Кіріспе

Италия Корольдік әскери-теңіз флотының жылдам линкоры Литторио өзінің класындағы жетекші кеме болды. Ол Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Италияның Regia Marina (Корольдік теңіз флоты) қызметінде болды. Ол Ликтордың ("Littorio" итальян тілінде) есімімен аталып, ежелгі дәуірде итальян фашизмінің символы ретінде қабылданған Рим фасциясын алып жүрген адамның құрметіне берілген. Литторио және оның итальяндық бауырласы Витторио Венето француз линкорлары Дюнкерк пен Страсбургқа жауап ретінде салынған. Олар Италияның алғашқы заманауи линкорлары және Вашингтон теңіз келісімінің шарттары бойынша кез келген елдің салынған алғашқы 35 000 тонналық капиталдық кемелері болды. Литторио 1934 жылдың қазанында салына бастады, 1937 жылдың тамызында суға түсірілді және 1940 жылдың мамырында құрастырылды. Комиссияға алынғаннан кейін көп ұзамай, Литторио 1940 жылдың 11 қарашасында Тарантоға жасалған британдық әуе шабуылы кезінде ауыр зақым алды, ол оны келесі наурыз айына дейін істен шығарды. Содан кейін Литторио британдық Жерорта теңіз флотын ұстау үшін бірнеше шабуылдарға қатысты, олардың көпшілігі ешқандай әрекетке әкелмеді, бірақ 1942 жылдың наурыз айындағы Сирттің екінші шайқасы ерекше болды, онда ол бірнеше британдық соғыс кемелерін зақымдады. Фашистік үкімет құлағаннан кейін Литторио 1943 жылдың шілдесінде Италия деп аталды. 1943 жылдың 9 қыркүйегінде итальяндық флот интернацияға бара жатқанда неміс бомбалаушыларының шабуылына ұшырады. Бұл шабуыл кезінде оның бауырласы, итальяндық "Рома" линкоры жойылды, ал Италияның өзі Fritz X радиобақылаулы бомбадан зақымданып, мұрын бөлігіне елеулі зақым келді. Бітім шартының аясында Италия Мальтада, Александрияда және ақырында Суэц каналындағы Ұлы Ащы көлде интернировкаланды, ол жерде 1947 жылға дейін болды. Италия соғыс сыйлығы ретінде АҚШ-қа берілді және 1952–1954 жылдары Ла Специяда сүтілді.

Сипаттама

Литторио және оның аналық итальяндық линкоры Витторио Венето француздық соғыс кемелеріне жауап ретінде жобаланған. Литторионың жалпы ұзындығы болған, ені және сусыры болған. Оның стандарттық суыруы , Вашингтондық теңіз келісімінің шектеуін бұзу болды; толық жауынгерлік жүктемеде ол суыруға ие болды. Кеме төрт Беллузо тісті бу турбиналарымен жабдықталған, қуаты бар. Бу сегіз мұнаймен қыздырылатын Ярроу қазандықтарымен қамтамасыз етілді. Жылдамдық және 3920 миль (6309 км) қашықтықта жүруге мүмкіндік берді. Литторионың экипажы мансабының барысында 1830-дан 1950 адамға дейін жетті. Литторионың негізгі қару-жарағы үш үштік мұнарадағы тоғыз 50 калибрлі 1934 жылғы үлгідегі зеңбіректерден тұрады; екі мұнара суперфайрингтік орналасуда алдыңғы жағында, ал үшіншісі артқы жағында орналасқан. Оның қосалқы, жер үстіне қарсы қарулануы төрт үштік мұнараларда орналасқан он екі /55 1934/35 зеңбірегінен тұрады, олар суперқұрылымның бұрыштарында орналастырылған. Бұларға төрт /40 1891/92 жылғы үлгідегі жеке орналасқан зеңбіректер қосылды; бұл зеңбіректер көне қару болды және негізінен жұлдызша тәрізді снарядтарды атуға арналған. Литторио ұшаққа қарсы батареямен жабдықталған, ол жеке орналасқан он екі /50 1938 жылғы үлгідегі зеңбіректерден, сегіз қос және төрт жеке орналасқан 20 /54 /54 зеңбірегінен және сегіз қос орналасқан он алты /65 зеңбірегінен тұрады. 1942 жылы тағы он екі 20 мм зеңбірек қос орналасуда орнатылды. 1941 жылдың тамызында ол EC 3 bis радарлық жиынтығын алды, 1942 жылдың сәуірінде жаңартылған нұсқасын—қызметте сәтсіз болып шыққан—, содан кейін 1942 жылдың қыркүйегінде EC 3 ter үлгісін алды. Кеме қалыңдығы бар негізгі броньдық белдеумен, оған қосымша қалыңдығы бар екінші қабатты болатпен қоршалған. Негізгі палуба кеменің орталық бөлігінде қалыңдығында, ал аз маңызды аймақтарда қалыңдығына дейін төмендетілген. Батареяның басты мұнаралары қалыңдығында, ал төменгі мұнара құрылымы 350 мм қалыңдықтағы барбеттерде орналастырылған. Екіншілік мұнаралардың алдыңғы беттері 280 мм қалыңдығында, ал бақылау мұнарасының қабырғалары қалыңдығында болды.

