Іздерді анықтау мүмкіндігі

Кіріспе

Іздеуге қабілеттілік – бір нәрсені іздеу мүмкіндігі. Кейбір жағдайларда, бұл құжатталған жазбалар арқылы бір заттың тарихын, орналасқан жерін немесе қолданылуын растау мүмкіндігі ретінде түсіндіріледі. Басқа кең таралған анықтамаларға белгілі бір деңгейде ақпарат жиынтығын немесе түрін қадағалау (және іске асыру) қабілеті, немесе бірегей анықталатын объектілерді хронологиялық тәртіпте байланыстыру мүмкіндігі жатады, бұл растала алады. Іздеуге қабілеттілік өлшемдер, жеткізу тізбегі, бағдарламалық құралдарды әзірлеу, денсаулық сақтау және қауіпсіздік салаларында қолданылады.

Өлшем

Өлшемді қадағалау немесе метрологиялық қадағалау термині, құралдың өлшемдерін белгілі бір стандартқа байланыстыратын, үзілмейтін салыстырулар тізбегін білдіру үшін қолданылады. Ізделмелі стандартқа калибрлеу құралдың қатесін, дәлдігін және туралығын анықтау үшін пайдаланылуы мүмкін. Бұдан басқа, бұл заң аясында дәлелдердің қазіргі түсіндіруінен бастап нақты дәлелдерге дейінгі тізбекті, немесе кез келген ақпаратты өңдеу тарихын көрсету үшін де қолданылуы мүмкін. Көптеген елдерде салмақтар мен өлшемдердің ұлттық стандарттарын Ұлттық метрологиялық институт (NMI) сақтайды, ол сол елдегі калибрлеу/өлшеу қадағалау инфрақұрылымы үшін ең жоғары деңгейдегі стандарттарды қамтамасыз етеді. Үкіметтік мекемелердің мысалдары: Ұлыбританияның Ұлттық физикалық зертханасы (NPL), АҚШ-тың Ұлттық стандарттар және технология институты (NIST), Германияның Physikalisch Technische Bundesanstalt (PTB), Италияның Instituto Nazionale di Ricerca Metrologica (INRiM) және Канаданың Ұлттық зерттеу кеңесі (NRC). NIST анықтамасы бойынша, "өлшеудің қадағалануы белгілі белгісіздігі бар көрсетілген сілтемелерге үзілмейтін салыстырулар тізбегін құруды қажет етеді". Қадағаланатын уақытты ұсынатын сағат, Координацияланған әмбебап уақыт немесе Халықаралық атомдық уақыт сияқты уақыт стандартына қадағаланады. Жаһандық позициялау жүйесі (GPS) – қадағаланатын уақыттың көзі.

Жеткізу тізбегі

Өнімнің жеткізу тізбегінде із кестесін анықтау қажеттілігі реттеу және этикалық немесе экологиялық мәселе болуы мүмкін. Із кестесін анықтау жеткізу тізбегіне қатысты тұрақтылықты қамтамасыз ету шараларының маңызды өлшеміне айналуда, онда өндіруші, жұмысшылар және тізбектің басқа да буындары туралы білу әлеуметтік, экономикалық немесе экологиялық әсерлер туралы сенімді мәлімдемелердің негізін құрайтын қажетті фактор болып табылады. Қоршаған ортаны қорғайтын саудагерлер өздерінің жеткізу тізбегі туралы ақпаратты тұтынушыларға еркін ұсынуға баса назар береді, осылайша өндірілетін өнімдер қауіпсіз еңбек жағдайлары бар зауыттарда, әділ еңбекақы алатын жұмысшылармен және қоршаған ортаға зиян келтірмейтін технологияларды қолдана отырып жасалғанын көрсетеді.

