Кіріспе
Америкалық синолог (1907–1991)
John King Fairbank (May 24, 1907 – September 14, 1991) was an American historian of China and United States–China relations. He taught at Harvard University from 1936 until his retirement in 1977. He is credited with building the field of Sinology in the United States after World War II with his organizational ability, his mentorship of students, support of fellow scholars, and formulation of basic concepts to be tested. His paternal grandfather, John Barnard Fairbank, was "from the long 'J. B.' line, mainly of Congregational ministers, which stemmed from the Fairbank family that came to Massachusetts in 1633 [and] graduated from Union Theological Seminary, New York, in 1860." At Oxford, Fairbank began his study of the Chinese language and sought the counsel of H. B. Morse, retired from the Imperial Maritime Customs Service. On Webster's advice, he had read Morse's three volume study of the Qing dynasty's foreign relations on the ship that was coming to England. Morse became his mentor. The ambitious young scholar decided to go to Beijing to do research in December 1931 and arrived in China in January 1932. In Beijing, he studied at Tsinghua University under the direction of the prominent historian Tsiang Tingfu, who introduced him to the study of newly available diplomatic sources and the perspectives of Chinese scholarship, which balanced the British approaches he saw at Oxford. Wilma Denio Cannon, a daughter of Walter Bradford Cannon and sister of Marian Cannon Schlesinger, came to China in 1932 to join Fairbank. They were married on June 29, 1932. Wilma had studied fine arts at Radcliffe College and had been an apprentice to the Mexican muralist Diego Rivera before she traveled to China. She began a career of her own in Chinese art history. John and Wilma came to know a number of Chinese intellectuals. They became especially warm friends with Liang Sicheng, the son of the distinguished Chinese reformer Liang Qichao, and his wife, Lin Huiyin, whom they called Phyllis. The Lins introduced them to Jin Yuelin, a philosopher and originally a political scientist trained at Columbia University. Fairbank wrote later that he and Wilma began to sense through them that the Chinese problem was the "necessity to winnow the past and discriminate among things foreign, what to preserve and what to borrow "
In 1936, Oxford awarded him a D. Phil. for his thesis, which he revised using further research and eventually published as Trade and Diplomacy on the China Coast: The Opening of the Treaty Ports, 1842–1854 in 1953.
Джон Кинг Фэрбанк (24 мамыр 1907 – 14 қыркүйек 1991) – Қытай және АҚШ-Қытай қарым-қатынасының американдық тарихшысы. 1936 жылдан 1977 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін Гарвард университетінде сабақ берді. Ол Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін АҚШ-та Синология саласын дамытуға үлкен үлес қосты, оның ұйымдастырушылық қабілеті, студенттерге жетекшілік етуі, әріптестерін қолдауы және сынақтан өткізілетін негізгі ұғымдарды қалыптастыруы арқасында. Оның әкесінің әкесі, Джон Барнард Фэрбанк, «ұзақ 'J. Б.' әулетінен шыққан, негізінен Конгрегациялық пасторлар, Фэрбанк отбасы 1633 жылы Массачусетке келген және 1860 жылы Нью-Йорктегі Юнион теологиялық семинариясын бітірген». Оксфордта Фэрбанк қытай тілін оқуды бастады және Императорлық теңіз кеден қызметінен зейнеткерлікке шыққан Х. Б. Морзден кеңес алды. Вебстердің кеңесі бойынша ол Морздің Цин әулетінің сыртқы қатынастары туралы үш томдық еңбегін Англияға келе жатқан кемеде оқыды. Морс оның ұстазы болды. Амбициялы жас ғалым 1931 жылдың желтоқсан айында зерттеу жұмыстарын жүргізу үшін Пекинге баруға шешім қабылдады және 1932 жылдың қаңтарында Қытайға келді. Пекинде ол танымал тарихшы Циан Тингфу басшылығымен Цинхуа университетінде оқыды, ол оны жаңадан қолжетімді дипломатиялық дереккөздермен және қытайлық ғылымның көзқарастарымен таныстырды, бұл Оксфордта көрген британдық тәсілдерді толықтырды. Уилма Денио Кэннон, Уолтер Брэдфорд Кэннонның қызы және Мариан Кэннон Шлезингердің қарындасы, 1932 жылы Фэрбанкқа қосылу үшін Қытайға келді. Олар 1932 жылдың 29 маусымында үйленді. Уилма Радклифф колледжінде көркем өнерді оқыған және Қытайға сапар шегуге дейін мексикалық суретші Диего Ривераның шәкірті болған. Ол қытай өнерінің тарихында өз мансабын бастады. Джон мен Уилма көптеген қытай зиялыларымен танысты. Олар әсіресе танымал қытай реформаторы Лян Цычаоның ұлы Лян Сиченг және оның әйелі Лин Хуэйинмен, оны олар Филис деп атады, жақын дос болды. Линдер оларды философ, бастапқыда Колумбия университетінде білім алған саясаттанушы Джин Юэлинмен таныстырды. Фэрбанк кейінірек өзі мен Уилма олардың көмегімен қытай мәселесінің «өткенді тазарту және шетелдік нәрселерді ажырату қажеттілігі, нені сақтау керек және нені қарызға алу керек» екенін сезіне бастағанын жазды. 1936 жылы Оксфорд оған философия докторы (D. Phil.) дәрежесін берді, ол одан әрі зерттеулер жүргізіп, 1953 жылы «Қытай жағалауындағы сауда және дипломатия: келісім шарты жасалған порттардың ашылуы, 1842–1854» деген атпен жариялады.
