Кіріспе
Ллойд Александрдың 1968 жылғы фантастикалық романы. "Жоғары патша" (1968) – американдық жазушы Ллойд Александрдың жоғары фантастикалық романы, "Прайден хроникасының" бесінші және соңғы кітабы. 1969 жылы американдық балалар әдебиеті саласындағы ең үздік туындысы үшін Ньюбери медалімен марапатталды. Оқиға барысында Таран, шошқаларды күтуге көмекші, Араун Өлім Иесінің күштеріне қарсы күресте ерлікке қадам басып, есейе келе оларға көмектеседі. Соңғы томда Таран мен оның серіктері Прайденнің қалған бөлігімен бірігіп, Араунды тікелей жеңу үшін күш біріктіреді. Ақырында Таранның Ұлы Патша болуы керек пе, жоқ па, деген мәселені шешу кезеңі келеді. Отыз жыл өткен соң Александр "Сколостик" студенттеріне былай деді: "Жоғары патша" – "Прайден хроникасындағы" алғашқы төрт кітаптың логикалық аяқталуы болды. Бұл кітапты жазу оңай болған жоқ, бірақ мен бұрыннан қалыптасқан негізімді нығайта алдым. Басқаша аяқтау туралы ойым болған емес". Ол да көптеген оқырмандар сияқты жылаған. Жеті жылдан кейін "кейіпкерлер маған туған туысқандай жақын болды. Таранның осыншалықты қиын шешімге келуін көргенде, мен жыладым". "Нақты өмірде бізге соңғы таңдау жасау мүмкіндігі берілмейді, алайда біз осындай таңдаумен қайта-қайта бетпе-бет келеміз, себебі біз үшін ол ешқашан соңғы емес".
The High King (1968) is a high fantasy novel by American writer Lloyd Alexander, the fifth and last of The Chronicles of Prydain. It was awarded the Newbery Medal for excellence in American children's literature in 1969. The series follows the adventures of Taran, the Assistant Pig Keeper, as he nears manhood while helping to resist the forces of Arawn Death Lord. In the concluding volume Taran and companions join the rest of Prydain in a great effort to defeat Arawn directly. Finally Taran must decide whether to be High King. Thirty years later, Alexander explained to Scholastic students: "The High King was the final logical development of the first four books in the Prydain Chronicles. It was not an easy book to write, but at least I was building on a foundation that I had already made. I never considered a different ending ". He did cry afterward, as the exchange implies many readers have done. After seven years "the characters were as close to me as my own family. I wept at the end – to see Taran confronted with such a brutally difficult decision." "The final choice is never offered to us in the real world In another sense, we face this kind of choice again and again because, for us, it is never final."
Шығу тегі
Сериал Уэльс мифологиясымен және Уэльстің қамалдарымен, табиғатымен және тілімен шабыктандырылды, оларды автор Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі барлау оқуларында танысты. "Уэльс жырларынан басталып, ол қиял әлемін шындық әлеміне қатысты етуге жасаған тырысымымға айналды".