Материалдар

Материалдарға қатысты, іздестіру қабілеті – дайын бөлшекті бірдеген қорытпадан алынып, бірдей жылулық өңдеуден өткен материалға жасалған сынақ нәтижелерімен, немесе дайын бөлшекті сол қорытпадан алынған, бірегей партия нөмірімен таңбаланған үлгіге жасалған сынақ нәтижелерімен байланыстыру мүмкіндігі. Бұзу сынақтарына әдетте химиялық құрамы мен механикалық беріктігін анықтау сынақтары жатады. Жылу нөмірі әдетте бөлшекте немесе шикізатта, оның қай қорытпадан шыққанын аныту үшін көрсетіледі, ал партия нөмірі бірдей жылулық өңдеуден өткен бөлшектер тобын (яғни, бір пеште бір уақытта болған) анықтауға мүмкіндік береді. Материалдарды іздестіру аэроғарыш, ядролық және процестік өнеркәсіптер үшін маңызды, себебі олар көбінесе коммерциялық төмен беріктік нұсқаларына ұқсас, бірақ жоғары беріктік материалдарды қолданады. Осы салаларда, егер ауыстыру кездейсоқ болса да, қате материалдан жасалған бөлшек "қоңыржылға" (жалған) деп аталады. Бұл тәжірибе әскери техниканы пайдаланатын барлық салаларға, соның ішінде бекіту құралдары саласына да таралады.

Логистика

Логистикада іздеуге қабілеттілік – тауарды тарату тізбегі бойымен партиялық немесе сериялық нөмір бойынша анықтау мүмкіндігін білдіреді. Іздеуге қабілеттілік, мысалы, автомобиль өнеркәсібінде қайта шақыруды мүмкін ететін, немесе тағам өнеркәсібінде тағам қауіпсіздігіне үлес қосатын маңызды аспекті болып табылады. GS1 аясындағы халықаралық стандарттау ұйымы EPCglobal EPCglobal Network стандарттарын (әсіресе EPC Information Services EPCIS стандартын) ратификациялады, олардың құрамында тауар айналымы оқиғаларының синтаксисі мен семантикасы, сондай-ақ сауда серіктестерімен тауар айналымы оқиғаларын таңдаулы түрде бөлісудің қауіпсіз әдісі кодталған. Осы іздеуге қабілеттілік стандарттары көптеген салаларда сәтті қолданылған және қазір осы стандарттарға сәйкес келетін өнімдердің кең спектрі бар.

