Мұғал бағдары: Орта Азиядан өзгеше, қатаң геометриялық стильдегі суарналар, көлдер мен фонтандар. Персия бағдарының ықпалымен құрылған, табиғат пен үйлесімділік.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Оңтүстік Азия стиліндегі бақтар
South Asian style of garden
Мұғұл бақтары – моғолдар салған бақтардың бір түрі. Бұл стильге парсы бақтары, әсіресе Шарбаг құрылымы әсер еткен. Шарбагтың мақсаты – адамдар мен табиғаттың барлық элементтері арасындағы толық үйлесімдегі, жер бетіндегі утопияны бейнелеу. Бақтардың ішкі қоршауларында тікбұрышты жоспарлау кеңінен қолданылады. Бақтардың ерекше белгілеріне бассейндер, фонтандар және каналдар жатады. Ауғанстан, Бангладеш және Үндістанда Орталық Азиядағы бақтардан "қатаң тәртіпті геометрия" тұрғысынан ерекшеленетін көптеген бақтар кездеседі.
Mughal Gardens are a type of garden built by the Mughals. This style was influenced by the Persian gardens particularly the Charbagh structure, which is intended to create a representation of an earthly utopia in which humans co exist in perfect harmony with all elements of nature. Significant use of rectilinear layouts are made within the walls enclosures. Some of the typical features include pools, fountains and canals inside the gardens. Afghanistan, Bangladesh and India have a number of gardens which differ from their Central Asian predecessors with respect to "the highly disciplined geometry".
Тарих
Моғол империясын құрған Бабур өзінің сүйікті бағын «шарбағ» деп сипаттаған. Бағ, бау, багеша немесе бағиша сөздері бақ үшін қолданылады. Бұл сөз Оңтүстік Азияда жаңа мағынаға ие болды, себебі аймақта Орталық Азиялық шарбағқа қажетті жылдам ағысқан өзендер болған жоқ. Аградағы Арам бағы Оңтүстік Азиядағы алғашқы шарбағ деп есептеледі. Моғол империясының бастапқы кезеңдерінен бастап бақ салу императорлардың сүйікті әуесқойлығы болды. Моғолдардың алғашқы жаулап алушы патшасы Бабур Лахор мен Дхолпурда бақтар салдырды. Оның ұлы Хумаюнның бақтар салуға көп уақыты болмаған сияқты – ол мемлекетті қайта құрып, кеңейтумен айналысты, бірақ ол әкесінің бақтарында көп уақыт өткізгені мәлім. Акбар алдымен Делиде, содан кейін Аграда, Акбардың жаңа астанасында бірнеше бақтар салдырды. Бұл бақтар оның алдыңғылары салған бекініс бақтары емес, өзен жағасындағы бақтар болды. Бекініс бақтарының орнына өзен жағасында бақтар салу моғол бақ архитектурасына едәуір әсер етті. Акбардың ұлы Жахангир көп бақтар салған жоқ, бірақ ол атақты Шалимар бағын салуға көмектесті және гүлдерге деген шексіз сүйіспеншілігімен танылды. Оның Кашмирге жасаған саяхаттары табиғи және көптеген гүлдерді бейнелейтін стильді қалыптастырды деп есептеледі. Жахангирдің ұлы Шах Жахан моғол бақ архитектурасы мен гүлдік дизайның қарыштап дамуының белгісі болды. Ол сүйікті әйелі Мүмтаз Махалдың құрметіне салынған, үлкен жерлеу орны – Тадж Махалмен танымал. Сонымен қатар, ол Делидегі Қызыл қамал және Аградағы Ямуна өзенінің арғы бетінде Тадж Махалдың қарама-қарсысында орналасқан түнгі жасмин мен басқа да ақ гүлдерге толы түнгі бақ – Махтаб Бағ құрылысына жауапты. Павильондар айдың жарығында сәулеленетін ақ мәрмәрмен қапталған. Бұл және Тадж Махалдың мәрмрі жартылай қымбат тастармен безендірілген, олар табиғатты бейнелейтін гүлдік өрнектерді көрсетеді, ең маңыздысы – Шах Жаханның жеке символы ретінде қабылдаған лаләгүл. Гол Бағ – Үндістан субконтинентіндегі ең үлкен бақ, ол Лахор қаласын бес шақырымдық жасыл белдеумен қамтиды; ол 1947 жылға дейін сақталған.
