Кіріспе

Жак Румен (ʒak ʁumɛ̃; 4 маусым 1907 - 18 тамыз 1944) – гаитилік жазушы, саясаткер және марксизмді қолдаушы. Ол гаити әдебиетінің ең белгілі тұлғаларының бірі саналады. Африка-американдық ақын Лэнгстон Хьюз Руменнің, соның ішінде «Gouverneurs de la Rosée» («Жал құпиялары») атты шығармаларын аударған. Одан фильм де түсірілді.

Өмір

Румен 1907 жылғы 4 маусымда Порт-о-Пренс қаласында бай ата-анасының отбасында дүниеге келді. Оның әкесі Танкред Огюст 1912 жылдан 1913 жылға дейін Гаити президенті болды. Ол Порт-о-Пренс қаласындағы католик мектептерінде, содан кейін Бельгияда, Швейцарияда, Францияда, Германияда және Испанияда білім алды. Жиырма жасында Гаитиге оралып, Филипп Тоби Марселин, Карл Бруард және Антонио Вьюспен бірге «Тұрғылық ревю: Les Arts et La Vie» («Тұрғылық ревю: Өнер және өмір») журналын құрды. Ол Гаитиде АҚШ-тың оккупациясына қарсы күресте белсенділік танытты. 1934 жылы Гаити коммунистік партиясын құрды. Саяси қызметі, АҚШ оккупациясына қарсы қарсылық қозғалысына қатысуы және, ең бастысы, Гаити коммунистік партиясын құруы салдарынан ол жиі тұтқындалды және, ақыры, сол кездегі президент Стенио Винсенттің бұйрығымен елден қуылды. Шет елде жүрген жылдары Румен сол кездегі көптеген белгілі пан-африкалық жазушылармен және ақындармен, соның ішінде Лэнгстон Хьюзбен қарым-қатынас жасады және достық байланыс орнатты. Осы кезеңде ол Нью-Йорктегі Колумбия университетімен де байланыста болды, онда этнографиялық зерттеулер жүргізді. Гаитиде үкімет ауысқаннан кейін Румен туған еліне оралуға рұқсат алды. Отанына оралғаннан кейін ол Этнология бюросын құрды. 1943 жылы президент Эли Леско оны Мексикадағы уәкілдік қызметіне тағайындады, онда ол жаңадан қол жеткізген шығармашылық еркіндігінің арқасында ең әсерлі екі кітабын – «Боис Д’эбен» («Эбен ағашы») өлеңдер жинағы мен «Гувернер де ла Розе» («Жауын шеберлері») романын аяқтады. Сол жылы ол «Гаитидің цибониінің тас өңдеу шеберханасы» атты маңызды мақаласын жариялады және осының нәтижесінде Гаити археологиясының негізін қалаушы деп есептелді. Руменнің көптеген туындыларында ғасырлар бойы қанауға ұшыраған халықтың ашуы мен күйзелісі бейнеленген. Ол халықты өз шығармаларына қамтып, кедейлерді қиындықтарға қарсы бірігуге шақырды.

Өлім және мұра

1944 жылдың 18 тамызында Гаитидің ең құрметті және күрделі жазушыларының бірі Жак Румен 37 жасында себебі әлі анықталмаған аурудан қайтыс болды. Румен өзінің буынының ең жарқын, динамикалық және әсерлі поэзиясын жазды. Оның шығармалары Гаити мәдениетіне және бүгінгі пан-африкалық әлемге әлі де үлкен әсер етіп, оны қалыптастыруда. Өмірінің соңына дейін Румен Кариб аймағында, Латын Америкасында және Еуропада танымал жазушы болды. Оның "Гувернерлер де ла Розе" романы Кариб және Латын Америкасы әдебиетінің классикасына айналды. Бұл роман бүгінге дейін университеттерде оқытылып, жаңа буын оқырмандарымен бөлісіліп, театр ұжымдарымен сахналанады.

Дәйексөздер

Біз кімбіз? Сұрағыңыз осы болғандықтан, сізге жауап беремін. Біз – осы елміз, біз болмасақ, ол ештеңе болмас еді, мүлдем ештеңе. Егін егуді кім жасайды? Суаруды кім істейді? Орақ жинауды кім жасайды? Кофе, мақта, күріш, қант қамысы, какао, жүгері, банан, көкөністер және барлық жемістерді біз өсірмесек, кім өсіреді? Дегенмен, бәрібір кедейміз, рас. Бақытсызбыз, рас. Қайғылы жағдайдамыз, рас. Бірақ неге екенін білесің бе, ағайын? Өйткені біз білімсізбіз. Біз әлі қандай күш екенімізді, барлық шаруалардың, жазық пен төбедегі барлық қара нәсілділердің біріккен күшін білмейміз. Бір күні осыны түсінгенде, елдің бір шетінен екінші шетіне дейін көтерілеміз. Содан кейін біз "Жымырдың иелерінің" бас құрылтайын шақырамыз, шаруалардың үлкен бірлестігін шақырамыз және кедейлікті жойып, жаңа өмір салып бастаймыз. "Жымырдың иелері", 106 бет.