John King Fairbank (May 24, 1907 – September 14, 1991) was an American historian of China and United States–China relations. He taught at Harvard University from 1936 until his retirement in 1977. He is credited with building the field of Sinology in the United States after World War II with his organizational ability, his mentorship of students, support of fellow scholars, and formulation of basic concepts to be tested. His paternal grandfather, John Barnard Fairbank, was "from the long 'J. B.' line, mainly of Congregational ministers, which stemmed from the Fairbank family that came to Massachusetts in 1633 [and] graduated from Union Theological Seminary, New York, in 1860." At Oxford, Fairbank began his study of the Chinese language and sought the counsel of H. B. Morse, retired from the Imperial Maritime Customs Service. On Webster's advice, he had read Morse's three volume study of the Qing dynasty's foreign relations on the ship that was coming to England. Morse became his mentor. The ambitious young scholar decided to go to Beijing to do research in December 1931 and arrived in China in January 1932. In Beijing, he studied at Tsinghua University under the direction of the prominent historian Tsiang Tingfu, who introduced him to the study of newly available diplomatic sources and the perspectives of Chinese scholarship, which balanced the British approaches he saw at Oxford. Wilma Denio Cannon, a daughter of Walter Bradford Cannon and sister of Marian Cannon Schlesinger, came to China in 1932 to join Fairbank. They were married on June 29, 1932. Wilma had studied fine arts at Radcliffe College and had been an apprentice to the Mexican muralist Diego Rivera before she traveled to China. She began a career of her own in Chinese art history. John and Wilma came to know a number of Chinese intellectuals. They became especially warm friends with Liang Sicheng, the son of the distinguished Chinese reformer Liang Qichao, and his wife, Lin Huiyin, whom they called Phyllis. The Lins introduced them to Jin Yuelin, a philosopher and originally a political scientist trained at Columbia University. Fairbank wrote later that he and Wilma began to sense through them that the Chinese problem was the "necessity to winnow the past and discriminate among things foreign, what to preserve and what to borrow "
In 1936, Oxford awarded him a D. Phil. for his thesis, which he revised using further research and eventually published as Trade and Diplomacy on the China Coast: The Opening of the Treaty Ports, 1842–1854 in 1953.
Ерте мансап
1936 жылы Фэрбанк Гарвардқа Қытай тарихын оқытуға оралды және Гарвардтағы алғашқы толық уақытты маман атанды. 1941 жылы ол Эдвин О. Рейшауэрмен бірлесіп Қытай мен Жапонияны қамтитын, кейін Корея мен Оңтүстік-Шығыс Азияны да қосатын бір жылдық кіріспелік курсты әзірледі. Бұл курс "Көкшөң алқаптары" деп аталды және ол екі әсерлі еңбектің негізі болды: "Шығыс Азия: Ұлы дәстүр" (Бостон: Хотон Миффлин, 1960) және "Шығыс Азия: Заманауи өзгерістер" (Бостон: Хотон Миффлин, 1965). 1941 жылы Тынық мұхиты соғысы басталга́ннан кейін Фэрбанк Вашингтондағы Стратегиялық қызметтер кеңсесіне және Ұлттық Қытайдың уақытша астанасы Чунцындағы Соғыс ақпарат бюросына жұмысқа алынды.
