Кіріспе

Суретшілер тобы және өнер қозғалысы

Nouveau réalisme («жаңа реализм» деген француз тілінде) – 1960 жылы Милан қаласындағы Аполлинаир галереясында өткен алғашқы ұжымдық көрмеде өнер сыншысы Пьер Рестани және суретші Ив Клейн құрған өнер қозғалысы. Пьер Рестани 1960 жылдың сәуір айында «Жаңа реализмнің құрылымдық декларациясы» деп аталған топтың түпкілікті манифестін жазды, онда «Nouveau Réalisme – шындықты қабылдаудың жаңа тәсілдері» деп жариялады. Бұл бірлескен декларацияға 1960 жылдың 27 қазанында Ив Клейннің шеберханасында тоғыз адам қол қойды: Ив Клейн, Арман, Марциал Рэйссе, Пьер Рестани, Даниэль Споерри, Жан Тингели және Ультра-Летристер тобынан Франсуа Дюфрен, Реймонд Хейнс, Жак де ла Вилье; 1961 жылы оларға Сезар, Миммо Ротелла, содан кейін Ники де Сент-Фалле және Жерар Дешамп қосылды. Суретші Кристо бұл топпен бірге өнер көрмесіне қатысты. 1970 жылы таратылды.

1940-шы және 1950-ші жылдар

Суретші Жан Мильгау француз коммунистік партиясына жақын болған "Артс де Франс" журналында "жаңа реализм" терминін енгізіп, осы жас қозғалысты 1948 жылы былай деп сипаттады: "Қазіргі мәдениет пен технологияның жетістіктерін мойындап, формальды зерттеулердің басымдығын жоққа шығарып, объективті шындыққа және тақырыпқа қайта оралуды, сондай-ақ барлық шындықтың әлеуметтік мазмұнына ерекше мән беруді көздейтін ағым пайда болуда". Андре Фужерон 1948 жылы "Париждіктер сауда орындарында" атты туындысымен бұл қозғалысты іске қосты. Францияда Борис Таслицкий, Жан Мильгау, Жан Венитьен және Мирей Миайльге сияқты суретшілер де оның бастауында болды, ал Ренато Гуттузо, "италиялық Фужерон" деп аталған суретші, "жаңа итальян реализмінің бастауында" тұрды. Оның Сицилиялық шаруаларға арналған туындылары, мысалы, "Сицилиядағы шаруалардың жерді иеленуі" (1949) және Габриэле Муккидің "Жер" атты суреті, қолында топырақ ұстаған жалаңаяқ шаруаның бейнесін бейнелейтін және "Артс де Франс" журналында қозғалыстың символы ретінде жарияланған туындылары да маңызды болды. 50-ші жылдардағы жаңа реализм қозғалысы ақырында Франция Коммунистік партиясының (ПКФ) қолдауынан айырылып, көптеген суретшілер оған байланысты стильдерін өзгертуге мәжбүр болды.

1960 жылдар

Жаңа реализм термині 1960 жылы мамыр айында Пьер Рестани Миланда Омирос, Арман, Франсуа Дюфрен, Реймонд Хейнс, Ив Клейн, Жан Тингели және Жак Вилле өнер туындыларының көрмесін ұйымдастырған кезде қайта қолданды. Ол бұл терминді бұрын Ив Клейнмен (1962 жылы ерте қайтыс болған) талқылаған болатын, ол «бүгінгі реализм» (réalisme d'aujourd'hui) деген сөзді артық көріп, «Жаңа» терминін сынаған. Бірінші «Жаңа реализм манифестінен» кейін, 1961 жылдың 17 мамыры мен 10 маусымы аралығында «Дададан 40° жоғары» (40° au dessus de Dada) деген тақырыпта екінші манифест жазылды. Кейін Сезар, Миммо Ротелла, Ники де Сен-Фаль (сол кезде «сурет салу» тәжірибесімен айналысқан), Омирос өзінің «бос кеңістігімен» және Жерар Дешамп осы қозғалысқа қосылды, ал 1963 жылы Кристо қосылды. Алайда, Клейн 1961 жыл шамасында Рестанидің дадаизм мұрасына ерекше мән беруіне наразы болып, топтан алшақтады. Жаңа реалистердің алғашқы көрмесі 1960 жылдың қарашасында Париждегі «Festival d'avant garde» фестивалінде өтті. Осы көрмеден кейін тағы бірнеше көрмелер өтті: 1961 жылдың мамырында Париждегі J галереясында; 1961 жылдың шілдесінен қыркүйегіне дейін Ниццадағы Муратор галереясы мен Розеланд аббаттығында өткен «Жаңа реализмнің бірінші фестивалі»; 1962 жылдың соңында Нью-Йорктегі Сидни Дженнис галереясында өткен «Жаңа реалистердің халықаралық көрмесі» – бұл заманауи американдық поп-арт және «Жаңа реализм» қозғалысының шолуы; және 1963 жылы Сан-Марино биенналесінде (бұл топтың соңғы ұжымдық көрмесі болды). 1962 жылдың маусымында Ив Клейннің қайтысынан кейін және Омирос оны тастап, перспектива мен кеңістікпен тәжірибе жасау арқылы жеке жолын таңдағаннан кейін, қозғалыстың біртұтас бағдарламасын сақтауы қиын болды.

