Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Галвей жағалауындағы арал, Ирландия
Island off Galway coast, Ireland
Инишман (,/ɪ//n//ɪ//ʃ/'/m//æ//n/ INishMAN; Inis Meáin, ресми атауы, бұрын Inis Meadhóin деп жазылатын, "орта арал" деген мағынаны білдіреді) – Ирландияның батыс жағалауындағы Галвей шығанағындағы үш негізгі Аран аралдарының ортаңғысы. Ол Коннахт провинциясындағы Галвей графтығының құрамына кіреді. Инишманның халқы шамамен 184 адамды құрайды (2022 жылғы халық санауы бойынша), бұл Аран аралдарының ең сирек қоныстанған аралы. Бұл – ирландтық дәстүрлі мәдениеттің маңызды ошақтарының бірі. Аралдың көп бөлігінде ирланд тілінде сөйлейді және ол Галтахт аймағына жатады, алайда барлық тұрғындары ағылшын тілін де біледі.
Inishmaan (,/ɪ//n//ɪ//ʃ/'/m//æ//n/ INishMAN; Inis Meáin , the official name, formerly spelled Inis Meadhóin, meaning "middle island") is the middle of the three main Aran Islands in Galway Bay, off the west coast of Ireland. It is part of County Galway in the province of Connacht. Inishmaan has a population of about 184 (census 2022), making it the least populous of the Aran Islands. It is one of the most important strongholds of traditional Irish culture. The island is predominantly Irish speaking and part of the Gaeltacht, though all inhabitants have knowledge of English.
Геология және география
Бұл арал – Бэрреннің жалғасы болып табылады. Аралдың жер бедері әктас жартастардан тұрады, олар "грикс" деп аталатын өзара кесілісетін жарықтармен сипатталады, бұл "клинттер" деп аталатын оқшауланған тас блоктарын құрайды. Бұл әктастар шамамен 350 миллион жыл бұрын тропикалық теңізде шөгінділер түрінде пайда болған Визеан кезеңіне (Төменгі карбон кезеңіне) жатады және маржан, криноидтар, теңіз кірпілері мен аммониттердің қазба қалдықтары бар көлденең қабаттарға ығыстырылған. Намурия кезеңінен кейінгі мұз басу кезеңі жер бетінің эрозиялануын күшейтті. Нәтижесінде, Инишман әлемдегі ең көрнекті мұздық-карст ландшафтының мысалы болып табылады. Соңғы мұз басу кезегінің (Мидланд) әсері ең айқын байқалады, осы кезеңде арал мұзбен жабылған. Бұрынғы карстификацияның (еріту эрозиясының) әсері соңғы мұз басу кезегімен жойылды. Сондықтан, қазіргі карстификация шамамен 10 000 жыл бұрын пайда болған, яғни аралдың карсты жақсы дамыған және салыстырмалы түрде жаңа. Еріту процестері әктас жартастардың "грикс" жарықтарын кеңейтіп, тереңдетті. Тау жынысындағы бұрыннан бар әлсіз жерлер (тік жарықтар) "клинттермен" (жазық, плитка тәрізді тас блоктарымен) бөлінген кең жарықтардың қалыптасуына көмектеседі. Тау жыныстарының карстификациясы жер асты су ағысының қалыптасуына жағдай жасайды.
The island is an extension of The Burren. The terrain of the island is composed of limestone pavements with crisscrossing cracks known as "grykes", leaving isolated rocks called "clints". The limestones date from the Visean period (Lower Carboniferous), formed as sediments in a tropical sea about 350 million years ago, and compressed into horizontal strata with fossil corals, crinoids, sea urchins, and ammonites. Glaciation following the Namurian phase facilitated greater denudation. The result is that Inishmaan is one of the finest examples of a Glacio karst landscape in the world. The effects of the last glacial period (the Midlandian) are most in evidence, with the island overrun by ice during this glaciation. The impact of earlier karstification (solutional erosion) has been eliminated by the last glacial period. So any karstification now seen dates from around 10,000 years ago, so the island karst is recent. Solutional processes have widened and deepened the grykes of the limestone pavement. Pre existing lines of weakness in the rock (vertical joints) contribute to the formation of extensive fissures separated by clints (flat, pavement like slabs). The rock karstification facilitates the formation of subterranean drainage.
Климат пен ауыл шаруашылығы
Аралдың климаты ерекше қоңышпенді. Ауаның орташа температурасы шілде айындағыдан қаңтар айындағысына дейін өзгереді. Топырақ температурасы көбінесе 6 °C-тан төмен түспейді (дегенмен 2010 жылдың соңында ұзаққа созылған қар жауды, бұл тірі адамдар есінде болмаған алғашқы жағдай). Температура 6 °C-тан жоғары көтерілген кезде шөп өсе бастайды, сондықтан арал (соседкі Бүррен сияқты) Ирландия мен Ұлыбританиядағы ең ұзақ вегетациялық маусымға ие және түрлі-түрлі, бай өсімдіктерге қолайлы жағдай туғызады. Мамыр айының соңы – күннің ең көп болатын және гүлдерді тамашалауға ең қолайлы уақыты, герандар мен тамыржемістер гүлдеу шыңына жетеді (бірақ орхидеялар кейінірек гүлдейді).
The island has an unusually temperate climate. Average air temperatures range from in July to in January. The soil temperature does not usually drop below 6 °C (although the end of 2010 recorded a prolonged period of snow, the first in living memory). Since grass will grow once the temperature rises above 6 °C, the island (like the neighbouring Burren) has one of the longest growing seasons in Ireland or Britain, and supports diverse and rich plant growth. Late May is the sunniest time, and also likely the best time to view flowers, with the gentians and avens peaking (but orchid species blooming later).
Флора мен фауна
Аралдың ерекше ортасы арктикалық, Жерорта теңізі және альпілік өсімдіктерді қатар өсіруге мүмкіндік береді. Аран аралдары, Бэррен сияқты, өсімдіктер мен жануарлардың керемет жиынтығымен танымал. Грайкалар (жарықтар) ылғалды пана береді, осылайша көптеген өсімдіктерді, соның ішінде аласа бұталарды қолдайды. Жолдың беті қиыршық тасқа ұқсас бұзылған жерлерде арктикалық немесе альпілік өсімдіктердің көптеген түрлерін кездестіруге болады, ал әктас жамылғысы топырақтың жұқа қабатымен жабылған жерлерде шөп арасында жәнтіктер мен орхидеялар сияқты өсімдіктер өседі. Осы жерде кездесетін ерекше жәндіктерге: жемшөпті фритиллар (Boloria euphrosyne), қоңыр түкті көбелек (Thecla betulae), батпақты фритиллар (Euphydryas aurinia) және ағаш ақ көбелегі (Leptidea sinapis); burren green (Calamia tridens), Irish annulet (Gnophos dumetata) және мөлдір burnet (Zygaena purpuralis) күбәләктерi; сондай-ақ Doros profuges шырылдағышы жатады.
The island supports arctic, Mediterranean, and alpine plants side by side, due to the unusual environment. Like the Burren, the Aran Islands are renowned for their remarkable assemblage of plants and animals. The grykes (crevices) provide moist shelter, thus supporting a wide range of plants, including dwarf shrubs. Where the surface of the pavement is shattered into gravel, many of the hardier arctic or alpine plants can be found, but when the limestone pavement is covered by a thin layer of soil, patches of grass are seen, interspersed with plants such as gentians and orchids. Notable insects present include the butterfly the pearl bordered fritillary (Boloria euphrosyne), brown hairstreak (Thecla betulae), marsh fritillary (Euphydryas aurinia) and wood white (Leptidea sinapis); the moths, the burren green (Calamia tridens), Irish annulet (Gnophos dumetata) and transparent burnet (Zygaena purpuralis); and the hoverfly Doros profuges.
Сингедің үйі мен креслосы
Teach Synge – бұл Джон Миллингтон Сингге 1898 жылдан 1902 жылға дейін әр жазда аралда тұратын үй, оны Брид пен Паидин Мак Доннадха қабылдаған. Ол осы жерде «Батыс әлемінің ойыншысы», «Теңізге шабуылдағандар» және өзінің көптеген басқа шығармалары үшін шабыт алған, осы шабытты Инишманн аралында естіген әңгімелерден алған. Сингге тұратын Teach Synge үйінде 1970 жылдарға дейін Мак Доннадха отбасының ұрпақтары тұрды, содан кейін ол құлдырауға бастады. Ол бастапқы қалпына келтіріліп, 1999 жылдың тамызынан бері жұртшылыққа ашық. Cathaoir Synge (Сингге креслосы) – жазушының аралдағы сүйікті орны, онда Инис Мор және Атлант мұхиты көрінетін.
Teach Synge is the house where John Millington Synge stayed on the island every summer from 1898 to 1902, where he was hosted by Bríd and Páidín Mac Donnchadha. It was here he is said to have got inspiration for his plays The Playboy of the Western World, Riders to the Sea, and many of his other works from stories he heard while on Inishmaann. The house he stayed in, Teach Synge, was inhabited by descendants of the Mac Donnchadha family until the 1970s, when it began to fall into disrepair. It has been restored to its original condition, and has been open to the public since August 1999. Cathaoir Synge (Synge's Chair) was the writer's favourite place on the island, overlooking Inis Mór and the Atlantic.
Демография
Төмендегі кестеде Алекс Рицеманың "Discover the Islands of Ireland" (Коллинз Пресс, 1999) және Ирландияның халық санағынан алынған Инишман аралының халқы туралы мәліметтер көрсетілген. Ирландияда 1841 жылға дейінгі халық санағының деректері толықтығы және/немесе дұрыстығы тұрғысынан толыққанды емес деп есептеледі.
The table below reports data on Inishmaan's population taken from Discover the Islands of Ireland (Alex Ritsema, Collins Press, 1999) and the Census of Ireland. Census data in Ireland before 1841 are not considered complete and/or reliable.
Инфрақұрылым
Арал су асты кабелі арқылы ұлттық желіге қосылған, сонымен қатар 675 кВт орнатылған қуаты бар жел турбиналары бар. Су тұзсыздандыру станциясы тұрғындарды сумен қамтамасыз етеді, бірақ су тапшылығы әлі де жиі болады. Инишман аралында жел электр станциясы да бар, ол су тұзсыздандыру станциясын іске қосып, электр көлігіне қуат береді. 2007 жылдан бері Инишман аралында жаңа "Caladh Mor" пандогы бар. Аралды құрлықпен байланыстыратын әуежай жолағы да бар.
The island is connected to the national grid via a submarine cable as well as having wind turbines with an installed capacity of 675 kW. A desalination plant provides water for the residents, but water shortages are still a common occurrence. Inishmaan also has a wind farm which runs its desalination plant and fuels the electric car. Inishmaan has a new jetty ("Caladh Mor") since 2007. It also has an airstrip connecting it to the mainland.
Білім
Аралда Scoil Náisiúnta Inis Meáin бастауыш мектебі бар. Сонымен қатар, Colaiste Naomh Eoin орта мектебі де бар. Coláiste Naomh Eoin 2003 жылдың 1 қыркүйегінде Coláiste Colmchille (Inverin) және Galway County Vocational Education Committee қолдауымен ашылды. Ол Аран аралдарының екінші деңгейдегі білім беру қажеттіліктерінің барлығын қамтамасыз етеді. Жоғарғы сыныптар алғаш рет 2006 жылы енгізілді. Мектеп жергілікті кооперативтен жалға алынған ғимаратта орналасқан. Онда төрт сынып бөлмесі мен мектеп кеңсесі бар. Жаңа ғылыми зертхана 2008 жылы күрделі жөндеуден өтті. 2008/2010 жылдары инфрақұрылымға ағаш өңдеу, техникалық графика және құрылыс саласын зерттеу жөніндегі шеберхана қосылды. Мектепте баскетбол алаңынан бөлек, жергілікті футбол алаңы да бар. Coláiste Naomh Eoin студенттері мектеп гербі басылған сұр түсті поло мойынтығымен қызыл V-мойынды свитер киеді. Ұлдар мен қыздардың барлығы қара шалбар мен қара аяқ киім немесе кроссовка киеді.
There is a primary school on the island, Scoil Náisiúnta Inis Meáin. There is also a secondary school, Colaiste Naomh Eoin. Coláiste Naomh Eoin was opened on 1 September 2003 under the auspices of Coláiste Colmchille (Inverin) and the County Galway Vocational Education Committee. It caters for the entire second level educational needs of the Aran islands. Senior Cycle was first introduced in 2006. The school is housed in a building on hire from the local co operative. Four school classrooms and the school office are located there. The new science laboratory was renovated in 2008. A woodwork, technical graphics and construction studies workshop was added to the infrastructure over 2008/2010. The school also has use of the local football pitch, in addition to a lined basketball court. The students of Coláiste Naomh Eoin wear a red V neck jumper with a grey polo neck with the crest of the school imprinted on them. Both male and female students wear black trousers with black shoes or runners.
Қоғамдық кітапхана
Аралда қоғамдық кітапхана бар. Онда ересектер мен балаларға арналған әртүрлі және сапалы кітаптар жинағы бар. Кітапхана әр сейсенбі және бейсенбі күндері сағат 14:00-ден 16:00-ға дейін, ал сенбі күндері сағат 11:00-ден 13:00-ге дейін ашық. Кітапхана аралдың мұрасы мен тарихы туралы ақпаратты қамтитын анықтамалық және жергілікті зерттеулер жинағын ұсынады. Сондай-ақ, тегін интернетке қол жеткізуге болады.
There is a public library on the island. It holds a diverse and quality collection of adult and children's books. It is open every Tuesday and Thursday from 2.00pm to 4.00pm and on Saturdays from 11.00am to 1.00pm. The library provides a reference and local studies collection with information on the heritage and history of the island. There is also free internet access.
Спорт
Кейбір әктас жартастары альпинистердің қызығушылығын тудырды. Суға түсу танымал. Иншман аралда "Сид" ойыны ойналады. Бұл аралға тән дәстүрлі спорт түрі. "Сид" ирланд тілінде "рұқсат" дегенді білдіреді. "Сид" ойынына жылды бір рет, Әулие Патрик күні ғана рұқсат беріледі. Осы спорттың жарысқа қатысу бөлігіне тек ерлер ғана қатыса алады. Наурыз айында аралдың орта мектебі – Колаист Ноам Эон ұйымдастырған "Инис Темір Мейн" атты 5 км/10 км/12 км жарыс өткізіледі.
Some of the limestone sea cliffs have attracted interest from rock climbers. Diving is popular. Inishmaan is home to the game Cead. This is a traditional sport unique to the island. Cead means "permission" in Irish. Cead is only allowed to be played once a year, on Saint Patrick's Day. Only men can partake in the competitive aspect of the sport. There is an annual 5 km/10km12km race each March known as the 'Inis Iron Meáin Race' organised by Colaiste Noamh Eoin, the island secondary school.
Танымал мәдениетте
Арал 1996 жылы Мартин Макдонагтың "Инишманның мүгедегі" пьесасының оқиғасы орын алатын жері болып табылады.
The island is the setting for the 1996 play The Cripple of Inishmaan by Martin McDonagh.