Кіріспе
Жохан 20:17 – Жаңа өсиеттегі Жохан Ізгі хабарының жиырмасыншы тарауының 17-ші аяты. Бұл аятта Исаның қайта тірілгеннен кейін қабірінен тыс Мәриям Магдалинамен кездескеннен кейін берген жауабы жазылған. Марқ Ізгі хабарының ұзақ нұсқасына сәйкес, Мәриям Магдалина – Исаның қайта тірілгеннен кейін алғаш көрінген адамы.
John 20:17 is the 17th verse of the twentieth chapter of the Gospel of John in the New Testament. It contains Jesus' response to Mary Magdalene just after he meets her outside his tomb after his resurrection. According to the longer ending of Mark's Gospel Mary Magdalene is the first person to whom Jesus shows himself alive after his resurrection.
Noli me tangere (Сұрағым бар)
Бұл жол Мәриямның Исаға қалай тигені туралы нақты айтпайды. Х. К. Г. Муль оның, оның физикалық бар екенін тексеру үшін, қолынан немесе қолын ұстаған болуы мүмкін деп болжайды. Маңызды мәселе – Исаның Мәриямға тиюіне немесе ұстауына неге тыйым салғаны. Латын тілінде бұл фраза "noli me tangere" деп аударылады. Исаның осы ережені неге енгізгені түсініксіз, әсіресе Жохан 20:27-де ол Томаға жараларын тексеруге рұқсат бергендіктен. Бұл басқа Евангелиялармен де қайшы келеді, себебі Матай 28:9-да Исаны тапқан әйелдер "Оның аяқтарына жабысып, Оған құлшылық етті" делінген, ал Исаның наразылығы туралы ештеңе айтылмаған. Библия ғалымы Реймонд Браун оның бұл тыйымына көптеген түсіндірмелер келтірген: Исаның жаралары әлі де ауырғандықтан, оған тиюді ұнатпады. Крафт бұл тыйымның себебі, өлі денеге тиюдің діни рәсімдерге қайшы келуіне байланысты деп санайды. Хризостом мен Теофилакт Исаның өзіне көбірек құрмет көрсетуді сұрағанын айтады. Бұл теория кейде Тома сияқты еркектерге тиюдің рұқсат етілуімен, бірақ әйелге тиюдің орынсыздығымен байланыстырылады. С. Спик қайта тірілген Исаны яһуди бас діни қызметкерлерінің біріне теңеп, оның денесіне тию арқылы оны ластауға болмайды дейді. Мәсіхтің жалаңаш күйінде келгеніне сенетін Кастнер, бұл тыйым Мәриямды Исаның денесіне құмарлық сезімге түсірмеу үшін болғанын санайды. Мәриям Исаға тимеуі керек, себебі оған қайта тірілудің нақты дәлелі қажет емес, сеніміне сене білуі керек. Рудольф Бултманн бұл фразаны қайта тірілген Исаның қолмен ұстауға келмейтінін білдіретін тікелей емес жол деп қарастырады. Муль Исаның араласуын тиюге тыйым салу деп емес, оның Әкесіне әлі оралмағанын және Жерде тұрғанын еске салып, тиюдің қажеті жоқ екенін білдіретін кепілдік деп санайды. Оның қазіргі уақытты қолдануы, оған әзірге тиюге болмайды, бірақ болашақта тиюге болады дегенді білдіреді. Кейбіреулер оны келесі аятпен байланыстырып, "Маған тиме, барып шәкірттерімді хабардар ет" деген мағынаны білдіретін бір сөз деп түсіндіреді. Джон Кальвиннің түсіндірмесінде Исаның жай ғана тиюге тыйым салғаны жоқ, бірақ әйелдер оны дене әлемінде ұстап тұруға тырысқанда ғана проблема тудырды, сонда Иса оларға жіберуді бұйырды. Сондықтан кейбір аудармаларда Марк Евангелиясындағы рұқсат етілген әрекеттер үшін "тию", ал осы аяттағы Мәриямды айыптаған әрекет үшін "жабысу" сөздері қолданылады. К. К. Баррет бұл аят пен Жохан 20:22 арасында Исаның толыққанды көкке көтерілген болуы мүмкін екенін айтады. Р. Хепберн Матай 28:9-да Магдалалық Мәриям мен басқа Мәриямның Исаның аяқтарына жабысып, Оған құлшылық еткенін жазса, Жохан 20:17-дегі кездесу басқа (алдыңғы) кездесу, онда Магдалалық Мәриям қайта тірілген Мәсіхпен жалғыз қалған. Оған тиюге рұқсат етілмейді, осылайша басқа куәгерлердің болуынан туындауы мүмкін орынсыздықтардың алдын алуға болады. Сондай-ақ, басқа аудармаларды ұсынған ғалымдар да бар. Олар тікелей тілдік дәлелдерге емес, Киелі кітаптың басқа бөліктерімен сәйкестіруге тырысады. Мәтіннің бұзылған болуы мүмкін екеніне де дәлелдер бар. Кейбір ғалымдар "қорықпаңдар" деген сөзді алып тастап, "Маған тиіңдер" деп аударады, бұл Исаның Мәриямға денесін тексеруді сұрағанын білдіреді. У. Э. П. Коттер және басқалар мәтіннің "Маған қорықпаңдар" деп жазылуы керек деп санайды. У. Д. Моррис "Маған тиюден қорықпаңдар" деп аударуды ұсынады. Тиюдің көтерілумен байланысы да түсініксіз. Барреттің айтуынша, бұл фраза Иса көкке көтерілгеннен кейін оған еркін тиюге болады деген қарама-қайшылықты білдіреді. Немесе, оның тиюі оның көкке көтерілуіне кедергі келтіруі мүмкін. Иса өзінің әкесіне қайта оралатынын айтады, бұл оның қайта тірілуі оны Жердің емес, Көк патшасы еткенін және оның физикалық түрде қайта оралуы уақытша екенін көрсетеді.
