Преслав қаласының тарихы мен археологиялық ескерткіштері

Кіріспе

Бұрынғы ауыл 1878 жылы ортағасырлық астананың атын алды және 1883 жылы қалаға айналды. 2009 жылғы желтоқсанға дейін халық саны 8 951 адамды құрады. Преслав 893 жылдан 972 жылға дейін Бірінші Болгар империясының астанасы болды және ортағасырлық Оңтүстік-Шығыс Еуропадағы ең маңызды қалалардың бірі еді. Қаланың қираған орындары қазіргі Солтүстік-Шығыс Болгарияда, Шумен облыстық орталығынан оңтүстік-батысқа қарай 20 шақырым жерде орналасқан және қазір ұлттық археологиялық қорық болып табылады.

Тарих

Преслав атауы славян тілінен шыққан; бастапқыда ол славян қонысы ретінде құрылған және тоғызыншы ғасырдың басында бекініске дейін жұмыс істеген. Болгарияның сол кездегі астанасы Плискаға жақын орналасқандығы Преславтың хандары Крум мен Омуртагтың билігі кезінде жылдам дамуына және кеңейуіне әкелді. 852 жылы Борис I хан таққа отырғызған кезде Преслав маңызды стратегиялық әскери орталыққа айналды және Ичиргу қайнауының орталығы болды. 864 жылы болгарлар христиан дінін қабылдағаннан кейін қалада бірнеше шіркеулер салынды. 892 жылы князь Владимир бастаған Плиска дворяндарының көтерілісі қаланың болашақ тағдыры үшін шешуші болды. 893 жылы Владимир тақтан түсірілді және Преслав кеңесі кезінде Борис I өзінің мұрагері ретінде Ұлы Симеонды тағайындады және мемлекеттің астанасын әлі де ескі Плискадан Преславқа көшіруді шешті. Келесі 80 жылда қала тез дамып, болгар саясаты мен дипломатиясының ғана емес, сонымен қатар славян мәдениетінің, әдебиетінің және көркемөнерінің орталығы болды. Шенеуніктердің бірі Симеонның жаңа астанасын құруға 28 жыл кеткенін айтады. Алайда археологиялық қазбалар 930-940 жылдары қала дамуын жалғастырып, Болгария императоры Петр I билігінің ортасында өзінің өсуінің және салтанатының шыңына жеткенін дәлелдеді. Қаланың таңғажайып қала құрылысы, маңызды экономикасы және Дөңгелек шіркеу мен Патша сарайы сияқты ғимараттардың ұлылығы, Преслав батыс жарты шардағы ең ірі және маңызды қала орталықтарының шынайы бәсекелесі болды. Мәдени жағынан бұл 886 жылы Плискада құрылған Преслав әдеби мектебінің орталығы болды және 893 жылы қалған соттың өкілдерімен бірге Преславқа көшірілді. Ежелгі болгар кезеңінің ең ұлы болгар жазушылары Преславта жұмыс істеді, олардың арасында Иоанн Экзарх, Преслав Константин, Черноризец Храбар. Х ғасырда кириллица әрпі Преслав әдеби мектебінің айналасында дамыған болуы мүмкін. Қалада сонымен қатар үлкен керамикалық шеберханалар болды, олар өнер керамикасын, глазурлы плиткаларды, сондай-ақ керамикалық иконалар мен иконостастарды өндірді. Қаланың байлығы 960 жылдардың соңында Киев князі Святослав басып алған кезде күрт төмендеді. Одан кейінгі Русь пен Византия арасындағы соғыс Византия императоры Иоанн I Цимисцестің әскерімен қаланы өртеп, қиратты. Жеңімпаздар қазынаны, Болгария патшасының регалиясын және Симеон кітапханасының көп бөлігін алып кетті. Қала алдағы үш жүз жылда өзінің маңыздылығын жоғалтпаса да, көршілес шеткі аймақтар мен үлкен монастырлар қаңырап бос қалды, экономика өзінің өміршеңдігі мен маңызын жоғалтты. Оны Анна Комнене Алексиадада грекшеленген Мегале Перистлуба деген атпен атаған. Преслав болгар саясатында Екінші болгар империясының негізін қалаушылар Петр IV пен Иван Асен I-нің бірлескен билігінің алғашқы жылдары маңыздылығын қалпына келтірді. Айқын болғандай, Иван Асен көтерілістің орталығы Тарновградтан билік жүргізді, ал оның ағасы және басқарушы Теодор Петр Преславта болгар мемлекетінің жаңаруының символы ретінде тұрып қалды. Алайда Тарновградтың стратегиялық артықшылықтары ұзақ мерзімде шешуші болды және Преславтың маңыздылығы 13 ғасырдың барысында төмендеді. 1270 жылдары татар шабуылдары Преславтың соңғы азаматтарын, сондай-ақ қаланың прототрондалған епискобын қуып шықты. Тірі қалған босқындардың кейбірі қазіргі Велики Преслав қаласы орналасқан қамалдан солтүстікке қарай екі шақырым жерде сол атымен аталған ауылды құрды. Оңтүстік Шетланд аралдарындағы Ливингстон аралындағы Преслав жартасы Преславтың есімімен аталған.