Қызмет тарихы

Литтрио 1922 жылы Римге фашистік партияның жорығын еске алу үшін 1934 жылы 28 қазанда Генуядағы Ансальдо кеме құрылысшылықтарында салынды. Сол күні оның әпкесі Витторио Венето да салына бастады. Жобаға енгізілген өзгерістер мен броньдық қаптаманың жетіспеуі құрылыс кестесін кешіктірді, нәтижесінде бастапқы жоспар бойынша 1937 жылдың мамырында болған іске қосылу күні үш айға ықшамдатылды. Литтрио 1937 жылдың 22 тамызында көптеген итальяндық шенеуніктердің қатысуымен өткен салтанатты шарада іске қосылды. Оған Ансальдо қызметкерінің әйелі, синьора Тереза Балерино Кабелла демеушілік етті. Іске қосылғаннан кейін, жабдықтау кезеңі 1940 жылдың басына дейін жалғасты. Осы уақыт ішінде Литтрионың мұрты тербелісті азайту және мұрттың суға батуын азайту үшін өзгертілді. Литтрио 1939 жылдың 23 қазаны мен 21 желтоқсаны аралығында екі ай бойы теңіз сынақтарын өткізді. Ол 1940 жылдың 6 мамырында қолданысқа берілді, ал сол айда қосымша сынақтардан кейін Тарантоға ауыстырылды, онда Витторио Венетомен бірге контр-адмирал Карло Бергамини басқаратын 9-дивизияға қосылды. 1940 жылдың 31 тамызы мен 2 қыркүйегінде Литтрио бес линкордан, он крейсерден және отыз төрт эсминецтен тұратын итальяндық күштің бір бөлігі ретінде "Hats" операциясы мен MB.3 конвойына қатысқан британдық теңіз күштерін тоқтату үшін теңізге шықты, бірақ нашар барлау салдарынан екі топпен де байланыс орнатылмады және ешқандай әрекет болған жоқ. 29 қыркүйек пен 1 қазандағы "MB.5" британдық операциясына қарсы қимыл да осыған ұқсас нәтиже берді; Литтрио, тағы төрт линкор, он бір крейсер және жиырма үш эсминец Мальтаға әскер тасымалдаған конвойды тоқтатуға тырысты.

Тарантоға шабуыл

10-11 қараша түнінде Британдық Жерорта теңіз флоты Таранто портына әуе шабуылын жүргізді. Ұшақ тасушыдан ұшырылған 21 "Свордфиш" торпедалық бомбалаушы итальяндық флотқа екі толқынмен шабуыл жасады. Ұшақтар "Литториоға" үш рет, итальяндық "Дюлио" және "Конте ди Кавур" броненосецтеріне бір реттен соққы берді. "Литториоға" тиген торпедалардың екеуі бауға, ал біреуі кормаға тиді; кормаға тиген соққы рульді жойды және жарылыстан туған соққы кеменің басқару механизмін зақымдады. Алдыңғы екі соққыдан ірі су ағыны пайда болып, кеме баумен төменге шөкті, палубалары бас қару мұнараларына дейін суға батты. Кеменің түбінен табылған төртінші, жарылмаған торпедаға дейін 11 желтоқсанға дейін докқа жеткізілмеді; торпеданы алып тастау өте қиын міндет болды, себебі торпеданың айналасындағы магнит өрісінің кез келген өзгерісі оның магниттік детонаторын жарылуына әкелуі мүмкін. Жөндеу жұмыстары 1941 жылдың 11 наурызына дейін созылды.

