Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Хучитан-де-Зарагоса (xutʃiˈtan de saɾaˈɣosa; испан тіліндегі атауы; Истмус Сапотек: Xabizende) – Мексиканың Оахака штатының оңтүстік-шығысындағы ежелгі қала. Ол Техуантепек тасқынды аймағының батысындағы Хучитан ауданының құрамына кіреді. 2020 жылғы халық санауы бойынша 88 280 адам тұрады, бұл штаттың үшінші ірі қаласы. Техуантепек қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 26 шақырым қашықтықта орналасқан. Оның Муниципальдік сарайы 19 ғасырдың ортасына дейін сақталып келген, алдыңғы бөлігінде 31 аркасы бар, бұл Мексикадағы ең кең "сарай" болуы мүмкін. Басты шіркеуі – Сан-Висенте Феррер шіркеуі (Parroquia de San Vicente Ferrer), ол 17 ғасырдан бастау алады. Сарайдың батыс жағында жергілікті өнімдер сатылатын және сапотек тілінің жергілікті диалекты естілетін үлкен базар орналасқан.
Juchitán de Zaragoza (xutʃiˈtan de saɾaˈɣosa; Spanish name; Isthmus Zapotec: Xabizende ) is an indigenous town in the southeast of the Mexican state of Oaxaca. It is part of the Juchitán District in the west of the Istmo de Tehuantepec region. With a 2020 census population of 88,280, it is the third largest city in the state. It is located 26 km northeast of the city of Tehuantepec. Its Palacio Municipal dates back to the middle of the 19th century and perhaps is the widest "palace" in Mexico with 31 arches in its front portal. Its main church is the Parroquia de San Vicente Ferrer (Parish of San Vicente Ferrer) which dates from the 17th century. To the west of the Palacio is a large market where local products can be seen and a local variant of the Zapotec language can be heard.
Тарих
Жучитан халқы тарихта бірнеше жергілікті көтерілістер ұйымдастырған: 1834 жылы Жучитан тумасы "Че Горио Мелендр" Оахака үкіметіне қарсы көтеріліс бастап, Жучитанның оңтүстік-батысында орналасқан тұз кендерін бақылауға алу және округтің жергілікті тәуелсіздігін талап етті. 1847 жылы Мексика-Америка соғысы көтеріліске тосқауыл қойды. Мелендр басқаратын жалдамалы әскерлер басқыншылыққа қарсы қарсылық көрсетті. АҚШ басып алғаннан кейін Оахака губернаторы Бенито Хуарес 1850 жылдың 19 мамырында Че Горио Мелендрдің жергілікті талаптарына жауап ретінде Жучитан қаласын өртеп, оның көшбасшысы Мелендрді өлтіруге әскер жіберді. 1866 жылдың 5 қыркүйегінде Мексикаға француз интервенциясы кезінде Жучитан, Унион Идальго, Сан-Блас Атемпа және Икстальтепек аймақтарының тұрғындары Техуантепекте орналасқан француз корольдік армиясын жеңді. Мексика президенті Порфирио Диас армиясының көп бөлігі Жучитан тумасы болды. Хосе Фруктуосо Гомес, "Че Гомес" лақап атымен белгілі, 1910 жылы Мексика революциясын қолдау мақсатымен көтеріліс ұйымдастырып, Сапата мен Вилламен одақтасты. 1970 жылдары солшыл студенттер, жұмысшылар мен шаруалар тобы округті күшпен емес, сайлау арқылы басқаруды мақсат етіп бірікті. 2001 жылдың ақпан айында Жучитан муниципалитеті Zapatista Ұлттық Азаттық Армиясының (EZLN) шеруін қабылдады. Жучитанның қақтығыстарға толы тарихы аймақтың стратегиялық геосаяси орналасуымен байланысты, ол Тынық мұхиты мен Мексика шығанағы арасындағы Техуантепек мойынында орналасқан. 1859 жылдың желтоқсанында қол қойылған Маклане-Окампо шартынан бері көптеген елдер бұл аймаққа қызығушылық танытып келеді. Шарты бойынша президент Бенито Хуарес Техуантепек мойынын АҚШ пайдалануына рұқсат беру үшін қарыз алды. 1970 жылдары шартты қайта жандандыруға жасалған "Альфа-Омега" жобасы сәтсіз аяқталды. 2000 жылы жоба соңында "Пуэбла-Панама жоспары" ретінде бекітілді. Қазіргі уақытта Gamesa және Iberdrola компаниялары Жучитанда 88 мегаватттан астам қуат өндіретін "Proyecto La Venta II" деп аталатын ірі жел электр стансасын салуға маңызды инвестициялар жасап жатыр. Жоба Жучитанды Мексикадағы баламалы энергияның орталығына айналдырып, Латын Америкасының қалған бөлігі үшін үлгі болады, өйткені бұл аймақтағы ең ірі жел электр стансасы болады. Бұл жоба Gamesa, Iberdrola және Мексика үкіметі тарапынан экологиялық, саяси және мәдени салдары туралы ақпараттың жетіспеуіне байланысты сынға ұшырады, өйткені аймақтың мәдениеті "Proyecto La Venta II" жобасы үшін пайдаланылатын жерге иелік етуге негізделген. 