Крауфордтың сұр тышқаны: Сипаттамасы мен өмір салты
Crawford's gray shrew
Кроуфордтың сұр тышқаны (Notiosorex crawfordi) – АҚШ және Мексикада кездесетін ең кішкентай сүтқоректілердің бірі. Түрлері, сипаттамасы мен жаңа ашылулары туралы оқыңыз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сүтқоректілер түрі
Species of mammal
Кроуфордтың сұр шымшығы (Notiosorex crawfordi), сонымен қатар шөл шымшығы деп те аталады, АҚШ-тың оңтүстік-батысы мен Солтүстік Мексикада кездесетін кішкентай шымшық. Ол Eulipotyphla қатарының Soricidae тұқымдасының мүшесі. Бұрын Notiosorex туысының жалғыз белгілі өкілі болған, бірақ кейін Мексиканың Тамаулипас аймағында таралған N. villai және Мексиканың солтүстік-батыс жағалауында таралған N. evotis есімді екі түр ашылды. Төртінші, ерекше түр – N. cockrumi 2004 жылы Аризонада табылды.
Crawford's gray shrew (Notiosorex crawfordi), also known as the desert shrew, is a small shrew found in the southwestern United States and northern Mexico. It is a member of the family Soricidae of the order Eulipotyphla. It was the only known member of the genus Notiosorex until two species, N. villai distributed in Tamaulipas, Mexico, and N. evotis distributed along the northwest coast of Mexico, were named. A fourth distinct species, N. cockrumi, was discovered in Arizona and named in 2004.
Сипаттама
Кроуфордтың сұр бақасы – шөлдегі ең кішкентай сүтқоректілердің бірі және әлемдегі ең кішкентай гомеотермдердің бірі. Толық өскенде, оның ұзындығы шамамен 6 см-ге жетеді, оның жартысы құйрығы, ал салмағы шамамен 6 грамм болады. Оның түсі сұр қоңыр, құрсақ жағы ақшыл сұр. Ұзын құйрығы сұр, астыңғы жағы ақшыл. Құлақтары кішкентай, бірақ салыстырмалы түрде көзге түседі. Кроуфордтың сұр бақасы жаз айларында 3-6 бала туады. Туған кезде олар терісіз, қызғылт түсті және бал арасының мөлшерімен шамалас болады. Олар тез өсіп, шамамен 4-5 аптада ересек мөлшерге жетеді. Бала кезінде олар анасының сусыз өндіретін сүтімен қоректенеді. Екі-үш аптадан кейін олардың тамақтануы ұяға әкелінетін және содан кейін жас бақаның аузына қайта құсылатын тағамға өтеді. Күзге қарай Кроуфордтың сұр бақасы ұядан шығып, өздігінен тіршілік етеді. Ересек болғанда, олардың тамақтануы құсылған тағамнан өздері өлтіре алатын толыққанды тағамға ауысады. Кроуфордтың сұр бақасы кесірткелерді, кішкентай тышқандарды және сарышаяндарды жейді, бірақ оның негізгі тағамдық көзі – әртүрлі буынтық аяқтылар. Бұл бақаның метаболизмі өте жоғары болғандықтан, ол күн сайын өзінің салмағының 75%-на дейін, кейде тіпті толық салмағына дейін тағам жейді. Бұл қауіпті, себебі ол жануардың денесін қатты қыздыруы мүмкін. Метаболизм нәтижесінде пайда болатын және қоршаған ортадан алынатын жылудың артығыштығы салдарынан, оның денесі қатты қызып кету қаупі жоғары.
Crawford's gray shrew is one of the smallest desert mammals and one of the world's smallest homeotherms. When fully grown, it will only grow to a size of about long, half of which is the tail, and it will only grow to a weight of about It is gray brown with light gray under parts. The long tail is gray with it being lighter underneath. It has small, but relatively prominent, ears. A Crawford's gray shrew is born during the summer months to a litter size of three to six. When born, it is naked, pink and is about the same size as a honeybee. It grows rapidly and reaches its adult size in about four to five weeks. As a baby, its diet consists of milk the mother produces without the aid of water. After two to three weeks, its diet changes to food brought back to the nest and then regurgitated into the juvenile's mouth. By fall, Crawford's gray shrew is out of the nest and on its own. As an adult, its diet changes from the regurgitated food to intact food it kills itself. Crawford's gray shrew will eat lizards, small mice, and scorpions, but its main food source is a wide variety of arthropods. Since this shrew has a very high rate of metabolism, it will eat up to 75% of its body weight every day, and occasionally its full body weight. This can be dangerous since it can overheat the animal. The heat produced by metabolism and gained from its surrounding environment results in a high risk of overheating.
Сипаттамалары
Бұл егеуқұйрық өте жылдам энергия жұмсайды. Тынышқан кезде, орташа егеуқұйрықтың жүрек соғу жиілігі шамамен 1000 соққы/мин (минутына соққы) құрайды. Оның тыныс алу жиілігі минутына 800 дем. Крауфордтың сұр егеуқұйрығының көбею маусымы көктемнен күзге дейін, тіпті жыл бойына созылуы мүмкін. Жұптасқаннан кейін үш аптадан соң, ана егеуқұйрық үштен бес балаға дейін туады. Крауфордтың сұр егеуқұйрығының көру қабілеті нашар, сондықтан ол өте сезімтал құлақтары мен ұзын мұрнының көмегімен аң аулайды. Ол сондай-ақ, жартастар сияқты, жоғары жиілікті дыбыстарды шығарып, эхолокацияны қолданады, ол олжаны табуға көмектеседі. Егеуқұйрықтар күндіз шығудың қажеті болмауы үшін түнде азық-түлік жинап қояды. Қауіп төнген кезде, сұр егеуқұйрық жағымсыз, мускустық иіс шығарады, бұл оны сүтқоректі жануарларға азырақ тартымды етеді.