Даланың дамуы
Соғыстан кейін Гарвардқа оралған кезде Фэрбанк аймақтық зерттеулер бойынша магистрлік бағдарламаны іске қосты, осылайша Америка Құрама Штаттарының бірнеше ірі университеттерінің бірі болды. Гарвардтағы бұл тәсіл көп салалы болды және журналистерді, үкімет қызметкерлерін және академиялық мансапты қаламайтындарды даярлауға бағытталды. Бұл кең көлемді тәсіл, Фэрбанктің соғыс кезінде Қытайдағы тәжірибесімен бірге, оның «Америка Құрама Штаттары мен Қытай» (Кембридж, Массачусетс: Гарвард университетінің баспасы, Сыртқы саясат кітапханасы, 1948) еңбегін қалыптастырды. Бұл шолу 1958 және 1970 жылдары жаңа редакциялардан өтті, олардың әрқайсысы студенттер мен жалпы оқырмандар үшін сала бойынша зерттеулерді жинақтады. 1972 жылы Никсонның сапарына дайындық барысында кітап екі тараптың да басшыларымен оқылды.
Ғылым мен ықпал
Фэрбанк 1977 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін Гарвардта сабақ берді. Ол Қытай туралы көптеген академиялық және академиялық емес еңбектер жариялады, олардың көпшілігі академиядан тыс кең аудиторияға жетеді. 1953 жылы ол өзінің докторлық диссертациясының кеңейтілген нұсқасын – «Қытай жағалауындағы сауда және дипломатия» деген атпен жариялады. Оның студенттерінің бірі Пол Коэн 1950-ші жылдардағы Қытай зерттеулерінің дамуындағы тәсілдер немесе кезеңдер кейде «Харвардтың Қытай зерттеулері мектебі» деп аталатынын айтты. Фэрбанк Гарвардты Шығыс Азия зерттеулерінің жетекші американдық орталығы ретінде дамытуға үлкен үлес қосты, соның ішінде Шығыс Азия зерттеулері орталығын құрды, ол оның зейнеткерлікке шыққаннан кейін Фэрбанк Қытай зерттеулері орталығы болып қайта аталды. Ол 1955 жылдан 1973 жылға дейін оның директоры болды. Фэрбанк аспиранттарға стипендия беру үшін қаражат жинады, Гарвардта ықпалды Қытай тарихшыларын даярлады және оларды АҚШ пен шетелдегі университеттер мен колледждерге орналастырды. Ол бүкіл әлемнен келген зерттеушілерді Кембриджге уақыт өткізуге шақырды және қаржылады, сондай-ақ көптеген ғалымдарды біріктірген және көптеген жарияланымдарға әкелген бірқатар конференциялар ұйымдастырды, олардың көпшілігін Фэрбанк өзі редакциялады. Ол Гарвардтың Шығыс Азия сериясын құрды, ол студенттерге диссертацияларын жариялауға мүмкіндік беретін монографиялар шығарды, бұл профессорлық атаққа қол жеткізу үшін өте маңызды болды. Фэрбанк және оның Гарвардтағы әріптестері Эдвин О. Рейсхауэр мен Альберт Крейг Қытай мен Жапония тарихына арналған «Шығыс Азия өркениетінің тарихы» атты оқулық жазды. Фэрбанк журналистерді, мемлекеттік қызметкерлерді және қайырымдылық қорларының басшыларын оқыту арқылы, сондай-ақ Қытай саясаты бойынша үкіметке өз ойларын білдіру арқылы үкіметтегі тұлғалармен байланыс орнатты. 1966 жылы Фэрбанк пен сол кезде Кембридж университетінде оқыған синолог Денис С. Твичетт «Кембридж Қытай тарихы» жобасын бастады. Бастапқыда Қытай тарихын алты томдық серия ретінде қамту жоспарланған, бірақ жоба 15 томға дейін өсті. Твичетт пен Фэрбанк тарихты бөлісті, Фэрбанк қазіргі (1800 жылдан кейінгі) Қытайға арналған томдарды редакциялады, ал Твичетт пен басқалар Цинь династиясынан ерте Цинь династиясына дейінгі кезеңге жауапкершілікті алды. Фэрбанк 10-нан 15-ке дейінгі томдардың бір бөлімін редакциялады және жазды, соңғысы оның қайтысынан кейін бір жыл өткен соң жарық көрді. Марта Хендерсон Кулидж мен Ричард Смит Фэрбанктің Х. Б. Морз туралы өмірбаянын аяқтап, жариялады. Оның студенттерінің арасында Альберт Фейерверкер, Мерл Голдман, Джозеф Левенсон, Иммануэль С. Ю. Хсу, Акира Ирие, Филипп А. Кун, Кванг-чинг Лю, Родерик Макфаркхар, Роадс Мерфи, Дэвид С. Нивисон, Эндрю Натан, Дэвид Тод Рой, Бенджамин И. Шварц, Франц Шурман, Тенг Ссу Ю, Джеймс С. Томсон, Теодор Уайт, Джон Э. Уиллс, Александр Вудсайд, Гай С. Алито, Мэри С. Райт болды. Фэрбанк Америка өнер және ғылым академиясының және Америка философиялық қоғамының сайланған мүшесі болды.
