Кіріспе
Кәсіпорындағы өнім сапасын жақсарту процестерінің жиынтығы. Сапа менеджменті жүйесі (QMS) – клиенттердің талаптарын үнемі қанағаттандыруға және олардың қанағаттануын арттыруға бағытталған бизнес процестерінің жиынтығы. Ол ұйымның мақсаты мен стратегиялық бағытына сәйкес келеді (ISO 9001:2015). Ол ұйымдық мақсаттар мен ұмтылыстар, саясат, процестер, құжатталған ақпарат және оларды іске асыру мен сақтауға қажетті ресурстар ретінде көрінеді. Алғашқы сапа менеджменті жүйелері өндірістік өнімнің өндіріс желісінің болжамды нәтижелеріне баса назар аударды, қарапайым статистика мен кездейсоқ үлгі алуды қолданды. 20-ғасырда еңбек ресурстары көптеген дамыған елдердегі ең қымбат шығын болғандықтан, назар командалық ынтымақтастық пен динамикаға, әсіресе проблемаларды үздіксіз жақсарту циклі арқылы ертерек анықтауға ауыстырылды. 21-ғасырда QMS тұрақтылық және ашықтық инициативаларымен бірігуге бейімделді, себебі инвесторлар мен клиенттердің қанағаттануы мен сапасы осы факторлармен тығыз байланысты. QMS жүйелерінің ішінде ISO 9000 стандартының отбасы әлемде ең көп қолданылатын стандарт болып табылады. ISO 19011 аудиті жүйесі олардың екеуіне де қолданылады және сапа мен тұрақтылық және олардың интеграциясымен айналысады. Басқа QMS, мысалы, Natural Step, тұрақтылық мәселелеріне назар аударады және жүйелі ойлау, ашықтық, құжаттама және диагностикалық тәртіптің нәтижесінде басқа сапа проблемалары азайтылады деп есептейді. "Сапа менеджменті жүйесі" термині мен "QMS" аббревиатурасын 1991 жылы британдық менеджмент консультанты Кен Краучер, IT саласында QMS-тің жалпы моделін жобалау және іске асыру жұмыстарында ойлап тапқан.
A quality management system (QMS) is a collection of business processes focused on consistently meeting customer requirements and enhancing their satisfaction. It is aligned with an organization's purpose and strategic direction (ISO 9001:2015). It is expressed as the organizational goals and aspirations, policies, processes, documented information, and resources needed to implement and maintain it. Early quality management systems emphasized predictable outcomes of an industrial product production line, using simple statistics and random sampling. By the 20th century, labor inputs were typically the most costly inputs in most industrialized societies, so focus shifted to team cooperation and dynamics, especially the early signaling of problems via a continual improvement cycle. In the 21st century, QMS has tended to converge with sustainability and transparency initiatives, as both investor and customer satisfaction and perceived quality are increasingly tied to these factors. Of QMS regimes, the ISO 9000 family of standards is probably the most widely implemented worldwide – the ISO 19011 audit regime applies to both and deals with quality and sustainability and their integration. Other QMS, e. g. Natural Step, focus on sustainability issues and assume that other quality problems will be reduced as result of the systematic thinking, transparency, documentation and diagnostic discipline. The term "Quality Management System" and the initialism "QMS" were invented in 1991 by Ken Croucher, a British management consultant working on designing and implementing a generic model of a QMS within the IT industry.
Сапа туралы түсінік тарихи негіз
Сапа туралы түсінік, қазіргідей ойлағанда, алғаш рет өнеркәсіптік революция кезінде пайда болды. Бұрын тауар бір адам немесе адамдар тобы қолмен жасап, өнімді "сапа критерийлеріне" сай келтіріп, бастап аяғына дейін шығаратын. Жаппай өндіріс үлкен топтарды өндірістің нақты кезеңдерінде жұмыс істеуге біріктірді, онда бір адам өнімді басынан соңына дейін аяқтамайтын жағдайлар туды. 19 ғасырдың соңында Фредерик Уинслоу Тейлор және Генри Форд сияқты пионерлер сол кездегі жаппай өндірісте қолданылатын әдістердің шектеулерін және оның нәтижесінде өнім сапасының әртүрлілігін мойындады. Бирланд өндіріс сапасын қадағалау және қателерді түзету үшін Сапа бөлімдерін құрды, ал Форд стандартталған өнімді қамтамасыз ету үшін дизайн және компоненттер