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Бұл оқиға "Таранның саяхатшысы" романы аяқталғаннан кейінгі бірнеше күнде басталады. Қыс жақындағанда Таран мен серігі Гурги, Каудан хабар алғаннан соң Каер Даллбенге саяхаттарынан оралады. Шын мәнінде, олар оны үйінде, Мона королі Рун және бұрынғы алып Глевпен бірге табады, ол Даллбеннің құрмасы арқылы сиқырлы түрде адам өлшеміне келген еді. Таран Эйлонвиге ұсыныс жасамас бұрын, бард патшасы Ффледудур Ффлам мен оның аттысы Ллиан, Дон ханзадасы Гвидионды ауыр жарақаттанған күйі алып келеді. Араунның қызметшілері оларға шабуыл жасап, сиқырлы қара семсер Дирнвинды тартып алды. Ффледудр сондай-ақ Таранның тұзаққа қатысқанын айтады, бұл баршаны таң қалдырады. Ахреннің көмегімен шындық анықталады: Араун өзі Аннувиннен Каер Даллбенге Таранның кейпінде келді, Гвидионды тұзаққа түсіру үшін. Дирнвин Араунға қауіп төндіретін маңызды фактор болғандықтан, Даллбен оны қалай қайтарып алуды анықтау үшін оракул шошқа Хен Вэнмен кеңеседі. Оқу кезінде, байланыс үшін қолданылатын күлді таяқтар жарылып кетеді, ал Хен Вэннің жауабының үштен екі бөлігі көңілсіз және түсініксіз болады. Гвидион жеткілікті сауыққаннан кейін, Таран және басқалармен бірге патша Смойтпен кездесуге шығады. Гвидион семсерді іздеу үшін Аннувинге жалғыз өзі кіру керектігін талап етеді, бірақ Смойттің Кантрев Кадиффор жолынан бұрмайды. Кішкентай топ бөлініп кетеді, өйткені Рун мен Эйлонви Монаның кемелеріне баруға ниетті. Гвидион, Таран және басқалар Кейр Кадарнға жеткенде, оларды Монаның сатқын бұрынғы бас басқарушысы Магг тұтқынға алады, ол Араунға қызмет етіп, қамалға қол жеткізеді. Эйлонви екінші топпен жақындағанда, бірдеңе дұрыс емес екенін байқайды және олар сақтай отырып, Ффледурд Ффламды қамалға бард ретінде жібереді. Бір түнге соққыға жығылған соң, ол жаман хабар әкеліп қайтады. Содан кейін серіктер Аннувинге жақын жол постын жапқаннан кейін үйге бара жатқан Гвистилді кездестіреді, ол Ейддилег патшасына Араун әскерлерінің соғысқа дайындығы туралы соңғы ескертулерді жеке жеткізеді. Гвистильдің көмегімен және сиқырлы түтін, от және жасырулар қорымен серіктер тұтқындарды босатады. Алайда жоспар бұзылады; Смойт патша мен оның адамдары Рхунның араласуымен ғана бақылауға ие болады, бұл оның өміріне құны бар. Гвистилден Аннувиндегі іс-әрекеттерді білген Гвидион Дирнвинды іздеуден Кейр Датилдегі шайқасты жоспарлауға ауысады. Гвистил, Ффлеуддур және Таран тиісінше Әділ халықтан, солтүстік патшалықтардан және еркін коммоттардан қолдау жинауға кетеді. Қау, Таранның жауды барлау үшін жібергені, Аннувиннің жанында тыңдау кезінде Гвитанттар шабуылға алады, бірақ Медвинге жетуге тырысады, ол барлық әуе және құрлық жаратылыстарын Араун күштеріне қарсы тұруды сұрайды. Таран, Колл, Эйлонви және Гурги Комоттарды жинап, оларды Таранмен достыққа шақырады және оларды топтасып Каер Датилге қарай жүріп жібереді, ал Хевидд пен Двивач жинаған теміршілер мен тоқымашылар оларды жабдықтауға күндіз-түні жұмыс істейді. Таран мен соңғы Комоттар Кейр Датилге жеткеннен кейін көп ұзамай батыс патшалықтардан Прайдери патша келеді. Кеңес барысында ол өзінің жаңа одақтастығын Араунға жариялайды, өйткені "Араун Донның ұлдары істей алмаған нәрсені істейді: кантревтер арасындағы соғысты аяқтайды