2006 жылы француз басқыншылығына қарсы тұрғаны үшін штаттық конгресс қаланың атауын "Heroica Ciudad de Juchitán de Zaragoza" (Жучитан де Сарагосаның Батырлық қаласы) деп өзгертті. 2020 жылдың маусым және қазан айлары аралығында Жучитанда COVID-19 пандемиясынан 241 адам қайтыс болды; жергілікті зираттарда орын жетіспеді. 2021 жылдың ақпан айында Ұлттық түпкілікті халықтар институты (INPI) және Comisión Federal de Electricidad (CFE) Санта-Мария-дель-Мар агенттігімен келісімге келді, бұл 540 кВ қуаттылығы бар күн электр стансасын іске қосуға мүмкіндік берді, соның арқасында он жылдан бері алғаш рет электр қуаты пайда болды.
The people of Juchitán have led some local revolts over time: In 1834, "Che Gorio Melendre", a native of Juchitán, directed a revolt against the government of Oaxaca, demanding the control of salt mines on the coast located at the southwest of Juchitán and for local autonomy of the county. The revolt was interrupted by the Mexican–American War in 1847. Irregular troops commanded by Melendre joined the resistance against the invasion. After the invasion by the United States, the governor of Oaxaca, Benito Juárez responded to the local demands of Che Gorio Melendre on May 19, 1850, by sending troops to burn the city of Juchitán and to assassinate their leader Melendre. On September 5, 1866, during the French intervention in Mexico, the indigenous people of Juchitán, Unión Hidalgo, San Blas Atempa, and Ixtaltepec defeated the Royal French Army stationed in Tehuantepec. Most of the army of Porfirio Díaz, later President of Mexico, were natives of Juchitán. José Fructuoso Gómez, nicknamed Che Gómez directed a 1910 revolt in support of the Mexican Revolution, allied with Zapata and Villa. In the 1970s, a group of left wing students, workers and farmers organized with the intent of taking control of the local county through elections, instead of by force. In February 2001, Juchitán municipality received the caravan of Zapatista Army of National Liberation (EZLN). The violent history of Juchitán involves the strategic geopolitical location of the area, which is located on the Isthmus of Tehuantepec, the thin part of Mexico between the Pacific Ocean and the Gulf of Mexico. The zone has been coveted by many countries since the McLane–Ocampo Treaty, which was signed in December 1859. Under the treaty, President Benito Juárez received a loan in exchange for the use of the isthmus of Tehuantepec by the United States. In the 1970s an attempt to resurrect the treaty, called the Alfa–Omega project, was aborted. In 2000, the project was finally approved as the Plan Puebla Panama. Gamesa and Iberdrola are currently making important investments in Juchitán, to create a big wind power eolic park called Proyecto La Venta II able to produce at least 88 megawatts of power. The project will make Juchitán the center of the alternative energies in Mexico becoming an example to the rest of Latin America as the eolic park would be the largest in all the region. This project has been criticized because of the lack of information given by Gamesa, Iberdrola and the Mexican Government about its possible ecological, political and cultural consequences on a region where its culture is based on the property of the land used by the Proyecto La Venta II. In 2006, it was renamed as "Heroica Ciudad de Juchitán de Zaragoza" (Heroic City of Juchitán de Zaragoza) by the State Congress for its inhabitants' defense against the French invasion. Between June and October 2020, Juchitán reported 241 COVID 19 pandemic related deaths; space in local cemeteries was at a premium. In February 2021 the National Institute of Indigenous Peoples (INPI) and Comisión Federal de Electricidad (CFE) reached an agreement with Santa María del Mar agency to allow the operation of 540 kV solar power plant, providing electricity for the first time in ten years.
