Кіріспе

Оңтүстік Африкадағы бұқаралық ақпарат құралдарында үлкен сектор бар және ол Африканың маңызды медиа орталықтарының бірі болып табылады. Оңтүстік Африканың көптеген телерадио хабарларын таратушылары мен басылымдары халықтың әртүрлілігін көрсетеді, бірақ ең көп қолданылатын тіл – ағылшын тілі. Дегенмен, қалған он ресми тілдің барлығы да әлдебір дәрежеде ұсынылған. Африкаанс тілі екінші жиі қолданылатын тіл, әсіресе баспа саласында. 1994 жылға дейін елде қоғамдық газеттер, екі тілді апталықтар, тіпті студенттік "зин" журналдары мен фотокөшірме самиздаттардан тұратын дамыған балама баспасөз болды. Сайлаулардан кейін мұндай бастамаларға қаржылық қолдау тоқтатылды, бірақ соңғы кезде, әсіресе 2001 жылдың 11 қыркүйегіндегі оқиғалардан кейін, жаңалықтарды жинаудың баламалы формаларына қызығушылық қайта оянды.

Баспасөз бостандығы

Оңтүстік Африка Республикасында баспасөз бостандығының тарихы құрылымы қиын. Оңтүстік Африканың кейбір бұқаралық ақпарат құралдары апартеид жүйесін және 1948-1994 жылдардағы Ұлттық партия үкіметін ашық сынағанмен, сол жылдары үкіметтік цензура олардың жұмысына кедергі келтірді. Мысалы, Оңтүстік Африканың тергеуші журналисі Дональд Вудс, Оңтүстік Африканың қазіргі саясаткері Хелен Зильмен бірге, Қара саналылық қозғалысының жетекшісі Стив Биконың өліміне қатысты шындықты ашуға көмектескеннен кейін, Ұлыбританияға саяси эмиграцияға кетіп, танымал болды. 1994 жылы апартеид пен Ұлттық партияның билігі аяқталғаннан кейін цензура тоқтатылды және жаңа конституция қабылданды, онда әр азаматтың сөз бостандығына құқығы бар екеніне кепілдік беретін Құқықтар туралы заң бар, оған баспасөз және БАҚ бостандығы, ақпарат немесе идеяларды қабылдау немесе тарату бостандығы, көркем шығармашылық бостандығы, академиялық бостандық және ғылыми зерттеулер бостандығы кіреді. Бұл бостандықтар іс жүзінде көбінесе сақталады және баспасөз салыстырмалы түрде еркін деп есептеледі. БАҚ-қа қатысты заңдар мен оның мазмұнына саяси бақылау көбінесе орташа деңгейде болады және журналистерге қарсы репрессивті шаралар туралы аз мәлімет бар. Осының нәтижесінде, Оңтүстік Африка 2015-2016 жылдардағы «Шекарасыз репортерлер» ұйымының баспасөз бостандығы индексінде 39-шы орынды иеленді. Дегенмен, Оңтүстік Африкадағы баспасөз бостандығының кейбір аспектілері де сынға ұшырады. Барлық ірі күнделікті газеттер төрт ірі медиа компанияларға тиесілі, бұл корпоративтік бағытталғандыққа алып келуі мүмкін. Сонымен қатар, Оңтүстік Африканың Халықтық хабар тарату корпорациясы (SABC) – ANC көпшілік үкіметімен қаржыландырылатын мемлекеттік телеарна. «Мұнай қақпасы» скандалының кейбір аспектілері де алаңдаушылық тудырды, сондай-ақ 2006 жылдың 3 ақпанында судья Мұхаммед Джаджбайдың Оңтүстік Африкада Мұхаммедтің карикатураларын жариялауға тыйым салғаны да алаңдау тудырды. БАҚ хабарлауынша, SABC үкіметке сын көзбен қарайтын кейбір сарапшылар мен аналитиктерді қара тізімге енгізген. Соңғы кезде Ақпаратты қорғау туралы заң жобасы және ұсынылып жатқан БАҚ апелляциялық трибуналы ел ішінде де, шетелде де қырқыс пікірталас тудырды, олар баспасөз бостандығына қауіп төндіріп отыр деген айыптаулар көтерілді.

