Мал шаруашылығындағы айналымдар және баға құбылулары
Pork cycle
Мал шаруашылығындағы «шошқа циклі» – сұраныс артып, бағалар өсетін, содан кейін ұсынымның артуынан бағалар төмендейтін циклды құбылыс. Экономикалық анализ.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Экономикада шошқа циклі, шошқа циклі немесе ірі қара циклы дегені – мал базарларындағы ұсыныстың және бағалардың циклдік құбылып тұруын сипаттайтын термин. Бұл құбылысты алғаш 1925 жылы АҚШ-та Мордехай Езекиел, ал 1927 жылы Еуропада неміс ғалымы байқаған. Шошқа циклі мал өнімдерінің экономикалық талдауынан туындағандықтан осылай аталады, бірақ бұл құбылыс көптеген тауарларға қатысты кең ауқымды салдарға ие. Қысқасы, шошқа циклі былай жүреді:
In economics, the term pork cycle, hog cycle, or cattle cycle describes the phenomenon of cyclical fluctuations of supply and prices in livestock markets. It was first observed in 1925 in pig markets in the US by Mordecai Ezekiel and in Europe in 1927 by the German scholar
While the pork cycle is so named for its genesis in the economic analysis of livestock; the phenomenon has far spanning implications that capture most goods. In short, the pork cycle runs as thus:
Шошқаға деген сұраныс пайда болады, сол кезде бір-екі шаруан шошқа өсіруді бастайды. Шошқа ұсынымы шектеулі болғандықтан, бағасы жоғары болады – осы цикл кезеңінде шошқа сирек кездесетін тауар. Көбірек шаруандар оның құнды екенін түсініп, шошқа өсіруге кіріседі. Шаруашылықтардың саны арта келе, ұсыным көбейе бастағанда баға төмендейді. Бір кезде сұраныс пен ұсыныс теңеседі, немесе ұсыныс сұраныстан асып түседі. Шошқа еті тауарға айналуы мүмкін, немесе тұтынушылар одан жалықуы мүмкін. Соның салдарынан шаруандар шошқа өсіруден бас тартып, көбірек пайда әкелетін дақылдарға немесе басқа мал өсіруге көшеді. Осының нәтижесінде шошқа ұсынымы азая бастайды. Шошқа өсірумен айналысатын шаруандардың саны кеміп, шошқа бағасы қайтадан жоғарылайды. Ал цикл қайта басталады.
A demand for pork emerges, and so one or two farmers begin raising pigs. While pig supply is limited, prices are high – at this point of the cycle, pork is a rare good. More farmers realise the value potential and also begin raising pigs. As more and more piggeries come 'online,' the price begins to decrease as supply becomes more voluminous. At some point, demand and supply equalise; or supply may outstrip demand. Pork may become a commodity, or consumers may get bored of pork. In turn, farmers turn away from raising pigs, and go back to more valuable crops or livestock. As a result, the pork supply begins to decline. In turn, there are less farmers raising pigs, and so pork goes back to being a high priced item. The cycle resumes again.
Желдің үлгісі
Николас Кальдор ауыл шаруашылығы нарықтарындағы құбылулардың моделін ұсынды, ол өндіріс кешігулері мен бейімделу күтулеріне негізделген «тоқыма желі» моделі деп аталды. Оның моделінде бағалар жоғары болғанда, көбірек инвестициялар жасалады. Дегенмен, осы инвестициялардың әсері өндіріс кешігуіне байланысты кейінірек сезіледі – өндіріс уақытты қажет етеді. Соңында нарық толып, бағалар төмендейді. Өндіріс осылайша азаяды, ал бұл өз кезегінде байқалуға уақыт алады, сұраныстың өсуіне және бағалардың қайтадан жоғарылауына әкеледі. Цикл қайталанып тұрады, нәтижесінде сұраныс пен ұсыныс графигі тоқыма желісін еске түсіреді. Бұл модель кейбір еңбек салаларында да қолданылды: белгілі бір саладағы жоғары жалақы сол мамандық бойынша оқуға түсуші студенттердің санын арттырады; осы студенттер бірнеше жылдық оқудан кейін бірден еңбек нарығына келгенде, жаңа үміткерлердің көптігіне байланысты олардың жұмысқа орналасу мүмкіндіктері мен жалақысы нашарлайды. Бұл өз кезегінде студенттерді осы мамандыққа оқудан бас тартуға мәжбүр етеді, соның салдарынан тапшылық пен жалақының өсуіне әкеледі.
Nicholas Kaldor proposed a model of fluctuations in agricultural markets called the cobweb model, based on production lags and adaptive expectations. In his model, when prices are high, more investments are made. However, the effect of these investments is delayed due to the breeding time the production lag. Eventually, the market becomes saturated, leading to a decline in prices. Production is thus decreased and again, this takes time to be noticed, leading to increased demand and again increased prices. The cycle continues to repeat, producing a supply demand graph resembling a cobweb. The model has also been applied in certain labour sectors: high salaries in a particular sector lead to an increased number of students studying the relevant subject; when these students enter the job market at the same time after several years of studying, their job prospects and salaries are much worse due to the new surplus of applicants. This in turn deters students from studying this subject, producing a deficiency and higher wages once again.
Баламалы модель
Кальдордың моделі инвесторлардың жүйелі қателіктер жасауына негіделген. Оның моделінде, бағалар жоғары болғанда инвестиция жасау (яғни, мал өсіру, мал сою емес) болашақта бағалардың төмендеуіне алып келеді. Ал мұны болжап білу (яғни, бағалар жоғары болғанда көбірек сою) инвесторларға жоғары табыс әкелуі мүмкін. Шервин Розен, Кевин М. Мерфи және Хосе Шейкман (1994) мал шаруаларының болашақ бағалар туралы толыққанды рационалды күтулеріне негіделген балама модель ұсынды. Олар тіпті осы жағдайда да еттің үш жылдық өмірлік циклы рационалды шаруаларды малды сою емес, өсіруге бағыттайтынын, нәтижесінде мал басының уақыт өте келе өзгеретінін көрсетті.
Kaldor's model involves an assumption that investors make systematic mistakes. In his model, investing (i. e. breeding cattle rather than slaughtering them) when prices are high causes future prices to fall foreseeing this (i. e. slaughtering more when prices are high) can yield higher profits for the investors. Sherwin Rosen, Kevin M. Murphy, and José Scheinkman (1994) proposed an alternative model in which cattle ranchers have perfectly rational expectations about future prices. They showed that even in this case, the three year lifetime of beef cattle would cause rational ranchers to choose breeding versus slaughtering in a way that would cause cattle populations to fluctuate over time.