Идеялар мен әдістер

Новые реалистылар тобының мүшелері әлемді өздерінің туындыларына бөліктер алып, енгізе алатын бейне ретінде қарастырды, себебі олар өмір мен өнерді жақындастыруға ұмтылысты. Олар өздерінің "ұжымдық ерекшеліктерін" жаңа және нақты түсіну негізінде біріккендерін жариялады, яғни олар өздерінің айырмашылықтарына қарамастан, немесе, мүмкін, соның нәтижесінде бірге болды. Олардың көркем тілінің алуан түрлілігіне қарамастан, олар өз жұмыстарының ортақ негізін сезінді; бұл Пьер Рестани айтқандай, "қалалық, өнеркәсіптік және жарнамалық шындықты поэтикалық қайта өңдеуге" тең болатын шындықты тікелей қабылдау әдісі еді. Новый реализм суретшілері өнердің міндетті түрде бірдеңе білдіруі керек деген бұрынғы стандарттардан құтылуға тырысты, олар кез келген затты оның алдын ала қалыптасқан түсінігінен тыс алып, оны өз күйінде көрсетуге және оны әлі де өнер деп санауға болатынын ойлады. Олардың көптегені суретшілердің жеке баспанада өнер жасауын қастерлеу дәстүрін де жоюға ұмтылды, сондықтан өнер туындылары көбінесе қоғамдық орындарда жасалды. Осылайша, новые реалистер абстрактілі суреттің лирикасына қарсы "шындыққа" қайта оралуды жақтады. Олар сондай-ақ, шағын буржуазиялық немесе сталиндік социалистік реализм ретінде қаралатын бейнелеу өнерінің қаупінен сақтануға тырысты. Сондықтан, Nouveau Réalistes өз заманының шындығын көрсету үшін сыртқы объектілерді пайдаланды. Олар деколяж техникасын (коллаждардың керісі) ойлап тапты, әсіресе жарылған плакаттарды қолдану арқылы – бұл техниканы Франсуа Дюфрен, Жак Виллегле, Миммо Ротелла және Реймонд Хейнс жетік меңгерді. Көбінесе бұл суретшілер бірлесіп жұмыс істеді және Париж қаласында өз туындыларын анонимді түрде көрсетуді көздеді. Ноуво-реалистер коллаж және ассамбляжды кеңінен пайдаланды, нақты объектілерді тікелей туындыларға енгізіп, Марсель Дюшанның дайын өнімдеріне алғылылықтарын білдірді. Бірақ Жаңа реализм қозғалысы Нью-Йорктегі поп-арт қозғалысымен салыстырылды, өйткені екеуі де массалық өндірілген коммерциялық объектілерді пайдаланды және сынады (Виллегленің жыртылған кино плакаттары, Арманның қалдықтар мен қоқыс жинағы), алайда Ноуво Реализм поп-артқа қарағанда Дадаизммен жақын байланыста болды.

Сәулет өнеріндегі жаңа реалистер

"Жаңа реалистер" – архитектурада "Жаңа реализмді" жасауға ниеттенген австралиялық сәулетшілер тобын табатын термин. Бұл түсінік архитектура ғылымындағы бұрынғы дамулардың түсінігіне және дизайн мен құрылыс технологиялары саласындағы жаңа технологияларды зерттеуге негізделген.