Кіріспе

Көбелектер тұқымдасы

Prodoxidae – көбелектердің бір тұқымдасы, көбінесе кішкентай және көзге түспейтін түрлері бар. Оларға орташа деңгейде зиян келтіретін, мысалы, қарақаттың сабағын тесіп зиян келтіретін жәндіктер, сондай-ақ экологиялық және эволюциялық тұрғыдан маңызды, мысалы, "юка көбелектерінің" түрлі түрі кіреді.

Сипаттамасы мен туыстық қатынастары

Prodoxidae – примитивті монотризиялық көбелектер тұқымдасы. Осы кішкентай және орташа өлшемдегі көбелектердің кейбіреулері күндіз ұшады, мысалы, Lampronia capitella – еуропалық бағбандарға белгілі қарақұмық бұрғышы. Басқалары Африка мен Азияда кездеседі. Басқа кең таралған туыстар көбінесе АҚШ-тың құрғақ аймақтарында таралған. Tetragma gei АҚШ-та таулы авендермен (Geum triflorum) қоректенеді. Grey politella сол жерде Saxifragaceae гүлдеріне жұмыртқа салады. Prodoxoides asymmetra Чили мен Аргентинада кездеседі, бірақ қалған prodoxid көбелектерінің туыстары солтүстікке қарай таралған. Жұмбақ тұқым Tridentaforma кейде осы жерге орналастырылады және Lampronia-ға жақын деп есептеледі, ал басқа авторлар оны жақын туысқан Adelidae тұқымдасының ішіндегі белгісіз орналасқан (incertae sedis) деп санайды.

