Кіріспе

Тэцуро Вацуджи (和辻 哲郎) - жапон тарихшысы және моральдық философ.

Ерте өмір

Уатсужи Хиёго префектурасының Химеджи қаласында дәрігер отбасында дүниеге келді. Жастық шағында өлеңге құмар болып, батыс әдебиетіне әуестенді. Біраз уақыт әдеби журналдың редакторы қызметін атқарды, сондай-ақ өлеңдер мен пьесалар жазды. Философияға деген қызығушылығы Токиодағы Бірінші жоғары мектепте оқып жүргенде оянды, алайда әдебиетке деген ынтасы өмір бойы сақталды. Алғашқы жазбаларында (1913-1915 жылдар аралығында) Сорен Кьеркегордың еңбектерін Жапонияға таныстырды, Фридрих Ницшені де зерттеді, бірақ 1918 жылы бұл бұрынғы көзқарасынан бас тартып, батыс философиялық жекелікті сынап, оның жапондық ойлау мен өмірге тигізген әсерін қатаң сынады. Бұл оны жапон мәдениетінің тамырларын зерттеуге, оның ішінде жапон будда өнеріне, әсіресе орта ғасырлық Дзен буддасының Доген еңбектеріне жетеледі. Уатсужиді танымал жапон жазушысы Нацуме Сосеки де қызықтырды, оның кітаптары Уатсуджидің жас кезінде үлкен әсер етті.

Мансап

1920 жылдардың басында Уатсуджи Тойо, Хосей және Кейо университеттерінде, сондай-ақ Цуда Эйгаку джуку (қазіргі Цуда университеті) мекемесінде сабақ берді. Оның назарын герменевтика мәселелері тартып, әсіресе Боех пен Дилтейдің герменевтикасы оны қызықтырды. 1925 жылдың наурызында Уатсуджи Киото императорлық университетінде оқытушы болып жұмысқа орналасты, сол кездегі басқа да жетекші философтар – Нисида Китаро, Танабе Хажиме және Нишитани Кейджиге қосылды. Бұл үш философ Киото мектебінің мүшелері еді. Уатсуджи олардың кафедрасына қосылса да, жұмысындағы интеллектуалдық тәуелсіздігіне байланысты, оны әдетте мектеп мүшесі деп санамайды. Шілде айында ол этика пәнінің доценті болып тағайындалды. 1927 жылдың қаңтар айында ол моральдық ойдың тарихы бойынша зерттеулер жүргізу үшін 3 жылға Германияға баруға шешім қабылдады. 17 ақпанда ол сапарға шығып, сәуірдің басында Берлинге жетті. Жаздың басында ол жаңадан жарық көрген Хайдегердің «Болу және уақыт» еңбегін оқыды. Содан кейін Парижге кетті. Желтоқсанның басында Парижден шығып, сол айдың 12-сі күні Генуяға келді. 1928 жылдың қаңтар-наурыз айларында ол Рим, Неаполь, Сицилия, Флоренция, Болонья, Равенна, Падуа және Венеция қалаларына сапар шекті. Содан кейін ол сапарын қысқартып, шілде айының басында Жапонияға оралды. Осылайша, оның Еуропадағы сапары шамамен бір жылға созылды. 1931 жылдың наурыз айында Киото императорлық университетінің профессоры болып тағайындалды. 1934 жылдың шілдесінде Токио императорлық университетіне ауысып, 1949 жылдың наурыз айында зейнетке шыққанға дейін этика кафедрасын басқарды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде оның теориялары (жапондықтардың адам табиғаты мен этиканы түсінудегі басымдығын, сондай-ақ өзінен өзгеге басымдық беруді қадағалау) жапон ұлтшылдығын қолдады, соғыс аяқталғаннан кейін ол бұл қателік екенін мойындады. Уатсуджи 71 жасында дүние салды.

Жұмыс

Уатсуджидің негізгі үш еңбегі – оның екі томдық 1954 жылғы «Жапон этикалық ой-пікірінің тарихы», оның үш томдық «Этика», алғаш рет 1937, 1942 және 1949 жылдары жарық көрген, және оның 1935 жылғы «Климат» еңбегі. Соңғысы оның ең ерекше ойларын дамытады. Онда Уатсуджи климат және басқа да қоршаған орта факторлары мен адам мәдениетінің мәні арасындағы тығыз байланысқа дәлелдеп, мәдениеттің үш типін атап көрсетті: көшпенді, шөл және муссондық. Уатсуджи Кэндо өмірге байланысты құштарлықтан босап, өмірден артық деңгейге жететін күресті жоғары көтеруді білдіреді деп жазды.

Ағылшын тіліндегі аудармалары

1961: Климат және мәдениет: философиялық зерттеу. Джеффри Боунас аударған "Фудо" еңбегінен (Вестпорт, КТ: Greenwood Press)
1969: Муромачи кезеңіндегі нох пьесаларындағы жапон этикалық ойлары. Дэвид А. Дилворт аударған "Нихон Ринри Шисоши" кітабының 4-тарауынан (Monumenta Nipponica 24:4, 467–498)
1971: Этиканың адамды зерттеу ретіндегі маңызы. Дэвид А. Дилворт аударған "Ринригаку" жинағының кіріспесінен (Monumenta Nipponica 26:3/4, 395–413)
1996: Ватсуджи Тетсуроның "Ринригаку": Жапониядағы этика. Сейсаку Ямамото және Роберт Картер аударған "Ринригаку" жинағының бірінші жартысынан (Албани: State University of New York Press)
1998: Дэвид Дилворт пен Вальдо Виглиельмо, Агустин Хасинто Заваламен бірлескен "Қазіргі жапон философиясы" кітабындағы әртүрлі мақалалар.
2009: Маска және Персона. Карл М. Джонсон аударған "Адамнан Персонаға" еңбегінен.
2009: Идолға табыну психологиясы. Карл М. Джонсон аударған "Гүзо Сухай но Шинри" еңбегінен.
2011: Zen тазалау: Ватсуджи Тетсуроның "Шамон Доген" еңбегі. Стив Бейн аударған "Шамон Доген" еңбегінен (Гонолулу: University of Hawaii Press)
2011: Нарадағы ежелгі храмдарға саяхат. Хироси Нара аударған "Кодзи Джунрей" еңбегінен (Портленд, ME: MerwinAsia) (2012)
2021: “Профессор Кёбер”. К.М.Дж. Шаттлворт пен Саяка Шаттлворт аударған. Шығыс Азия философиясы журналы 1: 75–99 (2021).
2021: “Орта мектеп”. К.М.Дж. Шаттлворт пен Саяка Шаттлворт аударған "Автобиографияға талпыныс" еңбегінен. Еуропалық жапон философиясы журналы 6: 267–322 (2021).
2021: “Американың ұлттық мінезі”. К.М.Дж. Шаттлворт пен Саяка Шаттлворт аударған. Философия Шығыс және Батыс 71 (4): 1005–1028 (2021).
2023: “Ұлттық мінезді қарастыру”. К.М.Дж. Шаттлворт аударған. Шығыс Азия философиясы журналы (2023).