The name of Preslav is of Slavic origin; apparently it was initially founded and functioned as a Slavic settlement until its fortification at the beginning of the ninth century. The proximity to the then Bulgarian capital of Pliska led to the fast development and expansion of Preslav during the reign of the Khans Krum and Omurtag. By the time of the coronation of Khan Boris I in 852, Preslav had turned into an important strategic military centre and was the seat of the Ichirgu boil. A number of churches were built in the city after the conversion of the Bulgarians to Christianity in 864. The pagan revolt of the Pliska nobility led by Prince Vladimir in 892 was decisive for the future destiny of the city. In 893 Vladimir was dethroned and during the Council of Preslav Boris I appointed Simeon the Great as his successor and decided to move the capital of the state from the still somewhat pagan Pliska to Preslav. In the following 80 years the city developed rapidly, turning into a centre not only of Bulgarian politics and diplomacy, but also of Slavic culture, literature and fine arts. A chronicler mentioned that it took Simeon 28 years to establish and build up his new capital. Archeological excavations have, however, proved that the city continued to develop also during the 930s and 940s and reached the peak in its growth and magnificence in the middle of the rule of Emperor Peter I of Bulgaria. In view of the impressive town planning, the vital economy and the grandeur of buildings like the Round Church and the Royal Palace, Preslav was a true rival of the largest and most important city centres in the western hemisphere. Culturally, it was the centre of the Preslav Literary School which was founded in Pliska in 886 and was moved to Preslav along with the rest of the court in 893. The greatest Bulgarian writers from the Old Bulgarian period worked in Preslav, among them John Exarch, Constantine of Preslav, Chernorizets Hrabar. It was probably around the Preslav Literary School that the Cyrillic script developed in the tenth century. The city also had large ceramic workshops which produced art ceramics, glazed tiles, as well as ceramic icons and iconostases. The city's fortune underwent a dramatic downturn at the end of the 960s, when it was occupied by Kievan Prince Sviatoslav. The ensuing war between Rus' and Byzantines left the city burnt and ravaged by the army of Byzantine Emperor John I Tzimisces. The conquerors took away the treasury, the Bulgarian Tsar's regalia and a large part of the library of Simeon. Although the city did not lose its importance in the next three hundred years, the neighbouring outskirts and the big monasteries became desolate, the economy lost its vitality and significance. It is mentioned by Anna Komnene in the Alexiad under the hellenised name Megale Peristhlaba. Preslav regained some of its importance in Bulgarian politics during the first years of the joint rule of the founders of the Second Bulgarian Empire, Peter IV of Bulgaria and Ivan Asen I. Apparently, Ivan Asen ruled from the centre of the uprising, Tarnovgrad, whereas his brother and co ruler Theodore Peter resided in Preslav as a symbol of the renewed statehood of Bulgaria. The strategic advantages of Tarnovgrad were, however, decisive in the long run and the significance of Preslav waned in the course of the 13th century. The Tatar raids during the 1270s drove away the last citizens of Preslav, along with the protothroned bishop of the city. Some of the surviving refugees built up a village of the same name only two kilometres north from the fortress where the contemporary town of Veliki Preslav is now situated. Preslav Crag on Livingston Island in the South Shetland Islands, Antarctica is named after Preslav.

Мәдениет

Қалада Ұлттық тарихи-археологиялық қорық пен мұражай орналасқан. 1906 жылы Йордан Господинов К. Шкорпилдің көмегімен "Тиха" археологиялық қоғамын құрды. Жыл сайын қалада мамыр айында "Преславта көктем" мәдени тойлары өтеді. "Развитие" қоғамдық орталығы 1874 жылы ашылды.