Юка көбелектері және олардың эволюциясы

Юкка көбелектерінің ерекше биологиясы бар. Олар Юкка өсімдіктерімен тығыз және көне қарым-қатынастарымен белгілі, сонымен қатар міндетті тозаңдаушылар және олармен қоректенушілер болып табылады. Бұл организмдердің өзара әрекеттесуі міндетті өзара тиімділіктен бастап, комменсализмге, тіпті антагонизмге дейін жетеді. Мыс ағашы сияқты Юкка өсімдіктерінің сабақтарында олардың тесіктері жиі кездеседі. Әсіресе, үш Юкка көбелек туысының екеуі – Tegeticula және Parategeticula, Юккамен міндетті тозаңдану өзара тиімділігін көрсетеді. Юккалар тек осы көбелектермен тозаңданады, ал тозаңдаушы личинкалар тек Юкка тұқымдарымен қоректенеді. Ұрғашы көбелектер гүлдің тозаң қабылдағышына тозаңды енгізу үшін өзгертілген ауыз мүшелерін пайдаланады, ал бұрын жұмыртқалыққа жұмыртқа салады, онда личинкалар дамып келе жатқан жұмыртқалардың бір бөлігімен (бірақ барлығымен емес) қоректенеді. Бұл міндетті тозаңдану өзара тиімділігі сенита кактусы мен сенита көбелегі арасындағы қарым-қатынасқа ұқсас. Юкка көбелектерінің үшінші туысы – Prodoxus, тозаңдану өзара тиімділігіне қатыспайды, сонымен қатар личинкалар дамып келе жатқан тұқымдармен қоректенбейді. Олардың жұмыртқалары жемістер мен жапырақтарға салынады, онда олар толық жетілгенше тамақтанады және өседі. Tegeticula intermedia деген Юкка көбелегінің бір түрі осы міндетті өзара тиімділікті бұзып, Юкканы тозаңдамай, әзірге оның үстіне жұмыртқаларын қонақ өсімдікке салады, осылайша Юккаға осы қарым-қатынастан түсетін пайданы жоққа шығарады. Коэволюция эволюциялық биологияда өте маңызды, өйткені ол екі организм арасындағы генетикалық айырмашылықтың артуын көрсетеді, бұл олардың күшті өзара әрекеттесуінен туындайды және әдетте екі түрдің де жарамдылығын арттырады. Коэволюция нәтижесінде пайда болған белгілерді одан әрі зерттеу үшін Пеллмир және оның командасы филогенетикалық құрылымды пайдаланып, Юкка көбелектерінің белсенді тозаңдануының және мамандану әсерлерінің эволюциясын байқады, бұл ақырында Юкка өсімдіктерінің тұқымдарында нектардың жоғалуына әкелді, олардың көбеюі үшін Prodoxidae көбелектерінің болуын қажет етеді. Бұл жағдайда көбелектер, атап айтқанда Tegeticula және Parategeticula, Юкка гүлдерін мақсатты түрде тозаңдап, гүлдерге жұмыртқа салады. Көбелек личинкалары азық ретінде Юкка тұқымдарына сүйенеді, бұл өзара тиімділікті сақтау үшін өсімдіктерге тигізетін шығын. Prodoxidae түрлерін әртүрлі қонақ өсімдіктерімен жұптастырған сынақ эксперименті нәтижелері, жаңа өсімдік түрлерімен тозаңдану қарым-қатынасын құра алатын көбелектердің сәттірек және көбейе алатынын көрсетті. Тағы бір зерттеу коэволюцияны Юкка көбелегі мен Джошуа ағашының (көбінесе Юкка пальмасы деп аталады) өзгерісі мен әртараптануының негізгі қозғаушы күші ретінде қарастырады. Зерттеушілер бұл гипотезаны екі түрдегі Юкка көбелегі мен оларды тозаңдаған екі түрдегі Юкка пальмасының әртүрлі іріктеуін орнату арқылы сынақтан өткізді. Зерттеулер тозаңданумен байланысты гүлдік белгілердің басқа гүлдік ерекшеліктерге қарағанда айтарлықтай жылдам дамығанын көрсетті. Зерттеу филогенетиканы қарастырып, коэволюцияның Юкка пальмаларының әртараптануының артындағы негізгі эволюциялық күш екенін анықтады, тозаңдаушы көбелектердің қатысуымен. Джошуа ағашының зерттеушілері максималды ықтималдық әдістерін қолдана отырып, филогенетикалық үлгілерді құру түрлердің айырмашылығын талдаудың қуатты құралы болатынын көрсетті. Зерттеушілер Юкка өсімдігі мен көбелегінің өзара тиімділігін қамтамасыз ету үшін қажетті эволюцияның абсолютті ең төменгі деңгейін көрсетуге тырысты. Зерттеушілер Юкка көбелегі мен өсімдік түрлері арасындағы әртүрлі бейімделудің қозғаушы күші ретінде коэволюцияның қаншалықты маңызды болғанын анықтауға тырысты. Бұл жерде де сондай-ақ филогенетикалық зерттеулер тозаңдаушы Юкка көбелектерінің және олардың өзара тиімді емес түрлерінің белгілерінің эволюциясын қайта құру үшін қолданылды. Кейбір өзара тиімді белгілер Юкка көбелегінің өсімдікпен өзара тиімділігінен бұрын пайда болған, мысалы гүлдік жұмыртқалықта личинкалардың қоректенуі; алайда, тозаңданумен байланысты басқа негізгі белгілер екі түрдің арасындағы коэволюцияның нәтижесі екенін көрсетеді. Шөп ұрығын жинауға және тозаңдануға көмектесетін ұзын қолшатыр тәрізді негізгі белгілердің көбелектер мен қонақ өсімдіктері арасындағы коэволюция нәтижесінде пайда болғанын қайтадан атап өткен жөн. Prodoxidae туысына жататын ондаған түрлі көбелектердің генетикалық ақпаратын жинағаннан кейін, соның ішінде Tegeticula сияқты идеалдық өзара тиімділікке қатысы барларды және осы алынған тізбектерді BayesTraits клада құру алгоритмін пайдаланып карталағаннан кейін, қатаң міндетті тозаңдаушылардың монопхилум немесе кладасын ерекшелендіретін белгілердің қалыптасуы туралы қорытындылар жасауға болады.