Тамақ өңдеу

Тамақ өңдеу саласында (ет өңдеу, жаңа өнімдерді өңдеу) іздестіру қабілеті термині баркодтар немесе RFID белгілері және басқа да іздестіру құралдары арқылы өнімнің барлық қозғалысын және өндіріс процесіндегі қадамдарды тіркеуді білдіреді. Бұл өте маңызды себептердің бірі – ластану мәселесі туындаған және кері шақыру қажет болған жағдайларда. Іздестіруге қатаң орайласқан жағдайда, қай тауарды қайтарып алу керектігін нақты күн/сағат және нақты орын бойынша анықтауға болады, ал қайсысы қауіпсіз екенін білуге болады, бұл кері шақыру процесінде миллиондаған долларды үнемдеуге мүмкіндік береді. Тамақ өңдеу өнеркәсібіндегі іздестіру қабілеті сондай-ақ бизнестің жоғары өнімді және сапалы салаларын, төмен өнімділік салаларын және өндіріс процесінде жақсартуға болатын жерлерді анықтау үшін де пайдаланылады. Тамақ өңдеу бағдарламалық жасақтамасында іздестіру жүйелері бірегей деректерді (мысалы, тапсырыс күні/сағаты немесе сериялық реттік нөмірі, әдетте штрих-код/RFID арқылы) пайдалануды білдіреді, оны өндіріс ағынының бойымен іздеуге болады, бұл бизнестің барлық бөлімдерін, соның ішінде жеткізушілерді және болашақ сатуды жеткізу тізбегі арқылы байланыстырады. Жүйенің кез келген нүктесіндегі хабарламалар мен файлдардың дұрыстығы мен толықтығын тексеруге болады, сондай-ақ іздестіру бағдарламалық жасақтамасын пайдалану арқылы жеткізу тізбегіндегі нақты мәміле мен/немесе өнімді табуға болады. Азық-түлік жүйелерінде ISO 22005, ISO 22000 стандарттар тобының бір бөлігі ретінде, азық-түліктердің іздестіру қабілетінің принциптерін анықтау үшін әзірленді және жемшөп пен азық-түліктердің іздестіру қабілеті жүйесін жобалау мен іске асырудың негізгі талаптарын белгілейді. Оны азық-түлік және азық-түлік тізбегінің кез келген сатысында жұмыс істейтін ұйым қолдана алады. 2002 жылы Еуропалық Одақтың жалпы азық-түлік заңдары күшіне енді, ол азық-түлік және жемшөп операторларына іздестіруді міндетті етіп, осы кәсіпорындардан іздестіру жүйелерін енгізуді талап етеді. ЕО 2004 жылдың сәуірінде Сауданы бақылау және сарапшылар жүйесін (TRACES) енгізді. Бұл жүйе ЕО-да және үшінші елдерден жануарлардың қозғалысын бақылау үшін орталық дерекқорды қамтамасыз етеді. Австралияда малдың туудан бастап сойылатын жеріне дейін барлығын бақылау үшін Ұлттық мал идентификациялық жүйесі бар. Үндістан үкіметтік және корпоративтік деңгейде іздестіру жүйесін құру бойынша бастамаларды қолға алды. Бұл бағыттағы Grapenet – Үндістан Коммерция министрлігінің Ауыл шаруашылығы және өңделген азық-түлік өнімдерін экспорттауды дамыту жөніндегі агенттігінің (APEDA) бастамасы. GrapeNet – Үндістаннан Еуропалық Одаққа экспортталатын жас жүзімді бақылауға арналған интернет-бағдарламалық жүйе. GrapeNet – Үндістанда пестицид қалдықтарын бақылау, өнімді стандарттау және үлгі алу, сынау, сертификаттау және қаптаудың әртүрлі кезеңдері арқылы паллеттен бастап, үндістандық өсірушінің фермасына дейін іздестіруді жеңілдететін алғашқы бастама. 2007 жылы Grapenet ең үздік электрондық басқару бастамалары үшін Ұлттық сыйлықты (Алтын) жеңіп алды. Үндістанның Сыртқы сауда басқармасы (DGFT) 2009 жылғы 4 ақпандағы Сыртқы сауда саясатына өзгертулер енгізу туралы хабарламасында Еуропалық Одаққа экспортқа рұқсат беру туралы бұйрық шығарды. Уругвай "Бай ет өндірісінің іздестіру және электрондық ақпараттық жүйесі" деп аталатын жүйені де жасады.

