Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Румыниялық этностың юморы
Humour of the Romanian ethnic group
Румыниялық юмор, румыниялық мәдениеттің көптеген басқа да ерекшеліктері сияқты, төрт басқа топпен көптеген ұқсастықтарға ие: латындықтар (атап айтқанда француз бен итальяндықтар), Балқан халықтары (гректер, славяндар және түріктер), немістер және венгрлер.
Romanian humour, like many other Romanian cultural aspects, has many affinities with four other groups: the Latins (namely the French and Italians), the Balkan people (Greeks, the Slavs, and Turks), the Germans and the Hungarians.
Кейіпкерлер
Румын тіліндегі ең ерте кездесетін кейіпкер – Păcală. Оның аты (se) păcăli ("өзін немесе біреуді алдау") сөзінен туындаған, және бұл сөз басқа туысқан тілдерде табылмайтындықтан, оның аты таза румын юморының бір бөлігі деп сенімді түрде айтуға болады. Османдық әсер Балқан рухын, сонымен қатар басқа кейіпкерлер мен жағдайларды әкелді. Антон Панннің кейіпкері – Настратин Хогеа, қалалық саудагердің классикалық бейнесі. Румынияның көптеген аймақтарына еврейлер қоныстанғанда, румын юморына тағы екі кейіпкер қосылды: Ицик пен Штрул, екі айлакер еврей, көбінесе тапқыр, бірақ ашкөз дүкеншілер ретінде суреттеледі. Жаңару мен қалалану, әсіресе коммунистік режим кезінде, румындарға дәстүрлі Пэкалядан өзгеше жаңа кейіпкер қажет болды, және ол Була болды – трагикомикалық, толыққанды ақымақ. 2006 жылы Була ең ұлы румындардың 59-ы деп танылды. Коммунизм құлағаннан кейін және капитализмге бет бұрғанда, жаңа әзіл-қалжыңдар танымал болды: 10 жасар садистік және ақымақ қыз – Алинута. Мысалы: Алинута: "Ана, мен әжемді ұнатпаймын". Анасы: "Кешір, бар нәрсені жеуге тура келеді!" Тағы бір танымал кейіпкерлер – Ион мен Мария, жас, үйленген немесе никелесетін қарапайым шаруалар жұбы, кейде цығандар ретінде бейнеленеді. Оларды қамтитын әзілдердің көпшілігі сексуалдық мазмұнды. Тағы бір мәшһүр кейіпкер – Бадея Георге, көбінесе өмірге, өлімге және материалдық игіліктерге өте қарапайым көзқараспен қараған ескі шопан ретінде бейнеленеді. Ең жаңа кейіпкер – Дорел, салғырт құрылысшы, инженер немесе электриктердің архетипі. Бастапқыда телеарнадағы жарнамалар сериясынан шыққан, ұқыпсыз және тәжірибесіз жұмысшының аты, Дорел көбінесе есіксіз балкондар немесе тіпті ешқайда алып кетпейтін баспалдақтар сияқты ерекше құрылыс жұмыстарының жалғыз авторы ретінде немесе күлкілі жағдайларға әкелетін қателіктердің себебі ретінде көрсетіледі.
The earliest Romanian character found in anecdotes is Păcală. His name is derived from a (se) păcăli ('to fool oneself/somebody') and, since this word cannot be found in any other related language, we can safely assume that his name is part of the pure Romanian humour. The Ottoman influence brought the Balkan spirit and with it, other characters and situations. Anton Pann's character, Nastratin Hogea, is a classic example of an urban tradesman. As Jewish people settled in many Romanian regions, two other characters joined Romanian humour: Iţic and Ştrul, a pair of cunning Jews, mainly seen as ingenious, but avaricious shopkeepers. With modernization and urbanization, especially during the Communist regime, Romanians needed a new character, different from the traditional Păcală, and he was found in Bulă, the tragicomic absolute idiot. In 2006 Bulă was voted the 59th greatest Romanian. With the fall of communism and facing capitalism, a new kind of joke became popular: that of Alinuţa, a sadistic and stupid 10 year old girl. Example: Alinuţa: "Mum, I don't like grandma." Mum: "Shut up, we eat what we have!" Other popular characters are Ion and Maria, a pair of young married or engaged innocent peasants, sometimes depicted as gypsies. Almost all jokes including them are sexually oriented. Another well known character is Badea Gheorghe, mainly depicted as an old shepherd with a very simplistic view of life, death and material possessions. The newest character is Dorel, the archetype of a careless construction worker, engineer or electrician. Originally the name of a clumsy and ill experienced worker from a series of TV adverts, Dorel is often depicted as the sole author of weird construction works as door less balconies or even stairs leading to nowhere or as the cause of blunders leading to comic incidents.