стандарттарын біркелкі етуге баса мән берді. Сапаны басқару Сапа бөлімінің жауапкершілігінде болды және өнімнің шығысын тексеру арқылы ақауларды "ұстау" арқылы іске асырылды. Статистикалық бақылауды қолдану екінші дүниежүзілік соғыстың өндіріс әдістерінің нәтижесінде пайда болды, оны В. Эдвардс Деминг, статистикалық сарапшының жұмысы одан әрі жетілдірді, оның құрметіне Деминг сапа сыйлығы тағайындалды. Жозеф М. Джуран сапаны басқаруға көбірек назар аударды. Джуранның "Сапаны бақылау жөніндегі нұсқаулығының" бірінші басылымы 1951 жылы жарық көрді. Ол сондай-ақ "Джуран трилогиясын" әзірледі – бұл үш басқару процесінен тұратын салааралық басқаруға қатысты тәсіл: сапаны жоспарлау, сапаны бақылау және сапаны жақсарту. Бұл функциялардың барлығы сапаны бағалауда маңызды рөл атқарады. Сапа, мамандық ретінде және сапа функциясымен байланысты басқару процесі 20 ғасырдың екінші жартысында енгізілді және содан бері дамып келеді. Осы кезеңде сапа саласы сияқты көп өзгеріске ұшыраған басқа да пәндердің саны аз. Сапа мамандығы қарапайым бақылаудан инженерлікке, жүйелік инженерлікке дейін өсті. Сапаны бақылау шаралары 1940, 1950 және 1960 жылдары басым болды. 1970 жылдар сапалы инженерлік дәуірі болды, ал 1990 жылдарда сапа жүйелері жаңа сала ретінде пайда болды. Ли және Дейл (1998) атап көрсеткендей, көптеген ұйымдар өнімділікті, өнімдері мен қызметтерінің сапасын және оларға жету үшін қажетті операцияларды бағалау әдістерін және жолдарын анықтауға тырысады.
As Lee and Dale (1998) state, there are many organizations that are striving to assess the methods and ways in which their overall productivity, the quality of their products and services and the required operations to achieve them are done.
Ұйымдар мен марапаттар
Халықаралық стандарттау ұйымының ISO 9001:2015 сериясы жалпы өнім немесе қызметтің жобалануы, дамуы және жеткізілуімен байланысты қағидалар мен процестерді қамтитын сапа менеджменті жүйесі (QMS) стандарттарын сипаттайды. Ұйымдар стандартқа сәйкестігін көрсету үшін ISO 9001:2015 сертификациялау процесіне қатыса алады, бұл сапа менеджменті жүйесін (QMS) үздіксіз (яғни жоспарлы) жақсартуды, сондай-ақ ақаулық түрлері мен салдарының талдауын (FMEA) сияқты сапа менеджменті жүйесінің (QMS) негізгі компоненттерін қамтиды. ISO 9000:2005 стандарты сапа менеджменті жүйелерінде қолданылатын негізгі ұғымдар мен терминология туралы ақпарат береді. ISO 9004:2009 стандарты ұйымның тұрақты табысы үшін сапа менеджментіне қатысты ұсынымдар береді. Бұл стандарттар сертификаттау мақсатында қолданылмайды, өйткені олар талаптарды емес, ұсынымдарды ұсынады. Болдридж өнімділік тамашалығы бағдарламасы ұйымдарға өнімділігін жақсартуға көмектеседі және Малкольм Болдридж Ұлттық сапа сыйлығын тағайындайды. Болдридж сыйлығы АҚШ ұйымдарын Болдридж өнімділік тамашалығы критерийлеріне сәйкес жоғары нәтижелерге қол жеткізгені үшін марапаттайды. Критерийлер басқарудың өнімділік тамашалығына үлес қосатын маңызды аспектілерін қамтиды: көшбасшылық; стратегия; тұтынушылар; өлшем, талдау және білімді басқару; кадрлар; операциялар; және нәтижелер. Еуропалық сапа менеджменті қорының EFQM тамашалық моделі еуропалық компаниялар үшін Болдридж сыйлығына ұқсас марапаттау жүйесін қолдайды. Канадада Ұлттық сапа институты жыл сайын сапа және жұмыс орнының денсаулығы салаларында ерекше нәтижелер көрсеткен және институттың критерийлерін орындаған ұйымдарға «Канаданың тамашалық сыйлықтарын» табыс етеді. Еуропалық әлеуметтік қызметтердегі сапа (EQUASS) – әлеуметтік қызметтер саласына арналған мамандықталған сапа жүйесі, ол әлеуметтік жағдайы нашар топтарға қызмет көрсетуге қатысты қағидаларды, мысалы, мүмкіндіктерді кеңейту, құқықтарды қорғау және жеке тұлғаға бағытталғандықты қарастырады. Өнімділік тамашалығы үшін альянс – жергілікті ұйымдар мен экономиканың өнімділігін арттыру үшін Болдридж өнімділік тамашалығы критерийлерін қолданатын штаттық және жергілікті ұйымдардың желісі. Пайдаланушылар альянс мүшелерін өз штаттарында таба алады және Болдридж қауымдастығынан соңғы жаңалықтар мен оқиғалар туралы хабардар бола алады.