Кіріспе

Инженерлік статистика – инженерлік және статистикалық деректерді ғылыми әдістерді қолдана отырып талдауды біріктіреді. Инженерлік статистика өндірістік процестерге қатысты деректерді қамтиды, мысалы: компонент өлшемдері, толеранттар, материалдың түрі және өндіріс процесін бақылау. Инженерлік талдауда көптеген әдістер қолданылады, және олар көбінесе деректерді сандық түрде емес, визуалды түрде көрсету үшін гистограммалар түрінде ұсынылады. Әдістердің мысалдары: Эксперименттерді жобалау (ЭЖЖ) – статистикалық модельдерді пайдалана отырып ғылыми және инженерлік проблемаларды формулирлеу әдістемесі. Протокол эксперимент үшін рандомизация процедурасын және бастапқы деректерді талдауды, әсіресе гипотезаларды тексеруді анықтайды. Екінші талдау кезінде статистикалық талдаушы деректерді одан әрі зерттейді, басқа сұрақтарды ұсынады және болашақ эксперименттерді жоспарлауға көмектеседі. Инженерлік қолданбаларда мақсат көбінесе ғылыми гипотезаның болжамдық қабілетін тексеруге емес, процесті немесе өнімді оңтайландыру болып табылады. Сапаны бақылау және процестерді басқару өндірістік процестер мен олардың өнімдерінің техникалық талаптарына сәйкестігін басқару үшін статистиканы құрал ретінде пайдаланады. Ықтималдықпен жобалау – өнімдер мен жүйелерді жобалауда ықтималдықты қолдануды қамтиды. Жүйелерді идентификациялау өлшенген деректерден динамикалық жүйелердің математикалық модельдерін құру үшін статистикалық әдістерді қолданады. Жүйелерді идентификациялау сондай-ақ мұндай модельдерге сәйкес келетін ақпараттық деректерді тиімді түрде алу үшін эксперименттердің оңтайлы дизайнын қамтиды.

Тарих

Инженерлік статистика б.з.б. 1000 жылдарға дейін, сандық деректерді есептеу үшін абактың пайда болуымен байланысты. 1600 жылдары деректерді жүйелі түрде талдау және өңдеу үшін ақпараттық өңдеу дамуы басталды. 1654 жылы Роберт Биссакер күрделі деректер есептеулері үшін слайд-циркульді (сызғыш ережесін) ойлап тапты. 1833 жылы Чарльз Бэббидж деген британдық математик автоматты компьютер идеясын ұсынды, бұл Гарвард университеті мен IBM-дегі инженерлерді MARK I деп аталатын алғашқы механикалық автоматты бағдарламаланатын есептеуіш машинаны құруға ықпал етті. Компьютерлер мен калькуляторларды өнеркәсіпке енгізу деректерді талдаудың тиімді әдісін және инженерлік статистиканың бастауын сыйлады.

Факториалды эксперименттік жобалау

Факториалды эксперимент – стандартты эксперименталды философияға керісінше, тек бір тәуелсіз айнымалыны өзгертіп, қалғандарын тұрақты ұстаудың орнына, бірнеше тәуелсіз айнымалылар бір уақытта тестіленетін эксперимент. Осы жобалау арқылы статистикалық инженерлер бір тәуелсіз айнымалының тікелей әсерін (негізгі әсерін), сондай-ақ бірнеше тәуелсіз айнымалылар бірге болғанда жеке-жеке болғандағыдан өзгеше нәтиже беретін кезде туындайтын ықтимал өзара әсерлесу эффектілерін көре алады.

Алты сигма

Six Sigma – өндіріс процесінің сенімділігін жақсартуға арналған әдістер жиынтығы. Идеал жағдайда, барлық өнімдер қажетті сипаттамаларға дәл сәйкес келуі керек, бірақ нақты өндірістегі көптеген кемшіліктер оны мүмкін емес етеді. Өнімнің жасалған сипаттамалары орташа мәнге центрленген деп есептеледі, ал әрбір жеке өнім қалыпты үлестірілім бойынша сол орташа мәннен белгілі бір дәрежеде ауытқады. Six Sigma-ның мақсаты – қабылданатын сипаттамалар шегінің үлестірілімнің орташасынан алты стандартты ауытқуға тең болуын қамтамасыз ету, яғни өндіріс процесінің әрбір қадамында кемшілік туу ықтималдығы 0,00034% құрайды.