Кіріспе

Ресейлік авантюрист және Андорраның өзін-өзі король деп жариялаған Борис Михайлович Скосыреф (Бори́с Миха́йлович Ско́сырев; 12 маусым 1896 – 27 ақпан 1989) – 1930 жылдардың басында Андорра княздығының монархиясын басып алуға тырысқан, өзін Андорраның королі Борис I деп атаған белорус авантюрист, халықаралық алаяқ және жалғаншы. Скосыреф Литвада Беларусьтен шыққан төменгі дворяндық отбасында дүниеге келген. 1917 жылғы Ресей революциясы басталғаннан кейін Скосыреф Англияда саяси пана іздеді, онда ол Бірінші дүниежүзілік соғыстың соңында Ұлыбритания армиясына қосылды. Содан кейін ол Ұлыбритания Сыртқы істер министрлігінде жұмыс істеді. 1920 жылдардың ортасында ол Нидерландыға көшіп барды, онда 1924 жылы Бас барлау және қауіпсіздік қызметі дайындаған көрнекті шетелдік революционерлер тізіміне енді, онда ол халықаралық алаяқ ретінде белгіленді. Осыған қарамастан, Скосыреф Нидерланды корольдік үйінде жұмыс істегенін жалған мәлімдеді. 1930 жылдардың басында Франция президенті мен Ургелл епискобының билігіндегі Пиренейдегі Андорра княздығына жасаған сапарлары арқылы Скосыреф билікке қол жеткізуге ұмтылды. 1934 жылдың мамырында жергілікті саясаткерлермен кеңінен сөйлескен кезде Скосыреф Андорра үкіметіне өзінің билік ету ниеттерін негіздеген құжатты ұсынды. Өзін еуропалық аристократияның мүшесі ретінде жалған көрсету арқылы Скосыреф Андорраға өздігінен жариялаған конституциясы арқылы еркіндік, жаңару, шетелдік инвестициялар және салықтық бейкент ретінде тануды ұсынды.

Ерте өмір

Скоссиреф 1896 жылдың 12 маусымында Литваның Вильнюс қаласында дүниеге келген, ол кезде Ресей империясының құрамында болған. Кейін ол голландиялық паспорт алған, онда оның атағы Monsieur le Baron Boris de Skossyreff деп көрсетілген – бұл атақ болуы мүмкін, бірақ Ресейде барондардың сирек кездесуіне байланысты, көбінесе жалған болар көрінеді. Ол, мүмкін, төменгі рулық отбасынан шыққан, себебі Бірінші дүниежүзілік соғыста офицер болып қызмет еткен.

Скоссирефтің білімі туралы мәліметтер өте күмәнді. Баспасөз сұхбаттарында ол бала кезінде Эдуард VIII-мен достық қарым-қатынаста болғанын айтқан. Бұл мәлімдемелер Скоссирефке өзінің беделін құруға көмектессе де, Люи Ле Гранд лицейі мен Магдалин колледжі оның студент болмағанын растады. "Таймс" газетіне берген сұхбатында ол Оливер Локер Лэмпсонның басшылығымен немістерге қарсы күресу үшін Ресейге жіберілген Корольдік әскери-әуе күштерінің бронеавтомобильдер бөлімінде қызмет еткенін айтты. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Скоссирефті бірнеше газеттерде чектерді қолдану арқылы алаяқтық жасағаны және алтын сағатты ұрлағаны туралы жазды. Ол британдық Сыртқы істер министрлігінде қызмет еткен және оны Сібірге, Жапонияға және АҚШ-қа алып барған бірнеше құпия тапсырмаларға қатысқан деген күдік туды. Ол қызмет бабындағы есебінде жоғары лауазымды тұлғалар тарапынан тілдерді меңгеру қабілеті үшін мақталып, оның шетелдіктермен оңай тіл табысуына мүмкіндік бергені айтылды.

Нидерландтық ақсүйектер

Скоссирефтің Сыртқы істер министрлігінің құжаттары 1925 жылы қызметтен кетіп, Нидерландыға көшіп кеткенін көрсетеді, онда ол кейін Нидерланд корольдік үйінде жұмыс істегенін және Нидерландтың Вильгельмина королевасы оны "Оранж графы" атағымен марапаттағанын айтқан. Бірақ Нидерланд үкіметінің мұрағаттары Скоссирефтің корольдік үйге қызмет етпегенін, сондай-ақ ешқандай атақ алғанын растамайды. Оның орнына, 1924 жылы Бас барлау және қауіпсіздік қызметінің дайындаған көрнекті шетелдік революционерлер тізімінде оның есімі "халықаралық алаяқ" деп жазылған.