In food processing (meat processing, fresh produce processing), the term traceability refers to the recording through means of barcodes or RFID tags and other tracking media, all movement of product and steps within the production process. One of the key reasons this is such a critical point is in instances where an issue of contamination arises, and a recall is required. Where traceability has been closely adhered to, it is possible to identify, by precise date/time and exact location which goods must be recalled, and which are safe, potentially saving millions of dollars in the recall process. Traceability within the food processing industry is also utilised to identify key high production and quality areas of a business, versus those of low return, and where points in the production process may be improved. In food processing software, traceability systems imply the use of a unique piece of data (e. g., order date/time or a serialized sequence number, generally through the use of a barcode / RFID) which can be traced through the entire production flow, linking all sections of the business, including suppliers and future sales through the supply chain. Messages and files at any point in the system can then be audited for correctness and completeness, using the traceability software to find the particular transaction and/or product within the supply chain. In food systems, ISO 22005, as part of the ISO 22000 family of standards, has been developed to define the principles for food traceability and specifies the basic requirements for the design and implementation of a feed and food traceability system. It can be applied by an organization operating at any step in the feed and food chain. The European Union's General Food Law came into force in 2002, making traceability compulsory for food and feed operators and requiring those businesses to implement traceability systems. The EU introduced its Trade Control and Expert System, or TRACES, in April 2004. The system provides a central database to track movement of animals within the EU and from third countries. Australia has its National Livestock Identification System to keep track of livestock from birth to slaughterhouse. India has started taking initiatives for setting up traceability systems at Government and Corporate levels. Grapenet, an initiative by Agriculture and Processed Food Products Export Development Authority (APEDA), Ministry of Commerce, Government of India is an example in this direction. GrapeNet is an internet based traceability software system for monitoring fresh grapes exported from India to the European Union. GrapeNet is a first of its kind initiative in India that has put in place an end to end system for monitoring pesticide residue, achieve product standardization and facilitate tracing back from pallets to the farm of the Indian grower, through the various stages of sampling, testing, certification and packing. Grapenet won the National Award (Gold), in the winners announced for the best e Governance initiatives undertaken in India in 2007. The Directorate Generate Foreign Trade (DGFT), Government of India, through its notification dated 04.02.2009 relating to Amendment in Foreign Trade Policy (RE2008)has mandated that Export to the European Union is permitted subject to registration with APEDA, thereby making Grapenet mandatory for all exports of fresh grapes from India to Europe. Uruguay has also designed a system called "Traceability & Electronic Information System of the Beef Industry".

Орман өнімдері

Заңдық және тұрақты орман өнімдерін қамтамасыз ету мақсатында, соңғы он жылда із кестесі (traceability) талаптарды растау және материалдарының бастау көзін сатып алушыларға сендіру үшін жаңа құрал ретінде пайда болды. Көбінесе Еуропадан бастау алып, заңсыз орман кесуі маңызды мәселе болып табылатын елдерге (FLEGT елдері) бағытталған ағаш тағайындау (timber tracking) қазір көптеген кәсіпорындар мен құзыреттілік аймақтары үшін күнделікті жұмысқа айналды. Толық із кестесі сертификаттау жүйелерінен өзгеше, жеткізу тізбегінің барлық қатысушылары үшін келесі артықшылықтарды ұсынады:

Жергілікті және халықаралық саясат пен ережелерге сәйкестік механизмі. Жеткізу тізбегіне заңсыз немесе талаптарға сәйкес келмейтін материалдың ену тәуекелін азайту. Мемлекеттік органдар мен тиісті ұйымдар арасында координацияны қамтамасыз ету. Бар партиялар мен көлемдерді автоматты түрде салыстыру мүмкіндігін беру. Қорларды бақылау және мониторинг жүргізу әдісін ұсыну. Сәйкессіздік туралы дереу хабарлау. Қате жазу мүмкіндігін азайту. Тиімділік пен нәтижелілікті арттыру. Ашықтықты күшейту. Компанияның адалдығын арттыру. Әлемдік сұранысты қанағаттандыру үшін бірнеше ағаш тағайындау компаниялары жұмыс істеп тұр. Күшейтілген із кестесі орманнан экспортқа дейінгі жеткізу тізбегі деректерінің 100% дәлдігін қамтамасыз етеді. Бүгінде ағаштардың географиялық шығу тегін болжау және заңсыз орман кесумен күресуге көмектесетін технологиялар бар.

