Кіріспе

Хучитан-де-Зарагоса (xutʃiˈtan de saɾaˈɣosa; испан тіліндегі атауы; Истмус Сапотек: Xabizende) – Мексиканың Оахака штатының оңтүстік-шығысындағы ежелгі қала. Ол Техуантепек тасқынды аймағының батысындағы Хучитан ауданының құрамына кіреді. 2020 жылғы халық санауы бойынша 88 280 адам тұрады, бұл штаттың үшінші ірі қаласы. Техуантепек қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 26 шақырым қашықтықта орналасқан. Оның Муниципальдік сарайы 19 ғасырдың ортасына дейін сақталып келген, алдыңғы бөлігінде 31 аркасы бар, бұл Мексикадағы ең кең "сарай" болуы мүмкін. Басты шіркеуі – Сан-Висенте Феррер шіркеуі (Parroquia de San Vicente Ferrer), ол 17 ғасырдан бастау алады. Сарайдың батыс жағында жергілікті өнімдер сатылатын және сапотек тілінің жергілікті диалекты естілетін үлкен базар орналасқан.

Тарих

Жучитан халқы тарихта бірнеше жергілікті көтерілістер ұйымдастырған: 1834 жылы Жучитан тумасы "Че Горио Мелендр" Оахака үкіметіне қарсы көтеріліс бастап, Жучитанның оңтүстік-батысында орналасқан тұз кендерін бақылауға алу және округтің жергілікті тәуелсіздігін талап етті. 1847 жылы Мексика-Америка соғысы көтеріліске тосқауыл қойды. Мелендр басқаратын жалдамалы әскерлер басқыншылыққа қарсы қарсылық көрсетті. АҚШ басып алғаннан кейін Оахака губернаторы Бенито Хуарес 1850 жылдың 19 мамырында Че Горио Мелендрдің жергілікті талаптарына жауап ретінде Жучитан қаласын өртеп, оның көшбасшысы Мелендрді өлтіруге әскер жіберді. 1866 жылдың 5 қыркүйегінде Мексикаға француз интервенциясы кезінде Жучитан, Унион Идальго, Сан-Блас Атемпа және Икстальтепек аймақтарының тұрғындары Техуантепекте орналасқан француз корольдік армиясын жеңді. Мексика президенті Порфирио Диас армиясының көп бөлігі Жучитан тумасы болды. Хосе Фруктуосо Гомес, "Че Гомес" лақап атымен белгілі, 1910 жылы Мексика революциясын қолдау мақсатымен көтеріліс ұйымдастырып, Сапата мен Вилламен одақтасты. 1970 жылдары солшыл студенттер, жұмысшылар мен шаруалар тобы округті күшпен емес, сайлау арқылы басқаруды мақсат етіп бірікті. 2001 жылдың ақпан айында Жучитан муниципалитеті Zapatista Ұлттық Азаттық Армиясының (EZLN) шеруін қабылдады. Жучитанның қақтығыстарға толы тарихы аймақтың стратегиялық геосаяси орналасуымен байланысты, ол Тынық мұхиты мен Мексика шығанағы арасындағы Техуантепек мойынында орналасқан. 1859 жылдың желтоқсанында қол қойылған Маклане-Окампо шартынан бері көптеген елдер бұл аймаққа қызығушылық танытып келеді. Шарты бойынша президент Бенито Хуарес Техуантепек мойынын АҚШ пайдалануына рұқсат беру үшін қарыз алды. 1970 жылдары шартты қайта жандандыруға жасалған "Альфа-Омега" жобасы сәтсіз аяқталды. 2000 жылы жоба соңында "Пуэбла-Панама жоспары" ретінде бекітілді. Қазіргі уақытта Gamesa және Iberdrola компаниялары Жучитанда 88 мегаватттан астам қуат өндіретін "Proyecto La Venta II" деп аталатын ірі жел электр стансасын салуға маңызды инвестициялар жасап жатыр. Жоба Жучитанды Мексикадағы баламалы энергияның орталығына айналдырып, Латын Америкасының қалған бөлігі үшін үлгі болады, өйткені бұл аймақтағы ең ірі жел электр стансасы болады. Бұл жоба Gamesa, Iberdrola және Мексика үкіметі тарапынан экологиялық, саяси және мәдени салдары туралы ақпараттың жетіспеуіне байланысты сынға ұшырады, өйткені аймақтың мәдениеті "Proyecto La Venta II" жобасы үшін пайдаланылатын жерге иелік етуге негізделген. 2006 жылы француз басқыншылығына қарсы тұрғаны үшін штаттық конгресс қаланың атауын "Heroica Ciudad de Juchitán de Zaragoza" (Жучитан де Сарагосаның Батырлық қаласы) деп өзгертті. 2020 жылдың маусым және қазан айлары аралығында Жучитанда COVID-19 пандемиясынан 241 адам қайтыс болды; жергілікті зираттарда орын жетіспеді. 2021 жылдың ақпан айында Ұлттық түпкілікті халықтар институты (INPI) және Comisión Federal de Electricidad (CFE) Санта-Мария-дель-Мар агенттігімен келісімге келді, бұл 540 кВ қуаттылығы бар күн электр стансасын іске қосуға мүмкіндік берді, соның арқасында он жылдан бері алғаш рет электр қуаты пайда болды.

2017 жылы Чиапас жер сілкінісі

2017 жылдың 7 қыркүйегінде түн ортасынан аз бұрын Чиапас жағалауында 8.1 немесе 8.2 магнитудалы жер сілкінісі болды. Бұл тарихи жер сілкінісі Мексиканың соңғы бір ғасырындағы ең күштісі деп хабарланды. Көшелердің толығымен қираған жерлері болды, ал 1860 жылғы муниципалды сарайы көп зардап шекті, ғимараттың үлкен бөлігі толық құлады. Жер сілкінісінен кейін жергілікті тұрғын Мексиканың ұлттық туын алып, қираған үйінділердің үстіне орнатты. Бұл сурет жылдам таралып, апатқа ұшыраған елде патриотизм мен ұлттық бірліктің символына айналды.

Мәдениет

Ючитан тұрғындары сурет салу, поэзия, музыка, халық биі және мүсін жасау сияқты өнер салаларына үлес қосып келеді. Мамыр айында тұрғындар қаланың қасиетті әулиесі Сан-Висенте Феррердің құрметіне үлкен шерумен Fiesta de las Velas (Шамдар мерекесі) мерекесін тойлайды. Мексиканың оңтүстігіндегі Ючитан қаласының халқының шамамен 70 пайызын құрайтын иесілді халық – сапотектер, католик және иесілді рухани дәстүрлердің үйлесімін ұстанады. Антрополог Аня Петерсон Ройс слайдтармен көрнекіленген лекциясында және кітабында сапотектердің гүлдерді, шерулерді және дұғаларды қалай қолданатынын, олардың рухтарды қорғау және өлген соңғы сапарына бағыттау үшін атқаратын рәсімдерін көрсетеді. Ол сондай-ақ Арбау күні мен Ұлы аптаның рәсімдері мен қауымдық емшінің рөлін де сипаттайды. Бұл муниципалитет Мексикада ЛГБТҚ+ адамдарына деген төзімділік пен құрметтің маңызды оазисі ретінде танымал, бұл дәстүрлі сапотек мәдениетіндегі мухес (muxe) құбылысының арқасында мүмкін болды.