Басқа кәсіпорындар

1932 жылы Скоссиреф Колумбияның Санта-Марта қаласында «Борис де Скоссиреф: импорт-экспорт, өкілдік» тіркелді. Осы кезеңде ол испан тілін үйреніп, кейін Андоррада қолданған деседі.

Андоррадағы алғашқы тұруы

Андорраға алғашқы сапарында Скоссиреф Сант-Жулия-де-Лорияға жақын Санта-Колома-д'Андорра ауылына қоныс аударды. Осы сапар барысында ол Андорраның шаруаларымен, қолөнершілерімен және саясаткерлерімен кеңінен сөйлесіп, «төңкерісін» жоспарлай бастады деген болжам бар. 1934 жылдың 17 мамырында Скоссиреф бұрынғы сот прокуроры мен басқа да кеңесшілерге өзінің ұсыныстарын қамтитын құжатты, онда өзінің билік құру ниеттерін негіздеді. Оның әрекеті Кеңес мүшелері тарапынан қынжылға ұшырады, олар: «Ол Андорра аңғарларындағы саяси істерге араласпауы керек; егер бұл қайта орын алса, Кеңес тиісті органдарға шағымдану құқығын өзінде сақтайды, осылайша ол лайықты жазаға тартылады. Қайталап жасалған» деп жауап берді.

Жер аудару

Скоссиреф өзін "көшірілген" деп санады және Ла Сеу д'Ургеллге (Андоррадан 5 км; 3 миль) орналасқан Мондиаль қонақ үйінде тұрып, ол өзін нағыз монарх сияқты ұстай бастады; бұл көптеген сұхбаттарға, олардың кейбіреулері телефон арқылы, соның ішінде The Times және The Daily Herald газеттеріне берілген сұхбаттарға әкелді. Билікке қол жеткізу үшін Скоссиреф Францияның оңтүстігіндегі бірнеше легитимистік роялистік топтармен байланысқа түсті. Перпиньян қаласында ол өзінің жоспарларын Гиз герцогы Жан Орлеанның өкіліне, Франция тағына үміткерге жеткізді. Оның аргументі француз мемлекет басшыларының Андоррадан келген ко-князьдердің құқықтары мен функцияларын сақтап қалғаны және герцог өзінің Францияның 'заңды' патшасы екенін мәлімдегендіктен, Андорраға қатысты құқықтары бар екендігіне негізделген. "Көшірілген" күйінде Скоссиреф келушілерді қабылдады, ресми қабылдаулар ұйымдастырды және көптеген іс-шаралар өткізді, мысалы, каталондық марқұм президент Франческ Масиаға арналған мисса. Скоссиреф Андорра үшін дәстүрлі саяси жүйені едәуір өзгертетін жаңа Конституция жариялады. Бұл елде бостандық, жаңғыру, шетелдік инвестициялар және салықтық бейкент ретінде танылу мүмкіндігі болжалды; бұл Андорраны заманауи дәуірге жеткізері айтылды. Скоссиреф өзінің Конституциясының он мың данасын басып шығарды, оны испан және француз мәдениет қайраткерлеріне жолдады. Олардың бірі, Ургенелл Рим-католик епархиясының епископы Жюсти Гитар и Вилардебоға жеткені, оның жақын айналасындағылардың арасында қыжырлы пікір тудырды, онда ол Андорраның жалғыз ко-князьдері – епископтың өзі және Франция Республикасының президенті екенін қайта растады.

Андорра ұсынысы

Скоссирефф Андорраны әлемдегі ең маңызды бизнес орталықтарының біріне айналдыруды ұсынды, онда банктер, қаржы мекемелері және халықаралық компаниялар салық жүйесін пайдаланып, әлеуметтік орталықтарын орнатуға уақыттарын кетірмейтін еді. Ол Андорра халқына жасаған қызметі үшін сыйақы талап етті – Бас кеңес оны Андорраның князі деп жарияласын. Кейінгі аңыздарға сәйкес, Борис ұсынысын палата дерлік толығымен қолдады; кеңес құрамындағы жиырма үш кеңесшінің біреуі ғана қарсы болғандықтан, монархия орнатылды. Бориспен бірге оның жас серіктесі, американдық миллионер Флоренс Мармон болды, ол Хауард Карпентер Мармонның бұрынғы әйелі еді.