Коммунистік симпатияға деген айып
1940 жылдардың аяғында Фэрбанк Мао Цзэдунның Қытай Коммунистік партиясының жеңісін болжаған және жаңа үкіметпен қарым-қатынас орнатуды жақтаған, «Қытай қолдары» деп аталатын топтың қатарында болды. Фэрбанк жаңа Қытаймен қарым-қатынас Американың ұлттық мүддесіне орай келеді деп мәлімдегенімен, «Қытай лоббисі» және көптеген американдықтар «Қытай қолдарын» одақтасын сатқандықтан, коммунизмнің таралуына көмектескендіктен және кеңестік ықпалда болғандықтан айыптады. 1949 жылы суық соғыстың шиеленіскен кезінде Фэрбанк коммунизмге «жұмсақ» көзқарас танытты деген айыппен мақсатқа алынып, Жапонияға виза алудан бас тартылды. 1952 жылы ол МакКарран комитетінің алдында куәлік берді, бірақ Гарвардтағы беделді орны оны қорғады. Қызығы, 1949 жылдан кейін Қытайға оралған Фэрбанктың көптеген қытайлық достары мен әріптестері, мысалы Фэй Сяотонг, Чэнь Дуаньшэн және Чэнь Ханьшэн, кейіннен Қытай Коммунистік партиясының 1950 және 1960 жылдары батысқа қарсы бағыт ұстауының нәтижесінде «американдыққа жақын» деп шабуылға ұшырады. Тайваньдағы сыншылар Фэрбанкті коммунистердің құралы деп айыптады. Қытай Республикасының бұрынғы білім министрі Чэнь Лифудың сөзіне сүйенсек, Фэрбанк пен оның әйелі «жалған ақпарат таратып, қытай үкіметінің өкілдеріне шабуыл жасап, АҚШ үкіметін дұрыс емес саясатты қабылдауға итермелеген жалған мәліметтермен қамтамасыз еткен, бұл коммунистік күштерге тиесілі пайданы әкелді».
АҚШ империализміне қатысты айыптаулар
Вьетнам соғысы кезінде, 1960 жылдардың соңында, бұрын коммунистік көзқарасты қолдайды деп сынға ұшыраған Фэрбанк, жас ғалымдар мен аспиранттар құрған Азия мәселелерімен айналысатын алаңдаған ғалымдар комитетінде (ол оның құрылуына көмектескенімен, кейін қатысуын тоқтатқан) жаңа сынапқа ілікті. Жас ғалымдар Фэрбанк пен аймақтық зерттеулер қозғалысының басқа да көшбасшылары Азиядағы американ империализмін ақтауға көмектескенін айыптады. Азияны зерттеуді модернизация теориясына негіздеу арқылы Фэрбанк және басқа да либералды ғалымдар Қытайды американдық басшылыққа мұқтаж, иррационалды ел ретінде көрсетті. Фэрбанк революцияны қабылдамағандықтан, ол империализмді мақұлдады. Тағы бір айып – Гарвард мектебінің ғалымдары Қытайдың қазіргі заманғы тарихының «радикалды жаңа нұсқасын» ұсынды, онда империализм «Қытайға көбінесе пайда келтірді» делінген. 1969 жылдың желтоқсан айында Говард Зинн және Радикалды тарихшылар тобының басқа мүшелері Америка тарихшылар қауымдастығын Вьетнам соғысына қарсы резолюция қабылдауға көндіруге тырысты. Кейінірек жарияланған есепте «Гарвард тарихшысы (және 1968 жылы AHA президенті) Джон Фэрбанк Зинннің қолынан микрофонды күшпен тартып алған оқиға орын алды», деп айтылды. Фэрбанк бұл оқиғаны «біздің қысқа ғана танымал микрофон үшін болған күресіміз» деп атады.
Өлім
Фэрбанк өзінің соңғы кітабының қолжазбасын, «Қытай: Жаңа тарих» атты еңбегін 1991 жылдың жазында аяқтады. 1991 жылдың 14 қыркүйегінде ол қолжазбаны Гарвард университетінің баспасына тапсырып, үйіне қайтып келген кезде қайтыс болды. Оның өміріне әйелі Уилма және екі қызы – Лора Фэрбанк Хейнс пен Холли Фэрбанк Так қарады.