және бұрын болмаған жерде бейбітшілік орнатады". Ол әскерінен мүлдем бас тартады, бірақ оған өз әскеріне қайтуға рұқсат етіледі, ал келесі күні шайқас басталады. Донның ұлдары мен одақтастары бастапқыда ең жақсысын алса да, Қазандық туғандар кешке дейін жаппай келіп, одақтастарды басып, Каер Датилді жермен-жексен етеді. Жоғарғы патша Мамат өлтірілгеннен кейін, Гвидион жаңа Жоғарғы патша деп жарияланады. Қазандық туғандардың басым бөлігі Аннувиннің сыртында орналастырылған кезде, Гвидион оны тек қана өлімді адамдар күзетіп тұрғанда шабуылдаудың ең жақсы мүмкіндігі екенін анықтайды. Ол Донның ұлдарын солтүстік жағалаудағы кемелерде күтіп, теңізден шабуылға алып барады, ал Таран Комоттарды бастап, Қазан Борнның қайту жорығын кешіктіреді, өйткені олардың күші уақыт пен Аннувиннен қашықтықпен төмендейді. Таран мен оның әскері шаршаған Қазан туылған жауынгерлерді қол ұзындығынан тыс жерде өрескел күшпен ұстап, жорықты тура және оңай жолдан қиырлы төбелерге айналдыра алады, бірақ Колл шайқаста қаза табады. Әділ халық тобының және Медвин жіберген жануарлардың көмегімен олар Қазан Борнға сүйемелдеп, жетекшілік ететін аңшылардың көп бөлігін жояды. Соңында Қазандық туғандар төбелерден босап, жазық жерге қайтады. Аннувинге жақындаған сайын күшін қайта жинап, шаршаған одақтастар олармен бетпе-бет кездесуге бейілсіз, сондықтан олар сөзсіз Араунның қамалына дейін ұзақ және оңай жолға түседі. Таран мен оның әскері Аннувинге тікелей жолмен, Долидің тау жолымен және Ахрен көрсеткен Дракон тауы арқылы жасырын өткелмен жетеді. Таран Гвидионның жеңіске жақын екенін көреді, бірақ Қазандық туғандар Аннувинге жетіп бара жатқанын да байқайды. Оның алаңдауынан Таран Дракон тауынан құлай жаздап, көп жыл бұрын құтқарған Гвитанттың көмегімен құтылады (Үш кітап). Қазандық туғандардың тобы оны таудан тауып алғанда, оларға қарсы күресу үшін тас домалатып жібереді, сол кезде тас болған ойыста Дирнвинды табады. Дирнвинды қолға алып, Таран оны өлтіруге келген ажал жауынгерді өлтіреді, сол сәтте барлық Қазандық туғандар бірдей өледі. Таранның тобы шайқасқа араласып, Аннувин сарайлары арқылы шайқас жалғасады. Таран Араунның Гвидион кейпінде алдауына түсіп, семсерді беруге шамалы келеді. Араун күштерінің хаостық жеңілісінен кейін серіктер Ұлы залдың алдында жиналады. Ахрен Араунды Таранды шабуылдауға дайындалып тұрған жақын маңдағы жылан түрінде анықтап, оны ұстап алады. Ол оны өлімге дейін жарақаттайды, бірақ Таран Дирнвинмен оны өлтіреді. Араунның өлімімен Аннувин қамалы өртке шалынып, қирап, ішіндегі барлық сиқырлы құралдарды жояды; тек Гурги ғана шаруашылық, теміршілік және басқа да қолөнер туралы білімді қамтитын бірнеше парқшінды сақтап алады. Дирнвин семсерінің сиқыры жойыла бастайды. Одақтастар Каер Даллбенге сапар шегеді, онда Гвидион оларға жеңіспен Донның ұлдары, барлық туыстары мен жақындары Жаздық елге оралуы керектігін айтады. Шын мәнінде, әлі де сиқыры барлардың бәрі кетеді, ал Әділ халық және Медвин өздерінің елдерін сырттан келгендерге жабады. Даллбен мен Эйлонви де кетеді, ал жақсы қызмет еткендер, Таран да олардың арасында, олармен бірге жүру мүмкіндігіне ие болады. Таран соңғы рет Эйлонвиге ұсыныс жасайды, ол оған келіседі. Донның ұлдары келесі күні кетпек. Алайда Таран түнгі