Кіріспе

Лондонның Хаммерсмит және Фулхам ауданындағы, Ұлыбританиядағы I дәрежелі тарихи үй-мұражай.

Фулхам сарайы, Лондонның Фулхам қаласында орналасқан, бұрын Англияның Миддлсекс графтығында болған, ортағасырлық тарихы бар I дәрежелі ғимарат. Бұл ғимарат бұрын Лондон епискобының негізгі резиденциясы болды. 11-шы ғасырдан 1973 жылға дейін епископтардың елдік үйі ретінде пайдаланылды. Англия шіркеуінің меншігінде болғанымен, сарай Фулхам сарайы қоры (тіркелген қайырымдылық ұйым 1140088) тарапынан басқарылады. Сарайда қалпына келтірілген тарихи бөлмелер мен оның ұзақ тарихын көрсететін мұражай орналасқан. Мүлік Бішопс паркінің жанында орналасқан және үлкен ботаникалық баққа ие. Сарай бағы тарихи саябақтар мен бақтар тізілімінде II* дәрежеде саналады. Сарай күн сайын ашық және кіру тегін. Фулхам сарайы қорының мәліметтері бойынша, 2015/2016 жылдары Фулхам сарайын 390 000-нан астам адам барып көрген.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

1918 жылы сарайдың бір бөлігі соғысқа көмектесу үшін азық-түлік өсіруге арналған жеке баушаларға айналдырылды. Сарайдың өзі Фулхэм әскери госпиталінің бөлігі болды. Соғыстан кейін шіркеу үшін мұндай үлкен, қымбат ғимаратты күтіп ұстау қиынға соқты. Сол кездегі Лондон епископы Артур Виннингтон Инграм сарайдан бас тартып, сарай "Ұлттық миссия" (соғысқа жәрдемдесу) мақсаты үшін пайдаланылған кездегідей екі бөлмеде тұруға дайын екенін ұсынды. Бірақ епископ сарайды діни емес қолдарға беруге келіспеді. Көп жылдық ой-толғаныстан кейін шіркеу басшылары 1973 жылы сарайды тастап кетті.

Сарайдағы ор

Сарайдың ор қалыңдығына жуық болды. Бұл ортағасырлық Англиядағы ең үлкен тұрғын үй орлы қоршау болған, бірақ оның пайда болуы белгісіз. Ор туралы алғашқы жазба 1392 жылғы құжатта кездеседі, онда ол magna fossa ("үлкен ор") деп аталған, бірақ одан да ертерек болуы мүмкін деп есептеледі. Оның сарайдан алыс орналасқандығы қорғаныстан басқа да мақсаты болуы мүмкін екенін көрсетеді. Тағы бір болжам бойынша, оны даниялықтар Темза өзенінің тасқынынан сақтану үшін салған. 1976 жылы орлы қоршау ескі ескерткіш ретінде тіркелді. Соғыста қираған шығыс терезесі 1956 жылы Ниниан Компердің жаңа терезесімен ауыстырылды. Онда "Қайта тірілген Иса" бейнеленген, төменде "Менің қойларымды бағыңдар" деген жазу бар; Епископтар Крейтон мен Ванд екі жағында тұр. Жоғарғы терезе Вандтың 1934 жылы тауға шығу кезінде қаза болған ұлын еске алады. Клейтон мен Беллдің батыс терезесі сақталған. Бэттерфилдтің әсем кірпіш қабырғасын 1953 жылы Брайан Томас пен Бям Шоу өнер мектебінің студенттері бояды. Солтүстік қабырғадағы суреттер: Адаммен бірге "Күнәдан құлау"; төменде туу; айыпталған Иса және Киелі Рухтың сыйымен соңғы кешкі ас. Оңтүстік қабырға: Әулие Петр және лас жануарлардың көрінісі, Әулие Степанды тастау, Құдай Әкенің екі қолымен қайта тірілген Иса, Әулие Пауылдың дінге келуі.