Ұстауға алу

"Борис I патшалығының" билігі бірнеше күнге ғана созылды. Борис, Ургелл епископына қарсы соғыс жариялады, ол испан билігінен араласуды сұрады. Испания азаматтық гвардиясы Бористі ұстау үшін Ла-Сеу-д'Ургелге үш констебль мен сержантты жіберді. Келесі күні ол Барселонаға жеткізіліп, сот алдына қойылды. 1934 жылдың 23 шілдесінде екі агенттің сүйемелдеуімен пойызбен Мадридке келді. Испания астанасына келгені испан журналистерімен сұхбаттасуға тырысқан сәтке сай келді. Ол Мадридтегі Модело түрмесіне жіберілді, ол жерде эмигрант монарх ретінде әрекет етті. Тарихшы Арно Гонсалес Борис пен оның серіктері Мадридтегі Моделода болған кезде қол қойған құжаттарын түсіндіруді жалғастырғанын айтты. Осылайша, олар өздеріне "барлық құжаттар сақталады" және 200 песеталық пошта төлемі алатындары туралы кепілдік берілген бірнеше телеграмма алды. Қай құжаттар туралы және ақшаның тағдыры туралы ешқандай түсіндірме берілген жоқ. Испан билігі Скоссирефтің голланд паспорты болғанын, бірақ өзін орыс ақ эмигранті деп жариялағанын байқады. Алайда, бұл мәліметке 1934 жылғы 25 шілдедегі "Испания апта сайын" басылымындағы хабарлама қайшы келеді, онда Скоссиреф Каталония мен Майоркада бірнеше жыл тұрған еврей екені айтылған. Бұл есепте сондай-ақ Скоссирефтің 11 шілдеде жариялағандығы және өзін "Борис I, Андорра аңғарларының князі, Оранж графы және Скоссиреф бароны, Андорраның егемендігі және сенімнің қорғаушысы" деп жариялағаны да көрсетілген.

Ольхаоға сапар

Португалияның Ольхао қаласында Скоссиреф 1935 жылы "Андорра патшасы" туралы мақала жазған Франсиско Фернандес Лопеспен кездесті. Осы кезде Скоссиреф соңғы рет паспорт алды және Ольхаодан Генуяға аттанды, бірақ кемеден түсуге рұқсат алмады. Содан кейін Марсельге барып, француз әйелімен қайта қосылды. Францияда полиция 1936 жылдың 7 қаңтарында оның паспортын тартып алды. Кейіннен Скоссиреф Франсиско Фернандес Лопеске үлкен қиындықпен телефон соғып, сол кездегі португалдық диктатор Оливейра Салазарға хабарласып, оның дипломатиялық араласуын сұрады, және бұл сұраныс қабылданған сияқты. Экс-ан-Прованста 3 ай түрмеде отырғаннан кейін, француз билігі оған Португалияға қайтуға рұқсат берді, онда ол тағы да тұруға рұқсаты болмағандықтан қайтадан тұтқындалды.

Түрмеде және кейінгі өмір

1936 жылдың маусымында ол Испанияға оралды, бұл Испания Азамат соғысының басталуымен бірге болды. 1936 жылы Францияға кетіп, Сент-Каннатта қайтадан тұтқындалды. 1938 жылы француз үкіметі оған Экс-ан-Провансқа қайта оралуға рұқсат берді.

Түрмеге қамау

1939 жылдың ақпан айында Скоссиреф француз түрме лагерінде испандық Франкоға қарсы күресушілермен, сондай-ақ Италия мен Орталық Еуропаның фашистерге қарсы күресушілерімен бірге болды. Бұл аймақтар Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін Үшінші рейх тарапынан оккупацияланған болатын. 1942 жылдың қазан айында оны оккупациялаған немістер босатты. Одақтастардың жеңісінен кейін Скоссирефті алдымен американдықтар тұтқындады, ал қысқа ғана уақытқа босатылып, 1946 жылдың 4 желтоқсанында Берлинді оккупациялаған француздар қайтадан тұтқындады. Ол 17 желтоқсанға дейін Кобленцтегі Меттерних түрмесінде отырды және нацистермен байланысы болғаны үшін жандармдар тарапынан қатал күйретілді. Автор кітапты өзінің әжесіне арнады, ол Скоссирефпен жеке кездескенін айтқан. Кейіннен оны Бет Эскуда сахналық қойылымға бейімдеді.