The founder of the Mughal empire, Babur, described his favourite type of garden as a charbagh. The term bāgh, baug, bageecha or bagicha is used for the garden. This word developed a new meaning in South Asia, as the region lacked the fast flowing streams required for the Central Asian charbagh. The Aram Bagh of Agra is thought to have been the first charbagh in South Asia. From the beginnings of the Mughal Empire, the construction of gardens was a beloved imperial pastime. Babur, the first Mughal conqueror king, had gardens built in Lahore and Dholpur. Humayun, his son, does not seem to have had much time for building—he was busy reclaiming and increasing the realm—but he is known to have spent a great deal of time at his father's gardens. Akbar built several gardens first in Delhi, then in Agra, Akbar's new capital. These tended to be riverfront gardens rather than the fortress gardens that his predecessors built. Building riverfront rather than fortress gardens influenced later Mughal garden architecture considerably. Akbar's son, Jahangir, did not build as much, but he helped to lay out the famous Shalimar garden and was known for his great love for flowers. His trips to Kashmir are believed to have begun a fashion for naturalistic and abundant floral design. Jahangir's son, Shah Jahan, marks the apex of Mughal garden architecture and floral design. He is famous for the construction of the Taj Mahal, a sprawling funereal paradise in memory of his favorite wife, Mumtaz Mahal. He is also responsible for the Red Fort at Delhi and the Mahtab Bagh, a night garden that was filled with night blooming jasmine and other pale flowers, located opposite the Taj across the Yamuna river at Agra. The pavilions within are faced with white marble to glow in the moonlight. This and the marble of the Taj Mahal are inlaid with semiprecious stone depicting scrolling naturalistic floral motifs, the most important being the tulip, which Shah Jahan adopted as a personal symbol. Gol Bagh was the largest recorded garden of the Indian subcontinent, encompassing the town of Lahore with a five mile belt of greenery; it existed until as late as 1947.
Дизайн және символика
Моғол бақшаларының дизайны негізінен ортағасырлық ислам бақшасынан туындайды, бірақ моғолдардың түркі-моңғолдық тегінен, сондай-ақ ежелгі Парсыдан келген элементтердің көшпелі әсерлері де бар. Джули Скотт Мейзами ортағасырлық ислам бағын «сыртқы әлемнен қоршалған және қорғалған, ішкі кеңістігі адам табиғатта ең жақсы көретін элементтермен толтырылған, қатаң формальды құрылымы бар жабық бақ» деп сипаттайды. Оның маңызды ерекшеліктері: ағын су (мүмкін, ең маңызды элемент), аспан мен бақтың сұлулығын көрсететін көл; көлеңке беру үшін және жеміс беру үшін әр түрлі ағаштар; түрлі-түсті және хош иісті гүлдер; ағаштардың астында өсетін шөп; бақты әнмен толтыратын құстар; барлығын жағымды желмен салқындату. Бақтың ортасында космологиялық сипаттамалардағы ғалам ортасындағы тауға ұқсас, көтерілген төбе болуы мүмкін, көбінесе павильон немесе сараймен жабылған. Моғол бағының түркі-моңғолдық элементтері көбінесе шатырлар, кілемдер және көшпелі өмір салтын көрсететін шатырларды қосумен байланысты. Шатырлар осы қоғамдарда мәртебелілікті білдірген, сондықтан байлық пен билік маталардың сәнімен, сондай-ақ өлшемі мен санымен көрсетілген. Моғол бақшаларында бұлақтар мен ағын судың маңызы зор болған. Су көтеру құрылғылары, мысалы, парсы дөңгелектері (сақия), суару үшін және Делидегі Хумаюн қабіріндегі, Сикандрадағы Акбар бақшасындағы, Фатехпур Сихридегі, Дхолпурдағы Бабурдың лотос бағындағы және Шринагардағы Шалимар бағындағы су ағыстарын толықтыру үшін қолданылған. Делиге, Фатехпур Сихриге және Лахорға су жеткізу үшін өзендерден патшалық арналар салынған. Моғол бақтарындағы бұлақтар мен су шұңқырлары өмірдің қайта жаралуын және жаңаруын бейнелеген, сондай-ақ Бабурдың әсіресе ұнатқан Орталық Азия мен Ауғанстанның салқын, таулы өзендерін көрсететін. Бұлақтарға қажетті қысым парсы дөңгелектерінің қозғалысы, терракота құбырлар арқылы су шұңқырлары (чадар) немесе террасалардағы табиғи гравитациялық ағын арқылы жасалған гидравликалық