Кіріспе

Микмау ақыны Рита Джо (туған аты Рита Бернард; 15 наурыз 1932 – 20 наурыз 2007) – микмау халқының ақыны және ән жазушысы, көбінесе Микмау халқының лауреат ақыны деп аталады.

Өмірбаян

Рита 1932 жылдың 15 наурызында Новая Шотландияның Кейп-Бретон аралындағы Уайкокомахта дүниеге келді. Оның ата-анасы Джозеф пен Энни Бернард болды, екеуі де Микмак тайпасынан, ал Ританың төрт бауыры болды. Рита бес жасқа келгенде анасы қайтыс болды, ол бірнеше жылды тәрбие үйінде өткізді, содан кейін әкесі мен бауырларымен Уайкокомах резервациясына қайтып келді. 1942 жылы, он жасында, ол жетім қалды. Осының салдарынан ол Шүбенакади интернатына жіберілді. Мұнда оған өз тілінде сөйлеуге және мәдениетін сақтауға тыйым салынды. Ол 16 жасқа толғанға дейін және мектепті бітіргенге дейін физикалық және психикалық зорлық-зомбылыққа ұшырады. Рита өз тілін қайтадан Микмак тайпасынан кездескен адамдармен сөйлесу арқылы үйренуге мәжбүр болды. Мектепті бітіргеннен кейін ол Новая Шотландияда түрлі жұмыстар істеді, содан кейін Бостонға көшіп кетті. Сол жерде ол Фрэнк Джомен танысты.

Мұрасы мен ықпалы

Рита Джо резервация мектептері туралы шындықты айтуымен және тума америкалық ретінде "ақ әлемде" өмір сүрудің қандай екенін баяндауымен танымал. Ол сондай-ақ АҚШ және Канадада тума халқының өнерін және мәдениетін насихаттаудағы елші ретінде жарқын үлгі. 2016 жылдың қаңтар айында Оттавадағы Ұлттық өнер орталығында «Мен сөйлеуімді жоғалттым» атты қойылымның тұсаукесері өтті. Бұл қойылым Джоның «Мен сөйлеуден айырылдым» өлеңіне негізделген. Фильмді Барбара Уиллис Свит түсірді. Бұл қойылым Канададағы интернат мектептерінің тарихына назар аударды. 2023 жылы Джо Нова-Скотияның Мұра күнінің құрметті тұлғасы атанды және оның суретін Канаданың 20 долларлық банкнотасына салу үшін науқан басталды.

Рита Джоның естелік сауаттылық күні

Әр жыл сайын Эскасони алғашқы ұлысындағы Эллисон Бернард мемориалдық орта мектебі Рита Джоның құрметіне сауаттылық күнін өткізеді, оқушылардың оқуға, жазуға және өздерінің әңгімелерін жазуға шабыттандырылып, микмак тілін жаңғырту үмітімен. Алғашқы Рита Джоның естелік сауаттылық күні 2012 жылы өтті. Мерекелік шараларға студенттер арасындағы жазу байқауы, сондай-ақ кәсіби жазушылар мен суретшілердің келуі және шеберлік сабақтары кіреді. НАКО-ның көпмедиалық қойылымын қарап, Наташа Готье: "Жазу өте түсінікті, бірақ ешқашан қарапайым немесе кемсітпейтін емес. [Композитор Джон] Эстасионың оркестрлеу сезімі тамаша, ойға қоятын, бірақ қалыпты емес" деді.

Құрметтер

1989 жылы ол Канада орденінің мүшесі атанды. 1992 жылы ол Канада Королінің жеке кеңесінің мүшесі болды. 1993 жылы Далхаузи университетінен құрметті заң ғылымдары докторы дәрежесін алды. 1997 жылы Кейп-Бретон университетінің (қазіргі Кейп-Бретон университеті) құрметті әдебиет докторы дәрежесімен марапатталды. 1997 жылы ол Ұлттық аборигендер жетістіктері сыйлығын алды. 1998 жылы Маунт-Сен-Винсент университетінен құрметті гуманитарлық ғылымдар докторы дәрежесін алды.

Дәйексөздер

"Бұрын үндістерді жамандыққа ұқсатып көрсеткен, мен өз халқым – микмактардың жақсы жағын жазамын. Алғаш жазуды бастағанда, мен өз жұмысым арқылы барлық аз ұлт өкілдеріне шабыттандыруды көздедім. Менің ең басты арманым – жұмысыммен басқаларды қуанту. Ең үлкен тілегім – халқымнан көбірек шығармалар тууы, және балаларымыз оларды оқуы. Біз тарихты өзіміз жазғанда, ол мүлдем басқаша болар еді деп қайта-қайта айтамын. Ұзақ жылдар бойы қалыптастырған оң көзқарасым енді мені жағымсыз нәрселерден алшақтатады. Мен әр нәрсенің жақсы жағын іздеймін."