The shrew spends energy at very fast pace. When resting, the average shrew's heart rate is at about 1000 bit/s (beats per minute). In its respiratory rate, that is 800 breaths per minute. The breeding season of the Crawford's gray shrew ranges from the spring to the fall to year round. About three weeks after mating, the female shrew will give birth to three to five offspring. The Crawford's gray shrew has poor vision, so it uses its highly sensitive ears and long nose to hunt down its prey. It will also use an echolocation, similar to bats, with high pitched squeaks to locate prey. The shrews store food during the night so they don't have to go out during the day. When threatened, the gray shrew can emit a musky odor that makes it seem less appetizing to mammalian predators.
Судың жоғалуы
Тамақтану ерекшелігіне байланысты, Кроуфордтың сұр тышқаны денесінен көп мөлшерде азотты қалдықтарды шығаруға мәжбүр, бұл несеп шығару кезінде судың көп жоғалуына әкелуі мүмкін. Дегенмен, ол зәрдегі мочевинаны концентрациялау арқылы зәрден судың жоғалуын азайта алады. Оның зәрi адам зәрiнен төрт есе концентрленген, осылайша үлкен мөлшерде суды сақтайды. Бұл түр суды сақтау үшін, басқа тышқандардан айырмашылығы, аштықтан қашу үшін күндіз де, түнде де аң ауламайды. Жәбірленгендерінен судың жоғалуын болдырмау үшін, ол алдымен аяқтарын шағып, содан кейін құрбанының басын езбей, оны жаңа және қимылсыз күйде ұстау үшін шағады. Судың жоғалуы осы тышқан үшін үлкен мәселе болғандықтан, ол судың жоғалуына себеп болатын екі негізгі факторды азайту арқылы бейімделген. Тыныс алғанда, Кроуфордтың сұр тышқаны дене температурасына дейін жылыған ауаны жұтып алып, мұрын қабырғаларынан су буын сіңіреді. Ауа шығарылғанда салқындайды және ауадағы су буы мұрын жолдарында конденсацияланады. Бұл дене температурасындағы ауа шығарылғаннан гөрі көбірек суды сақтап қалады. Тыныс алу арқылы судың жоғалуы одан да азаяды, өйткені ол басқа тышқандарға қарағанда аз дем алады және барлық тышқан түрлерінің ішіндегі ең төменгі демалыс метаболизміне ие.
Because of its diet, the Crawford's gray shrew must expel a large amount of nitrogenous waste from its body, which has a potential for a large loss of water when urinating. However, it is able to reduce water loss from urine, as well, by concentrating urea in the urine. The urine is four times more concentrated than that of a human, thus saving a huge amount of water. This species also conserves water by being nocturnal, unlike other shrews, which hunt day and night to avoid starvation. To keep from losing any water from its victims, it will bite off the legs and then crush the prey's head so as not to kill it but to keep it fresh and unable to move. Since water loss is a huge problem for this shrew, it has adapted by reducing two major causes of water loss. While breathing, Crawford's gray shrew inhales air warmed to body temperature and absorbs water vapor from the nasal walls. Exhaled air is cooled as the air is exiting, and the water vapor from the air condenses on the nasal passage. This keeps in more water than if the air were exhaled at body temperature. Water loss is reduced even more through respiration because it takes fewer breaths than other shrews and it has the lowest resting metabolic rate of all shrew species.
Қоршау
Кроуфордтың сұр тышқаны, көптеген тышқандар сияқты, мол су көзіне қол жеткізе алмайды. Тышқандар сіңіретін аз ғана суды сақтау үшін, олар қатал сыртқы температурадан қорғайтын баспана іздейді. Кроуфордтың сұр тышқаны өз қуыстарын жасамайды немесе басқа жануарлар жасаған қуыстарды пайдаланбайды. Оның орнына, ол құмдық егесіктердің үйлерінде немесе өлген агавалардың астында шағын ұялар салады.
Crawford's gray shrew, unlike most shrews, do not have access to an abundant water supply. To conserve the little water that shrews do absorb, they find shelter to protect them from the harsh external temperatures. Crawford's gray shrew does not construct its own burrows or use the ones made by other animals. Instead, it builds small nests in pack rat houses or under dead agaves.
Өмір сүру ұзақтығы
Тіпті осы бейімделулердің бәрі шөлдің қатал ортасында өмір сүруге көмектесе отырып, Кроуфорд сұр шыбығы салыстырмалы түрде қысқа мерзімге (табиғатта шамамен бір жылдай) ғана өмір сүреді. Түнде аң аулайтындықтан, Кроуфорд сұр шыбығы жыландар мен сұңқарлар сияқты түнгі жыртқыштардың жемтігіне айналуы мүмкін. Шыбық қысқа уақыт ішінде өз салмағынан артық тамақтанады, сондықтан тамақтан қырыққанда, бірнеше сағаттың ішінде аштықтан өледі.
Even with all of these adaptations to help it survive in the harsh environment of the desert, Crawford gray shrew only lives for a relatively short period (about a year or so in the wild). Since it hunts at night, Crawford's gray shrew is susceptible to nocturnal hunters, such as snakes and owls. As the shrew feeds on insects and intakes more food than their body mass within a short period, when deprived of food, the gray shrew will starve to death in hours.