Жүйелер мен бағдарламалық қамтамасыз етуді дамыту

Жүйелер мен бағдарламалық жасақтаманы әзірлеуде, іздестіру қабілеті (немесе талаптардың іздестіру қабілеті) термині өнім талаптарын мүдделі тараптардың негіздемелерімен байланыстыруға және тиісті жобалау артефактілеріне, кодқа және сынақ жағдайларына бағыттау мүмкіндігін білдіреді. Іздестіру қабілеті бағдарламалық жасақтаманы жасаудың көптеген қызметтерін қолдайды, мысалы, өзгерістердің әсерін талдау, сәйкестікті тексеру немесе кодты іздеу, регрессиялық сынақты таңдау және талаптарды растау. Бұл әдетте жобаны тексеру және бекіту үшін құрылған матрица түрінде жүзеге асырылады. Өкінішке орай, талаптарды іздестіру матрицасын (RTM) құру және сақтау тәжірибесі өте қиын болуы мүмкін және уақыт өте келе, егер күні/сағаты белгіленбесе, іздер дұрыс емес күйге түседі. Ақпаратты қайтару әдістерін қолдана отырып, іздерді құрудың автоматтандырылған баламалы тәсілдері әзірленді. Транзакцияларды өңдеу бағдарламалық жасақтамасында іздестіру қабілеті барлық тиісті қолданбалы бағдарламалардың бағдарламалық ағыны бойынша іздестіруге болатын бірегей деректерді (мысалы, тапсырыс күні/сағаты немесе сериялық реттік нөмірі) пайдалануды білдіреді. Жүйенің кез келген нүктесіндегі хабарламалар мен файлдарды нақты транзакцияны табу үшін іздестіру кілті арқылы дұрыстығы мен толықтығына тексеруге болады. Бұл кейде транзакцияның іздері деп те аталады.

Денсаулық сақтау

Денсаулық сақтау қызметтерінде науқастардың қауіпсіздігі азаматтардың өмір сүру сапасын арттыру және жақсарту арқылы, емделудің кешігуін немесе тіпті өлім-жітімнің алдын алуда маңызды рөл атқарады және денсаулық сақтау қызметтерінің сапалық деңгейінің көрсеткіші болып саналады. Науқастардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету – күрделі міндет және оған ортаға тән факторлар мен адамның іс-әрекеттері қатысты. Жаңа технологиялар пациенттер мен дәрі-дәрмектерді қадағалау құралдарын жеңілдетеді. Бұл әсіресе жоғары тәуекелді және қымбат тұратын дәрі-дәрмектерге қатысты. Денсаулық сақтау саласындағы соңғы зерттеулер блокчейн технологиясының (БКТ) денсаулық сақтаумен қамтамасыз ету тізбегін басқарудың тиімділігін арттыруға елеулі әсерін көрсетеді. БКТ ашықтықты арттыру, деректердің өзгертілмейтіндігін және тиімді басқаруды қамтамасыз етудегі рөлі атап өтіледі, бұл мүдделі тараптар арасындағы ынтымақтастықты жақсартуға және денсаулық сақтау қызметтеріндегі тәуекелдерді тиімді азайтуға мүмкіндік береді. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы адамнан алынған медициналық өнімдерді (MPHO) қадағалаудың маңыздылығын мойындады және мүше мемлекеттерді "ұлттық және халықаралық қадағалауды жеңілдету үшін жаһандық деңгейде үйлесімді кодтау жүйелерін енгізуге шақырды".

Қауіпсіздік және қылмысқа қарсы күрес

Ұрлықтың алдын алу және ұрланған заттарды табуға көмектесу үшін тауарлар өшірілмейтін немесе көзге көрінбейтін түрде таңбалануы мүмкін, осылайша олардың ұрланғаны анықталып, кейбір жағдайларда тіпті анықталуы да мүмкін. Мысалы, ұрланған банкноттар ұрланғанын көрсету үшін өшірілмейтін бояумен таңбаланады; оларды бірегей серийлік нөмірлері арқылы тануға болады. 2016 жылғы пилоттық жобада ақша автоматтарына SmartWater (көп жылдар бойы анықталатын көзге көрінбейтін гель) сепкіштері орнатылғаны туралы хабарланды, бұл машинаны бұзуға тырысқан немесе оған қол сұққан ұрыларды және олардың киімдерін таңбалауға арналған. Бұл шара ұрлықты 90%-ға азайтуға мүмкіндік берді.