уақытта шешіміне көңілсіздік сезінеді. Құдағилар Орду, Орвен және Оргох оның алдынан шығып, олардың да кететінін айтады және оған оның өмірін бейнелейтін аяқталмаған тоқуды қалдырады. Ол Придайнды қайта құруға жұмыс істеуге көп нәрсе бар екенін және көп уәде бергенін түсінеді, сондықтан ол қалуға шешім қабылдайды. Эйлонви онымен бірге қалу үшін өз сиқырлы табиғатын ерікті түрде беріп, олар үйленеді. Даллбен бұл соңғы ізденісте Таранның "өмірде ешқандай мәні жоқ" жесір бала ретінде Донның ұлдарының орнын басатын және Араунды жеңуге көмектесетін Жоғарғы патша ретінде болашағын болжаған Үш кітапта жазылғанын айтады. Даллбен осы күнді жылдамдатуға тырысып, Араунды жеңіске жеткізу үшін осындай біреуді іздеуге сапар шеккен; осы саяхат кезінде ол бір шайқас алаңының жанындағы ағаштардың арасында жасырылған, ата-анасының ешқандай белгісі жоқ сәбиді тауып алып, оны Таран деп атап алды. Таран көптеген сыйлықтар алады, соның ішінде өзінің Үш кітабын, бірақ оның күші, Араунның өлімімен бірге, Придаиндердегі барлық сиқыр сияқты, жойылды, оны Таран өмірінің жазбасы ретінде қалдырды. Эйлонвимен бірге Таран жаңа жауапкершілігін қабылдайды және достары мен шайқас серіктері жаңа Жоғарғы патша деп жариялайды.
Қабылдау
Кітап жарық көрген кезде "Киркус Ревьюс" былай деді: "Соңғысы өмір мен өлім күштерінің арасындағы соңғы қақтығысқа жасалған ең жақсы тыныс болуы мүмкін, бұл соңғы Прайден оқиғасына бұрынғы төртеуден гөрі мықтырақ құрылым мен тығыз өріліс сыйлайды". 1966-1975 жылдар аралығында Ньюбери жүлдесінің иегерлері туралы ретроспективті эсседе балалар жазушысы Джон Роу Таунсенд былай деп жазды: "Дегенмен, барлық мүмкіндіктер ескерілгеннен кейін, Prydain сагасының тұрақты анахронизмімен, жалқау қайталанатын қимылымен, екі өлшемді кейіпкерлер тобымен және шын сенімге жете алмауымен қанағаттандырарлық эпос емес екеніне мойын бұруға тура келеді; менің ойымша, бірінші қатардағы туынды емес. Алайда, "Жоғарғы патша", бес кітаптың ішіндегі ең жақсысы болып табылады". "Rarest Kind of Best" сайтында Ким былай деп жазды: "Жеңіс соңында [Таран] өміріндегі ең қиын шешімге тап болады. [] Дон лордтарының Prydainді тастап кететіні алдын ала айтылған[;] Таран олардың кемесіне орын алған, бірақ ол үйін тастай ма? Айлонвимен құдайы болуы бұл шешімді одан да қиындатады. [Таран] шайқаста өзін бағалауға құштар, ақымақ, асыққан жасөспірім ретінде бастап, серияны салмақтырақ және есті жас жігіт ретінде аяқтайды – ата-анасы белгісіз болғанына қарамастан, Prydainнің келесі патшасы болып таңдалған әскердің басшысы. Айлонви де бастапқыда сөзге құмар қыз ретінде көрінеді және дәстүрлі ханшайым болудан бас тартса да, олардың оқиғаларынан салмақ пен даналық алады. Бүкіл серияның басты тақырыбы – қиын шешімдер қабылдау және өз таңдауың үшін жауапкершілікке ие болу". Бейли Кавендер Silver Petticoat Review сайтында: "Жоғарғы патша көптеген сұрақтармен күреседі. Олардың ішінде тағдыр дегеніміз не? Жаман адамдар өзгере ала ма? Жақсы басшы қандай болуы керек? Шынайы махаббат пен мейірімділік бәрін жеңе ала ма? Бұған қоса, дұрыс істеу мен жеңілдік табу арасындағы қақтығысқа және осы оқиғадағы тәуекелдің жоғары екеніне назар аударады. Біз жақсы көретін кейіпкерлер өледі (мен жыладым), бірақ бұл оқиғаны шынайырақ етеді".