қысым арқылы қолданылған. Лахордағы Шалимар бағында 450 бұлақ болғаны және қысым соншалық жоғары болғаны туралы мәлімет бар, су 12 футқа дейін көтеріліп, су бетінде гүлдей толқын құрады. Моғолдар символға құмар болған және оны бақшаларына көптеген жолдармен енгізген. Сәулет, орналасу және өсімдіктерді таңдауда Құрандағы жұмаққа қатысты стандартты сілтемелер болған; бірақ отбасы тарихымен немесе басқа да мәдени мағыналарымен байланысты сандық және зодиактық мағыналарды қоса, көбірек зайырлы сілтемелер де жиі қолданылған. Моғолдар сегіз және тоғыз сандарын жақсы көріп, оларды терастардың санында немесе сегізбұрышты бассейндер сияқты бақша архитектурасында кездестіруге болады. Бақша флорасының да символдық мағынасы болған. Кипарис ағаштары мәңгілікті, ал гүлдей жеміс ағаштары жаңаруды білдірген. Ол Эдвин Лютенспен кеңескен, бұл 1912 жылы Вице-король бағы үшін моғол стилін таңдауына әсер еткен болуы мүмкін.
Mughal gardens design derives primarily from the medieval Islamic garden, although there are nomadic influences that come from the Mughals' Turkic Mongolian ancestry as well as inherent elements from Ancient Persia. Julie Scott Meisami describes the medieval Islamic garden as "a hortus conclusus, walled off and protected from the outside world; within, its design was rigidly formal, and its inner space was filled with those elements that man finds most pleasing in nature. Its essential features included running water (perhaps the most important element) and a pool to reflect the beauties of sky and garden; trees of various sorts, some to provide shade merely, and others to produce fruits; flowers, colorful and sweet smelling; grass, usually growing wild under the trees; birds to fill the garden with song; the whole is cooled by a pleasant breezes. The garden might include a raised hillock at the center, reminiscent of the mountain at the center of the universe in cosmological descriptions, and often surmounted by a pavilion or palace." The Turkish Mongolian elements of the Mughal garden are primarily related to the inclusion of tents, carpets and canopies reflecting nomadic roots. Tents indicated status in these societies, so wealth and power were displayed through the richness of the fabrics as well as by size and number. Fountainry and running water was a key feature of Mughal garden design. Water lifting devices like geared Persian wheels (saqiya) were used for irrigation and to feed the water courses at Humayun's Tomb in Delhi, Akbar's Gardens in Sikandra and Fatehpur Sikhri, the Lotus Garden of Babur at Dholpur and the Shalimar Bagh in Srinagar. Royal canals were built from rivers to channel water to Delhi, Fatehpur Sikhri and Lahore. The fountains and water chutes of Mughal gardens represented the resurrection and regrowth of life, as well as to represent the cool, mountainous streams of Central Asia and Afghanistan that Babur was famously fond of. Adequate pressure on the fountains was applied through hydraulic pressure created by the movement of Persian wheels or water chutes (chaadar) through terra cotta pipes, or natural gravitational flow on terraces. It was recorded that the Shalimar Bagh in Lahore had 450 fountains, and the pressure was so high that water could be thrown 12 feet into the air, falling back down to create a rippling floral effect on the surface of the water. The Mughals were obsessed with symbol and incorporated it into their gardens in many ways. The standard Quranic references to paradise were in the architecture, layout, and in the choice of plant life; but more secular references, including numerological and zodiacal significances connected to family history or other cultural significance, were often juxtaposed. The numbers eight and nine were considered auspicious by the Mughals and can be found in the number of terraces or in garden architecture such as octagonal pools. Garden flora also had symbolic meanings. The Cypress trees represented eternity and flowering fruit trees represented renewal. She was consulted by Edwin Lutyens and this may have influenced his choice of Mughal style for the Viceroy's Garden in 1912.