Конвой операциялары

Жөндеу жұмыстары аяқталғаннан кейін, Литторио 22-25 тамызда британдық күштерді ұстауға жасалған сәтсіз әрекетке қатысты. Бір айдан соң, ол 1941 жылдың 27 қыркүйегінде «Халберд» операциясы барысында одақтастар конвойына шабуыл жасады. 13 желтоқсанда Мальтаға бағытталған конвойді ұстауға тағы бір әрекет жасалды, бірақ «Витторио Венето» британдық теңіздік қанатын торпедалағаннан кейін бұл әрекет тоқтатылды. Үш күннен кейін ол Солтүстік Африкадағы итальяндық және неміс күштеріне жөнелтiлетін «M42» операциясын сүйемелдеді. 1942 жылдың 3 қаңтарында Литторио қайтадан «M43» операциясын қолдау мақсатында конвойды сүйемелдеуге жұмылдырылды және 6 қаңтарға дейін портқа оралды. 22 наурызда ол Сирттің екінші шайқасына қатысты, Мальтаға бағытталған британдық конвойды жоюға тырысқан итальяндық күштердің флагманы болды. Эсминецтер шегінген кезде, олардың бірі Литториоға бір снарядпен тиді, ол кеменің кормалық бөлігіне аз ғана зақым келтірді. Шайқас барысында Литторио эсминецтерге ауыр зақым келтірді, сондай-ақ «Ши» крейсерін де зақымдады, бірақ елеулі зақымдар келтірмеді. «Кингстон» құрғақ докта әуе шабуылы кезінде жойылды. Литторионың кормалық мұнарасынан шыққан оқ оның бір ұшағын өртеп жіберді, бірақ кемеге ешқандай зақым келмеді. Үш айдан кейін, 14 маусымда Литторио Александриядан Мальтаға бағытталған «Vigorous» операциясын тосқауыттауға қатысты. Литторио, «Витторио Венето», төрт крейсер және он екі эсминец конвойға шабуыл жасауға жіберілді. Британдықтар итальяндық флоттың жақындап келе жатқанын тез анықтап, оларды конвойға жетуден тоқтату үшін бірнеше түнгі әуе шабуылдарын жасады, бірақ ұшақтар ешқандай соққы бермеді. Келесі күні конвойды іздеп жүргенде Литториоға B-24 «Liberator» бомбасы тиді, ол №1 мұнараның төбесіне түсті, бірақ қашықтық өлшегіш капотына және барбетке аз ғана зақым келтірді, сонымен қатар палубаға сынықтар тиді. Мұнара, алайда, жұмыс істей берді және Литторио флотпен бірге қалды. Литторио мен «Витторио Венето» конвойды миссияны тоқтатуға мәжбүр етті. 14:00-де итальяндықтар қуғын-сүргінді тоқтатып, портқа оралды. Сол түстен кейін Литториоға британдық «Веллингтон» бомбалаушысы тастаған торпеда тиді, ол кеменің мұртына судың кіруіне себеп болды. Команда тізімді түзету үшін суды қарсыға тартты. Кеме жөндеу жұмыстары үшін портқа оралды, ол 27 тамызға дейін жалғасты. Ол 12 желтоқсанға дейін Тарантода болды, содан кейін флот Ла Специяға көшірілді. Литторио, «Витторио Венето» және жақында тапсырылған итальяндық бауырласы «Рома» үшін ғана жеткілікті отын болды, бірақ тіпті сонда отын тек төтенше жағдайларға ғана жеткілікті болды. 1943 жылдың 19 маусымында америкалық бомбалау Ла Специя портын нысанаға алып, Литториоға үш бомба тиді. 30 шілдеде Бенито Муссолини үкіметі құлағаннан кейін ол «Италия» деп аталды. 3 қыркүйекте Италия одақтастармен қарулы келісімге қол қойды, бұл екінші дүниежүзілік соғыстағы белсенді қатысуын аяқтады. Алты күннен кейін «Италия» және итальяндық флоттың қалған бөлігі Мальтаға бағытталды, онда соғыс аяқталғанға дейін қамауда болады. Жолда неміс Люфтваффе (Әуе күштері) итальяндық флотқа Фриц X радиобақыланатын бомбаларымен қаруланған Dornier Do 217 ұшақтарымен шабуыл жасады. Бір Фриц X «Италияны» №1 мұнараның алдында ұрды, ол кемеден өтіп, корпустан шығып, астындағы суға жарылып, ауыр зақым келтірді. Осы шабуылда «Рома» батып кетті.