Газеттер

Оңтүстік Африкадағы газеттердің тарихы 1800 жылға дейін жетеді, осы кезде Кейп колониясының губернаторы үкіметтік бақылаудағы Кейптаун газеті мен Африкалық хабаршыны жариялауды бастады. Алғашқы жеке меншік газет – SA Commercial Advertiser 1824 жылы Томас Прингл мен Джон Фейрберн редакторлар ретінде жарық көрді. Голланд тіліндегі алғашқы газет De Zuid Afrikaan 1830 жылы, африка тіліндегі алғашқы газет Umshumayeli Wendaba 1837 жылы, ал африкаанс тіліндегі алғашқы газет Die Afrikaanse Patriot 1876 жылы жарық көрді. Қазіргі газет индустриясы жақсы жағдайда. 1996 жылы Оңтүстік Африка аудиторлық бюросының (ABC) жүргізген зерттеуіне сәйкес, елде 36 күнделікті және апталық қалалық газет болды – 29 ағылшын тілінде, төрт африкаанс тілінде, екі зулу және бір хоса тілінде. Демографиялық көрсеткіштер мен жарияланым тілдері арасындағы қарама-қайшылықты әртүрлі сауаттылық деңгейі, ағылшын тілінің кең таралған қолданылуы, сондай-ақ Оңтүстік Африканың цензура тарихымен түсіндіруге болады, ол газет оқу мәдениетінің дамуын тежеді. Сонымен қатар, көптеген түрлі тілдердегі тегін (жарнамамен қаржыландырылатын) жергілікті және қоғамдық газеттер де бар. Оңтүстік Африкада күніне шамамен 1,3 миллион газет сатылады. Бірнеше тәуелсіз газеттер бар, ең танымалдары – Mail & Guardian, бірақ көпшілігі төрт ірі баспа тобына тиесілі: Avusa, Naspers, Independent News and Media (Sekunjalo Investments иелігінде) және CTP/Caxton.

Журналдар

Оңтүстік Африкада өте дамыған журнал индустриясы бар, шамамен 280 жергілікті басылым қол жетімді; импортталған журналдар осы санды айтарлықтай арттырады. 1998 жылы индустрияның жылдық айналымы шамамен 1,7 миллиард ранд құрады. Бұқаралық тұтыну нарығында Naspers, Perskor, CTP Holdings, TML сияқты бірнеше баспагер ғана басымдыққа ие, ал мамандандырылған тұтынушылар, сауда және техникалық секторлар өте фрагменттелген және жоғарыда аталған ірі ойыншылардан басқа көптеген шағын және орта кәсіпкерлік баспагерлерді қамтиды. Оңтүстік Африканың жақындағы тарихынан күтілгендей, оның журнал нарығы (әлі де) елдің әртүрлі нәсілдік топтары арасында журналдарды оқушылар арасындағы анық айырмашылықтармен сипатталады. Индустрияны дәстүрлі бұқаралық тұтыну журналдарының төмендеуі және мамандандырылған журналдардың өсуі де сипаттайды, сондай-ақ, Оңтүстік Африканың қара нәсілді халқына арналған журналдардың, мысалы, Drum журналының өсуі де осы салаға тән. Naspers бұқаралық тұтыну журналдары секторындағы үстем ойыншы болып табылады және Оңтүстік Африкада оқылатын барлық журналдардың үштен екісін, соның ішінде импортталған журналдарды сатады. Компания Fair Lady, Sarie, Insig, SA Sports Illustrated, Kickoff, Huisgenoot, You және Drum сияқты ірі ұлттық басылымдарды шығарады. Африкаанс тіліндегі Huisgenoot отбасылық журналы Оңтүстік Африкадағы кез келген журналдың ең көп таралымына ие, одан кейін оның ағылшын тіліндегі нұсқасы You келеді; бұл екі журналдың апта сайынғы таралымы шамамен бір миллион данаға жетеді. Fair Lady және Sarie - Оңтүстік Африкадағы ең көп сатылатын ағылшын және африкаанс тілдеріндегі әйелдер журналдары. Бұқаралық нарықтағы басқа ірі баспагерлер - Perskor (Republican Press), CTP Holdings және Times Media. Мамандандырылған тұтынушылар журналдарын жоғарыда аталған баспагерлер, сондай-ақ Primedia Publishing, Kagiso Media және Ramsay Son & Parker шығарады. Сауда және техникалық секторда Primedia ең ірі баспагер болып табылады.

