-ға артты.

Пенсильвания штаты

Interstate 70 автожолы 86 мильге (138 км) дейін Пенсильвания автожолымен бірге өтеді. Батысқа қарай саяхаттайтындар Мэриленд штатында Пенсильвания шекарасының оңтүстігінде I 70 автожолынан шығып, I 68 автожолына түсе алады, ол Мэриленд штатының батысы арқылы және Батыс Вирджинияға дейін жалғасып, Morgantown қаласындағы I 68 автожолының батыс соңына жетеді. I 79 автожолына солтүстікке бұрылғаннан кейін, саяхатшы Пенсильванияға кіріп, Вашингтон, Пенсильванияда I 70 автожолымен қайтадан қосыла алады, онда I 70 және I 79 автожолдары қысқа мерзімге бірге жүреді. Қосымша шақырымдарға қарамастан, Мэриленд штатының батысындағы салыстырмалы түрде аз қысылған жолдар (әртүрлі туннельдермен және Пенсильвания автожолының Interstate стандартынан бұрынғы сапасымен байланысты) ақысыз сапарды ақылы сапарға шамамен бірдей уақытқа дейін жеңілдетеді. (Пенсильвания автожолы қазіргі Interstate стандарттарынан ескі болып саналады.)

Оклахома штаты

Оклахома қаласының шығысындағы 44-ші тас жол, Оклахома қаласы мен Тулса арасындағы Тернер айналма жолы және Тулса мен Миссури штатының шекарасы арасындағы Уилл Роджерс айналма жолы арқылы, бұрынғы 66-шы АҚШ тас жолының негізгі бағытын алмастырды. Дегенмен, жергілікті тұрғындар ақылы тас жолға көңіл бөлмей, оның орнына 66-шы жолды пайдаланып, оны тірі ұстап келді.

Батыс Вирджиния

Мидленд Трейл (тарихи Мидленд Трейлдің қалған жолы) Батыс Вирджиния штатының орталық бөлігінен өтеді және 64 және 77 тас жолдарымен шамамен параллель бағытта жүреді. Бұл жол Батыс Вирджиниядағы АҚШ-тың 60-шы бағытымен толығымен сәйкес келеді және олар бір-бірімен атастырылады. Ол батыстағы Кенова қаласынан басталып, Уайт Сулфур Спрингс қаласында аяқталады, жалпы ұзындығы 180 мильді құрайды. Жол көбінесе тарихи Джеймс өзені және Канава автожолы, сондай-ақ Канава өзенінің бойымен өтеді. Мидленд Трейл Жаңа өзен ойысы ұлттық паркі және штаттың астанасы Чарльстон сияқты көптеген саябақтар мен қалалар арқылы өтеді. Джеймс өзені мен Канава автожолының қалдықтарынан сақталған, салыстырмалы түрде кішкентай жол – Оңтүстік Чарльстоннан Чарльстонға дейінгі 5 мильдік Канава автожолы. Бұл жол Чарльстоннан кейін екіге бөлініп, Джефферсон қаласынан тағы бір мильге созылады, содан кейін қайтадан АҚШ-тың 60-шы бағытына қосылады. Бұл жол АҚШ-тың 60-шы және I 64 тас жолдарынан бас тартатын жергілікті тұрғындар үшін қосымша бағыт қызметін атқарады.

Ұлыбританияда

1990 жылдардың басында Северн көпірінің басшылығы бір бағыттағы (Англиядан Уэльске) жол төлемін екі есеге көтерді және екінші бағытты тегін жасады, бұл персоналдық шығындарды үнемдеу мақсатында жасалған болжам. Осының салдарынан көптеген жүк көліктерінің жүргізушілері Северн көпірін тегін бағытта пайдаланды, бірақ Англиядан Уэльске қарай жол тартқанда Глостерде Северн арқылы өтіп, онда төлем алынбады, сосын Дина орман аймағынан өтті. 2018 жылы Северн өткелдеріндегі жол төлемі жойылды. M6 жол төлемі көпірлерден өзге, жүргізушілерден төлем қабылдайтын алғашқы тас жол болды. Жүргізушілер M6 тас жолында қалып, жол төлемін төлеуден жалтарса болады, бұл төлемдік жолға қарағанда қысқарақ, бірақ көбінесе көлік көп.

Гонконгта

Гонконгта Гонконг аралы мен Коулун / Жаңа Коулун аралығында Виктория шығанағы арқылы өтетін кезде, көптеген жүргізушілер мен кәсіпкерлер Батыс гавань арқылы өтуге қарағанда әлдеқайда арзан әрі ескі Крос-Харбор туннелін (XHT) пайдалануды жөн көреді. Баға айырмашылығы жүк көліктері, автобустар мен микроавтобустар үшін ерекше айқын. Үкімет үшінші туннель – Шығыс гавань арқылы өтуді қолданушыларға субсидия беруді ұсынды, бұл XHT арқылы және XHT-нің екі жағындағы қалыптасқан тығырындарды жеңілдетуге бағытталған. Крос-Харбор туннелінің бағасын көтеру және Шығыс гавань арқылы өтудің бағасын төмендету туралы ұсыныс әзірге іске асырылмады. Осыған ұқсас жағдай Ша Тин жаңа қаласы (және Шығыс және Солтүстік-Шығыс Жаңа аумақтардың қалған бөлігі) мен Жаңа Коулун арасындағы Арыстан тасты туннелінде де байқалады. Көптеген жүргізушілер "Тейтс Кэрн" немесе "Шинг Мун" туннельдеріне, сондай-ақ "Иглз Нест" Ша Тин биіктіктері туннельдеріне қарағанда Арыстан тасты туннелін артық көреді, себебі жаңа туннельдер ұзағырақ және қымбатқа соғады. Дегенмен, бұл мәселе Гонконг аралы мен Коулунды байланыстыратын туннельдерге қарағанда аз ауқымды.

Танымал мәдениетте

"Шунпикинг" термині Гарри Поттер әңгімелеріндегі Knight Bus жүргізушісі Стэн Шунпик есімін шабыттандырды.