Саясат
Әсіресе коммунистік режим кезінде саяси әзілдер өте танымал болды, бірақ олар заңсыз және айту қауіпті еді. Демократиялық Румынияда бұл әзілдер әлі де танымал, бірақ тақырыптары өзгерді: енді саясаткерлер мүлдем жемқор, ашкөз немесе ұлтшыл ақылсыздар ретінде көрінеді. Бен Льюис өзінің эссесінде былай деп жазды: «Коммунизм – әзіл тудыратын машина. Оның экономикалық теориялары мен репрессия жүйесі күлкілі жағдайларды жасады. Фашизм мен нацизм кезінде де әзілдер болды, бірақ бұл жүйелер коммунизм сияқты абсурдты, бір минуттық күлкіге толы шындықты тудырмады». Чаушеску заманында көше бұрышында кезеқ пайда болады. Жанынан өтіп бара жатқан адам оны көріп, соңғы тұрған адамға: «Бұл жерде не сатады?» – деп сұрайды. «Білмеймін, алдындағылардан сұраңыз», – деп жауап береді ол. Адам кезектің ортасына барып, тағы бір кісіге: «Бұл жерде не сатады?» – деп сұрайды. «Білмеймін», – деп жауап береді, оны жауап іздеу үшін одан да алға жібереді. Адам кезектің басында тұрған адамға барып: «Бұл жерде не сатады?» – деп сұрайды. Екіншісі: «Ештеңе, мен жай ғана ауырып қалдым да осы қабырғаға сүйеніп тұрдым». «Онда неге әлі осындасың?» – деп сұрайды ол. «Мен ешқашан мұндай ұзын кезектің басында тұрған емеспін», – деп жауап келді. Билл Клинтон, Борис Ельцин және Ион Илиеску толығымен алтыннан жасалған ұшақты көруге шақырылады. Оларға қалағанша кіріп, қарауға болады, бірақ ештеңе алуға рұқсат жоқ. Клинтон бірінші болып кіріп, бес минут қалады, шығып бара жатқанда металл іздегіш дабыл қағайды; Клинтон өзімен бір бұранда мен шеге алып кеткен. Ельцин екінші болып кіріп, бес минут қалады, шығып бара жатқанда металл іздегіш қайтадан дабыл қағайды; Ельцин бір уыш бұранда ұрлап алған. Соңында Илиеску ұшаққа кіріп, бес минут қалады. Тағы бес минут. Содан кейін ұшақ ұшып кетті. Радио Ереван: бұрынғы Шығыс блогының көптеген елдеріндегідей, Радио Ереван әзілдері коммунистік кезеңде танымал болды.
Especially during the communist regime, political jokes were very popular, although they were illegal and dangerous to tell. In the democratic Romania, these jokes are still popular, although the themes changed: now the politicians are seen either, as hopelessly corrupt, greedy, or as nationalist madmen. As Ben Lewis put it in his essay, "Communism was a humor producing machine. Its economic theories and system of repression created inherently funny situations. There were jokes under fascism and Nazism too, but those systems did not create an absurd, laugh a minute reality like communism." In Ceaușescu's time, a line is forming around the street's corner. A man passing by sees it and asks the last one in line: "What do they sell here?" "I have no idea", he replies, "go ask someone ahead". The man goes to the middle of the line and asks another person: "What do they sell here?" "I have no idea", the answer comes and he is sent farther ahead to seek for an answer. The man goes straight to the first person in line and asks him: "What do they sell here?" The other one answers: "Nothing, I just felt sick and took support on this wall." "Well then, why are you still here? ", the man asked. "Because I've never been the first in such a long line", the answer came. Bill Clinton, Boris Yeltsin and Ion Iliescu are invited to see an airplane built entirely out of gold. They are told that they can enter it and look around for as long as they like, but they can't take anything. Clinton goes first, stays five minutes, upon his exit the metal detector blares; Clinton had taken a screw and a nail with him. Yeltsin goes second, stays five minutes, upon his exit the metal detector blares again; Yeltsin had stolen a fistful of screws. Finally, Iliescu enters the plane, and stays there five minutes. And another five minutes. And another Suddenly, the plane takes off. Radio Yerevan: just like in the most countries of the former Eastern bloc, Radio Yerevan jokes were popular during the communist times.