Jesus' wounds were still sore so he did not like being touched. Kraft proposes that the prohibition was because it was against ritual to touch a dead body. Chrysostom and Theophylact argue that Jesus was asking that more respect be shown to him. This theory is sometimes linked to the notion that it was not appropriate for a woman to touch Jesus although it was fine for a man like Thomas. C. Spicq sees the resurrected Jesus as the equivalent of one of the Jewish high priests who should not be sullied by physical contact. Kastner, who believes that Christ returned in the nude, believes the prohibition was so that Mary would not be tempted by Jesus' body. Mary should not touch Jesus because she should not need physical proof of the resurrection but should trust in her faith. Rudolf Bultmann sees the phrase as an indirect way of saying that the resurrected Jesus is not tangible. Moule considers Jesus' intervention to be not a prohibition on being touched, but an assurance that the touching is not needed since he has not yet returned to the Father and is still firmly here on Earth. His use of the present tense is said to mean that he should not be touched just yet but could be touched in future. Some link it with the next verse and state that they should be read as one to mean, "Do not touch me, but go tell my disciples of the news." John Calvin's commentary argues that Jesus did not forbid simple touching but rather that Jesus had no problems until the women began to cling to him as if they are trying to hold him in the corporeal world at which point Jesus told them to let go. Some translations thus use touch for the seemingly permitted actions in Mark and cling for the action Jesus chides Mary for in this verse. C. K. Barrett mentions the possibility that between this verse and John 20:22, Jesus fully ascends to heaven. R. Hepburn posits that while Matthew 28:9 records Mary Magdalene and the other Mary taking hold of Jesus’ feet and worshiping Him after His resurrection, the encounter recorded in John 20:17 is a different (likely earlier) encounter when Mary Magdalene is alone with the risen Christ. She is not permitted to touch Him, thus preventing any possibility of the appearance of impropriety by having other witness(es). There are also a number of scholars who have proposed alternative translations. They are not based on direct linguistic evidence but are rather attempts to synchronize the phrase with other parts of the Bible. There is also some evidence that the wording may have been mangled. Some scholars eliminate the negative leaving the phrase as "touch me" and imply that Jesus is telling Mary to verify his physical form. W. E. P. Cotter and others argue that the text should actually read "do not fear me." W. D. Morris believes it should read "do not fear to touch me." What not touching has to do with the ascension is also unclear. Barrett states that the phrase seems to have the paradoxical meaning that Jesus can be freely touched once he has ascended. Or rather, it may imply that her touch may somehow hinder his ascension into Heaven. Jesus mentions that his ultimate fate is to return to his father, which is read as him making it clear that his resurrection has not made him king of the earth but king of heaven, and his return in physical form is only temporary.
