Кіріспе

Құм құрыш (немесе "құм арасы" немесе "топырақ құрыш") – Sphecidae немесе Crabronidae тұқымдасына жататын, саздан ұя салатын бірнеше араның жалпы аты; бұл Vespidae тұқымдасының мүшелерін (әсіресе Eumeninae кіші туысын) қамтымайды, олар "саз аралары" деп аталады. Құм құрыштар әртүрлі тұқымдарға жатады және сыртқы түрі әртүрлі болады. Көбінесе олардың денесі ұзын, жіңішке, шамамен бірнеше миллиметрге жетеді. Бұл атау аналық аралардың сазды өз мандибулаларымен қалыпқа келтіріп жасайтын ұяларына байланысты. Құм құрыштар әдетте агрессивті емес, бірақ қорқытылғанда шабуылдауы мүмкін. Шағу сирек кездеседі.

Ұялар

Органдық құбырлы саз құрттары, Crabronidae тұқымдасына жататын көптеген саз құрттарының бірі, орган құбыры немесе сырнайға ұқсас цилиндрлі түтік пішіндес ұялар салады. Көбінесе кездесетін орындар: қабырғалардың тік немесе көлденең беттері, жартастар, көпірлер, үстірттер, паналау үңгірлері немесе басқа да құрылыстар. Қара және сары саз құртының Sceliphron caementarium түрінің ұясы қарапайым, бір, екі немесе кейде үш жасушалы, сигара тәрізді масса болып табылады және ол жарықтар мен бұрыштарға бекітіледі. Әрбір жасушада бір жұмыртқа болады. Әдетте бірнеше жасушалар жиынтығында болады және сазбен жабылады. Көк саз құртының тағы бір түрі – Chalybion californicum саз ұялар салады, бірақ кейде басқа түрлердің тасталған ұяларын жөндеп жасайды; ол негізінен өрмекшілермен қоректенеді. Бұл екі түрдің ұялары көбінесе бір қорада, верандада немесе басқа да орындарда орналасады. Барлық саз құрттары жыл сайын бір және бір орында ұя салып, қорғалған жерлерде көптеген ұяларды құра алады; мұндай орындар басқа да құрттар мен аралар, сондай-ақ басқа жәндіктер үшін де ұя салу орындары ретінде жиі пайдаланылады. Ұя салудың бір кемшілігі – ұя жасаушының ұрпақтарының көпшілігі, тіпті барлығы бір жерде шоғырланғандықтан, оларды жыртқыштарға өте осал етеді. Жыртқыш ұя тапқаннан кейін оны жасушадан-жасушаға дейін тонауға болады. Өте кішкентай халцидоид құрттарынан бастап, үлкен, ашық жасыл хризидид құрттарына дейінгі паразиттік құрттардың әртүрлі түрлері саз құрттарының ұяларына шабуыл жасайды. Олар өз ұрпақтарына тамақ ретінде азық-түлік пен ұрпақты ұрлап алады.

Тағам

Басқа жалғызбасты құйрықтылар сияқты, саздықтар паразиттік, бірақ көптеген паразиттіктерден айырмашылығы, олар жұмыртқаларын салатын жемді белсенді түрде аулап, парализге түсіреді. Ұрғашылары ұя салады және оларды азықпен қамтамасыз ету үшін аң аулайды. Құбырлы орган саздықтарының аталықтары жәндіктерді ұяға әкеліп, ұяны күзеткені байқалған, бұл аталық ата-аналық күтімнің өте сирек кездесетін түрі, гименоптералар арасында мүлдем беймәлім. Қара және сары саздықтар негізінен шаян жәндіктері (және туыс топтары), дөңгелек тоқымашылар және кейбір секіргіш жәндіктер сияқты салыстырмалы түрде кішкентай, түрлі-түсті жәндіктермен қоректенеді. Оларды көбінесе өсімдіктердің арасында және шұбатында кездестіруге болады. Көк саздықтар қара және қоңыр жесір жәндіктерінің басты жорасы болып табылады. Ересектердің екі жынысы да гүл нектарын жиі ішеді, бірақ олар ұяларын жәндіктермен толтырады, олар балаларына тамақ ретінде қызмет етеді. Саздықтар өз қоймалары үшін нақты түрлері мен мөлшерлеріндегі жәндіктерді жақсы көреді. Бір ұяға бір-екі ірі жәндік салудың орнына, саздықтар ұяға екі-үштен кішкентай жәндіктерді тығып қояды. Жәндікті аулау үшін саздық оны ұстап алып, шағып алады. Шағудан шыққан у жәндікті өлтірмейді, бірақ оны парализге түсіріп, сақтап, личинка жегенше ұяда сақтап қоюға мүмкіндік береді. Саздық әдетте жұмыртқасын жемге салып, содан кейін ұяны саз қабатымен жабады.