Теледидар

Теледидар Оңтүстік Африкадағы ең қатаң реттелетін медиа саласы болып табылады және оны (радиомен бірге) Оңтүстік Африканың тәуелсіз байланыс органы (ICASA) реттейді. Хабар тарату құқықтары, әсіресе теледидар үшін, тек шақыру арқылы беріледі және қазірге дейін тек екі тәуелсіз теледидар хабар таратушысына ғана жұмыс істеуге рұқсат берілді. Хабар тарату лицензиялары жергілікті, қоғамдық және білім беру мазмұнының белгілі бір пайызын талап етеді және хабар таратушылар лицензия шартының бір бөлігі ретінде осындай мазмұнды қосуға міндетті. Осының салдарынан Оңтүстік Африкада төрт тегін эфирлік телеарна бар: Оңтүстік Африка хабар тарату корпорациясының SABC 1, SABC 2 және SABC 3, сондай-ақ e.tv. Оңтүстік Африка хабар тарату корпорациясы (SABC) – Оңтүстік Африканың мемлекеттік меншіктегі қоғамдық хабар таратушысы. Барлық хабар таратушылар Хабар тарату шағымдары комиссиясының қарауына жатады. Multichoice – елдегі ең ірі төлемді теледидар және спутниктік хабар тарату провайдері, бір жер үсті төлемді телеарнасы M-Net және 55-тен астам жергілікті және халықаралық арналары бар DStv цифрлық спутниктік теледидар желісіне ие, ол Африка бойынша 2 миллионнан астам абонентке хабар таратады. 2008 жылдың қараша айында 18 өтініштің ішінде төрт жаңа лицензия төлемді теледидар қызметтерін іске асыруға берілді. Walking on Water (христиандық хабар таратушы), On Digital Media және e.tv спутниктік бөлімшесі e Sat 2008 жылдың ортасында тікелей спутниктік хабар таратуды бастауға күтілді. Бірақ бұл жоспар орындалмады, себебі тек On ғана Top TV қызметін іске қоса алды. Тіпті Telkom Media да, олар спутниктік қызметтермен қатар, бейне сұраныс сияқты IPTV қызметтерін де ұсынуы керек болды, бірақ жоба іске аспады және кейіннен Оңтүстік Африкадағы Shenzhen Media компаниясына сатылды. On Digital Media акцияларының 68%-ы қара нәсілділерге тиесілі.

Радио станциялары

Радио әрқашан Оңтүстік Африканың ең ірі хабар тарату құралы болды; 1960 жылдардан бастап Оңтүстік Африка FM радио технологиясы бойынша әлемдік көшбасшы болды. 1962 жылы бес FM радиостанциясы хабар таратты, әрқайсысы нақты бір тіл тобына бағытталған. Хабарлардың мазмұны музыка, спорт, дін, өзекті мәселелер және драманы қамтыды. 1980 жылдардың ортасына қарай тағы бес тілдің өз станциялары және төрт музыкалық аймақтық, коммерциялық хабар таратушылар FM желісіне қосылды. 1996 жылы саланың дерегуляциясы радиостанциялардың одан да көптеп таралуына әкелді. Мысалы, Йоханнесбург тыңдаушыларына шамамен 4 радиостанция қолжетімді. Хабар тарату мемлекеттік меншіктегі және қаржыландырылатын SABC-нің бүкіл ел және аймақтық радиостанцияларынан бастап, толығымен коммерциялық жекеменшік станцияларға дейін, сондай-ақ нақты қалаларды, қалашықтарды, аудандарды немесе этникалық топтарды қамтитын қоғамдық станцияларды қамтиды. Шамамен сексен қоғамдық радио лицензиясы берілді, бірақ олардың шамамен ширек бөлігі жұмыс істемейді. Радиостанциялардың көпшілігі ағылшын тілінде хабар таратады, бірақ Оңтүстік Африканың басқа ресми тілдері де эфирде өкілдік етеді. Саланы ICASA реттейді.

Интернет және телекоммуникациялар

Африканың қалған бөлігімен салыстырғанда, бұл сектор салыстырмалы түрде үлкен және дамыған. Дегенмен, оны соңғы жылдары одан әрі өсуге бөгет келтіргені үшін сынаған Telkom тұрақты байланыс монополиясы басып алады. Телефон және интернетке қол жеткізу Vodacom және MTN сияқты ұялы байланыс операторлары арқылы да мүмкін, бірақ бұл әлдеқайда қымбат нұсқа.