Шәкірттерге арналған хабар
Иса Мәриямға: «Бауырларыма айтыңдар, Мен әкеме қайта ораламын», – деді. Жаңа Келісімнің басқа жерлерінде «бауырлар» сөзі тек Исаның отбасын сипаттау үшін қолданылған, мысалы, Жохан 2:12-де: «Ол, анасы, бауырлары және шәкірттері Қапарнаумға барды»: сондықтан бұл сөз қолданылуы өте ерекше. Бұл сөз Матай 28:10-да да кездеседі: Джон Нолланд екі евангелисттің ортақ дерек көзін пайдаланғаны мүмкін деп болжайды. Иероним Исаның шәкірттеріне берген нұсқауын, «Бауырларыма хабарлаңдар (nuntiate fratribus meis)», 22-забурдың 22:22-ге байланысты айтады: «Мен атымды (Adnuntiabo) бауырларыма (fratribus meis) жариялаймын». Мәриям бұл хабарды шәкірттеріне жеткізеді, және ғалымдардың пікірінше, олар – Исаның «бауырлар» деп атаған адамдары. Генри Альфордтың айтуынша, бұл Исаның қайта тірілгеннен кейін ізбасарларымен жаңа жақындыққа ие болғанын және қайта тірілгеннен кейін де Иса толыққанды адам екенін, басқа адамдарға бауыр болғанын көрсетеді. Исаның Мәриямға айтқан хабары егжей-тегжейлі талқыланды. Құдай Исаның әкесі де, құдай да деген тұжырым монофизиттер мен диофизиттер арасындағы тартыстың негізгі мәселесі болып табылады. Диофизиттер мұны Исаның құдай болуымен қатар, құдайға бағынышты адам болғанының дәлелі ретінде қарастырады. Бұл үзінді көбінесе Исаның шәкірттерін енді бауырлар деп атауымен байланыстырылады. Олардың барлығы бауырлар болғандықтан, құдаймен ортақ әкелері бар. Қайта тірілгеннен бері Иса адамзат пен құдайдың арасындағы берік байланыс құрды. Иса Мәриямға қайта тірілу туралы емес, тек әкесіне қайта оралатындығы туралы айтты. Бұл Исаның шәкірттеріне қайта тірілудің қуанышы тірілуде емес, құдаймен қосылуда екенін көрсетеді, себебі Иса осы жайтты дереу шәкірттеріне жеткізуді қажет деп санады. Сондықтан кейбіреулер бұл үзіндіде Иса үшін көтерілу қайта тірілуден гөрі маңыздырақ деген мағына бар деп түсіндіреді. Осы тармақты жеке қарастырып немесе басқа түсініктерді ескермей, кейбіреулер тіпті қайта тірілу деген нәрсе жоқ деп санайды; бұл тек көтерілу болды.
Тәңірлік
Иоанн 20:17 көптен бері Үштік іліміне қарсы дәлел ретінде қолданылып келеді, бұл ілім 200 жылға дейін талқыланған. Бұл аят Исаның да өзінен жоғары Құдай бар екенін немесе кемінде одан басқа да бір Құдай бар екенін көрсететіндей болып көрінеді. Мәтін: "Мен Әкемнің және сендердің Әкелеріңе, менің Құдайымның және сендердің Құдайларыңа көтеріліп барамын" (Иоанн 20:17). Ерте Католик Шіркеу Әкелерінің бірі Тертуллиан Үштік іліміне толығымен қарсы болды. Тертуллианның сенімі бойынша: "Осы теория бойынша, Ұл – Құдайдың өзі емес, және ол Әкедей құдайлық мәнімен бірдей емес. Керісінше, Ұл Әкенің құрамынан жасалған бір бөліктен болғандықтан "құдайлыққа" ие. Бұл оларды "бір мән" немесе мәні жағынан ешқандай айырмашылығы жоқ етеді. Бірақ Ұл Әкемен бірдей Құдай емес."