Фулхэм сарайының бүгінгі күні

1973 жылы Лондон епископтары сарайды тастап кеткеннен кейін, 1975 жылы Хэммерсмит кеңесі мұражай мен көркемсурет галереясын ашу үшін мүлікті 100 жылға жалға алды. Осыдан соң сарай мен бақтар ұзақ уақыт бойы күтімсіз қалды. 1990 жылы кеңеспен бірлесіп, мүлікті басқару үшін сенім қоры құрылды. Фулхам сарайының және оның төңірегіндегі ежелгі ағаштардың кейбіреуі бүгінге дейін сақталған, ал келушілер сарайдың қоршалған бақтарындағы түйін бақшасы мен глицинияны көре алады. Ірі мәңгі жасыл емен (Quercus ilex) 500 жылға жуық өмір сүрген деп саналады және Лондонның ең ұлы ағаштарының бірі деп жарияланды.

Сарай мен оның аумағын қалпына келтіру

Фулхэм сарайын қалпына келтіру жобасы 2000 жылдары басталды және үш кезеңде жүзеге асырылды. Бірінші кезең 2006 жылы аяқталды, сарайдың шығыс қанаты және батыс қанатының бір бөлігі, соның ішінде Тюдор ауласы 4 миллион фунт стерлинг көлемінде қалпына келтірілді. Екінші кезең туралы ақпарат берілмеген. Үшінші кезең 2019 жылы аяқталды және жаңа мұражайды, сондай-ақ Тюдор ауласындағы кірпіш қабырғаларын және Тюдордың үлкен залын күрделі жөндеуден өткізуді қамтиды. Барлық үш кезеңнің де қаржыландырылуы Ұлттық лотерея мұра қоры және Фулхэм сарайының сенімдік қорынан түсті.

Мұражай және көркемсурет галереясы

1992 жылы Фулхэм сарайының мұражайы епископ Хоулидің асханасында және епископ Портеус кітапханасында (епископ Бейлби Портеус, 1731–1809 есімімен аталған) орналасты, бұл кітапхана сарайдың 19 ғасырдың басында салынған бөлігінде болды. Мұражайда бұл ғимаратта ілінген суреттердің бір бөлігі, боялған әйнектер, оюлы тас фрагменттері және епископтың мантииясы, сондай-ақ сарай тарихын баяндайтын көрмелер жиналған. АҚШ-тың негізгі құжаттарының бірі саналатын Уильям Брэдфордтың "Плимут плантациясы" (1620–47) атты қолжазбасы 1855 жылы кітапханада табылған және келесі жылы алғаш рет жарияланған. Ол Америкадан қалай келгені белгісіз, бірақ 1897 жылы ол Ұлыбританиядағы АҚШ елшісі Томас Ф. Байардқа тапсырылып, Жаңа Англияға қайтарылды. Сарайдың өнер жинағында бірнеше танымал портреттер бар: Бенджамин Уэсттің 1798 жылғы екі туындысы – Шотландияның Маргарет және Томас Бекет; Адриан ван Дист салған фельдмаршал Джордж Уэйдтің майлы суреті; Джон Хоппнер салған Бейлби Портеус портреті; және Уильям Вандтың майлы суретін салған Реджинальд Генри Льюис.

Келушілер үшін

Үй мен бақ күн сайын ашық, кіру тегін. Мұражай мен тарихи бөлмелер сағат 10.30-17.00 аралығында (қыста 10.30-16.00) жұмыс істейді. Қалпына келтірілген қабырғалы бақ күн сайын сағат 10.15-ден 16.15-ге дейін (қыста 10.15-ден 15.45-ге дейін) ашық. Ботаникалық бақ күн сайын таң атқаннан кеш батқанға дейін ашық. Кафе бұрын епископ Хоулидің тамақ залы болған, қазір түскі ас пен жеңіл тағамдар ұсынады. Сарайға Путни көпірінің солтүстік жағынан, сондай-ақ Епископ саябағы мен Фулхэмдегі Әулиелер шіркеуінен қол жеткізуге болады. Ең жақын метро станциясы: