Кіріспе
Жасыл бұршақ – бұршақ (Phaseolus vulgaris) егісінің жас, піспеген жемісі. Бірақ, жүгіргіш бұршақ (Phaseolus coccineus), жарым метрлік бұршақ (Vigna unguiculata subsp. sesquipedalis) және гиацинт бұршағы (Lablab purpureus) да осыған ұқсас қолданылады. Жасыл бұршақ көптеген атаулармен белгілі, оның ішінде француз бұршағы, талшықты бұршақ (қазіргі көптеген сорттары "талшықсыз"), және қабықшалы бұршақ немесе жай ғана "қабықша". Филиппинде оларды "багио бұршағы" немесе "хабичуэла" деп те атайды, осылай жарым метрлік бұршақтан ажыратады. Жасыл бұршақ басқа бұршақ түрлерінен ерекшеленеді, себебі олардың ішіндегі тұқымдары толық піспей тұрып, қабықтарымен бірге жиналып жейді. Осыған ұқсас тәсіл – қар бұршағы немесе қант бұршағы сияқты піспеген бұршақ қабықшаларын жинап жеу.
Green beans are young, unripe fruits of various cultivars of the common bean (Phaseolus vulgaris), although immature or young pods of the runner bean (Phaseolus coccineus), yardlong bean (Vigna unguiculata subsp. sesquipedalis), and hyacinth bean (Lablab purpureus) are used in a similar way. Green beans are known by many common names, including French beans , string beans (although most modern varieties are "stringless"), and snap beans or simply "snaps." In the Philippines, they are also known as "Baguio beans" or "habichuelas" to distinguish them from yardlong beans. They are distinguished from the many other varieties of beans in that green beans are harvested and consumed with their enclosing pods before the bean seeds inside have fully matured. An analogous practice is the harvest and consumption of unripened pea pods, as is done with snow peas or sugar snap peas.
Қолданылуы
Көптеген елдерде кең таралған тағам ретінде жасыл бұршақ жаңа, консервіленген және мұздатылған күйінде сатылады. Оны шикі, буға пісірілген, қайнатылған, қуырылған немесе пеште пісірілген түрде жеуге болады. Көбінесе оны басқа тағамдарға, мысалы, сорпа, қайнатпа және тұздықтарға қосып пісіреді. Жасыл бұршақты қияр сияқты тұздауға да болады. АҚШ-тың солтүстігінде, әсіресе Алғыс айту күнінде танымал жасыл бұршақтың бір түрі – жасыл бұршақ тұздығы, ол жасыл бұршақ, саңырауқұлақ кремді сорпасы және француздық қуырылған пиязбен дайындалады.
Тамақ
Шикі жасыл бұршақ 90% судан, 7% көмірсулардан, 2% ақуыздан тұрады және майдың мөлшері өте аз (кесте). 100 грамм шикі жасыл бұршақ 31 калория береді және С, К, В6 витаминдері мен марганецке орташа мөлшерде (күнделікті қажеттіліктің 10-19% аралығында) қамтамасыз етеді, ал басқа микроэлементтердің мөлшері төмен (кесте).
Үйге үйрету
Жасыл бұршақ (Phaseolus vulgaris) Орталық және Оңтүстік Америкада тегін тапқан, онда Мексика мен Перуде мыңдаған жылдар бойы өсірілгендігінің куәліктері бар.
Сипаттамалары
Алғашқы "сызықсыз" бұршақ 1894 жылы Кальвин Кини өсірді, ол "сызықсыз бұршақтың әкесі" деп аталды, ол Нью-Йорк штатындағы Ле-Рой қаласында жұмыс істеген кезде. Көптеген қазіргі заманғы жасыл бұршақ сорттарында жіпшелер жоқ.
Өсімдік
Жасыл бұршақ өсу ерекшелігіне қарай екі негізгі топқа бөлінеді: "бұталы" (немесе "қысқа") бұршақ және "тіреулі" (немесе "өрмелегіш") бұршақ. Бұталы бұршақтардың биіктігі 2 футтан (1 метрден) аспайтын қысқа өсімдіктер, көбінесе тірек қажет етпейді. Олар әдетте өнімділікке жетеді және салыстырмалы түрде қысқа мерзім ішінде барлық өнімдерін береді, содан кейін өнім беруді тоқтатады. Осы шоғырланған өнімділік пен механикалық жинаудың қарапайымдығының арқасында бұталы бұршақтар коммерциялық шаруашылықтарда ең көп өсіріледі. Бұталы жасыл бұршақтар әдетте қара бұршақ (Phaseolus vulgaris) сорттары болып табылады. Тіреулі бұршақтар өрмелегіш болып келеді және бұралатын жүзімдерді құрайды, оларға "тіреулер", тораптар немесе басқа да тіреу құралдары қажет. Тіреулі бұршақтар қара бұршақ (Phaseolus vulgaris), жүгіргіш бұршақ (Phaseolus coccineus) немесе ұзын бұршақ (Vigna unguiculata subsp. sesquipedalis) болуы мүмкін. Жартылай жүгіргіш бұршақтар бұталы және тіреулі ерекшеліктерінің комбинациясын білдіреді және кейде бұталы және тіреулі сорттардан бөлек жіктеледі. Олардың жүзімдерінің ұзындығы 3-10 футқа жетеді.
Бұта (қалқан) түрлері
Жасыл бұршақ өндірісі – 2020 жылғы елдер (миллион тонна) 18.0 0.9 0.6 0.5 0.3 Әлем 23.3
Дерек көзі: Біріккен Ұлттар Ұйымының FAOSTAT дерекқоры
Өндіріс
2020 жылы жасыл бұршақ өндірісі әлем бойынша 23 миллион тоннаны құрады, оның 77%-ы Қытайға тиесілі (кесте).