2017 жылы Чиапас жер сілкінісі
2017 жылдың 7 қыркүйегінде түн ортасынан аз бұрын Чиапас жағалауында 8.1 немесе 8.2 магнитудалы жер сілкінісі болды. Бұл тарихи жер сілкінісі Мексиканың соңғы бір ғасырындағы ең күштісі деп хабарланды. Көшелердің толығымен қираған жерлері болды, ал 1860 жылғы муниципалды сарайы көп зардап шекті, ғимараттың үлкен бөлігі толық құлады. Жер сілкінісінен кейін жергілікті тұрғын Мексиканың ұлттық туын алып, қираған үйінділердің үстіне орнатты. Бұл сурет жылдам таралып, апатқа ұшыраған елде патриотизм мен ұлттық бірліктің символына айналды.
Shortly before midnight on 7 September 2017, an earthquake struck off the coast of Chiapas, registered at either 8.1 or 8.2. The historic earthquake was said to have been the strongest in Mexico in a century. Entire streets were destroyed, its 1860 municipal palace suffered notable destruction, with a large part of the building completely collapsed. In the aftermath of the quake, a resident retrieved the national flag of Mexico and placed it on top of the rubble the image quickly went viral and became a symbol of patriotism and national unity in the disaster stricken nation.
Мәдениет
Ючитан тұрғындары сурет салу, поэзия, музыка, халық биі және мүсін жасау сияқты өнер салаларына үлес қосып келеді. Мамыр айында тұрғындар қаланың қасиетті әулиесі Сан-Висенте Феррердің құрметіне үлкен шерумен Fiesta de las Velas (Шамдар мерекесі) мерекесін тойлайды. Мексиканың оңтүстігіндегі Ючитан қаласының халқының шамамен 70 пайызын құрайтын иесілді халық – сапотектер, католик және иесілді рухани дәстүрлердің үйлесімін ұстанады. Антрополог Аня Петерсон Ройс слайдтармен көрнекіленген лекциясында және кітабында сапотектердің гүлдерді, шерулерді және дұғаларды қалай қолданатынын, олардың рухтарды қорғау және өлген соңғы сапарына бағыттау үшін атқаратын рәсімдерін көрсетеді. Ол сондай-ақ Арбау күні мен Ұлы аптаның рәсімдері мен қауымдық емшінің рөлін де сипаттайды. Бұл муниципалитет Мексикада ЛГБТҚ+ адамдарына деген төзімділік пен құрметтің маңызды оазисі ретінде танымал, бұл дәстүрлі сапотек мәдениетіндегі мухес (muxe) құбылысының арқасында мүмкін болды.
Citizens of Juchitán have also made contributions in the arts, such as painting, poetry, music, folk dance, and sculpture. In May, residents celebrate the Fiesta de las Velas (Festival of the Candles) in honor of its patron saint San Vicente Ferrer, with a large procession. The Isthmus Zapotec, an indigenous people who comprise about 70 percent of the population of Juchitan, a city in the south of Mexico, practice a melding of Catholic and indigenous spiritual traditions. In a slide illustrated lecture and book, anthropologist Anya Peterson Royce shows how the Zapotec use flowers, processions and prayer in rituals that protect and guide spirits on their journey of dying. She also describes the Day of the Dead and Holy Week rituals and the role of the community healer. The municipality also has a reputation as a significant oasis of tolerance and respect for LGBTQ people in Mexico, due to the traditional Zapotec culture of muxes.