Кіріспе

Питер Строусонның 1966 жылғы кітабы "The Bounds of Sense: An Essay on Kant’s Critique of Pure Reason" – Оксфорд философы Питер Строусонның 1966 жылғы "Иммануил Канттың Таза ақыл-ойының сыны" (1781) еңбегі туралы кітабы. Кітапта автор Канттың еңбегіндегі құнды нәрсені оның трансценденттік идеализмінен бөліп көрсетуге тырысады, бірақ оны қабылдамайды. Бұл еңбек кеңінен танылып, философтар тарапынан жоғары бағаланды. Ол аналитикалық дәстүрдегі "Таза ақыл-ойының сынына" арналған ең алғашқы және толық зерттемелердің бірі саналады, алайда Строусонның трансценденттік идеализмді қарастыруы сынға ұшырады.

Қорытынды

Стросон Канттың мәтінін сын тұрғысынан қарастырады (оның кейбір бөліктеріне "ақылға сыймас, өте ауыр қателіктер" деп сілтеме жасайды), Трансценденталды дедукцияның талдамалық аргументтеріне ерекше назар аударады, оны Канттың философияға тигізген негізгі үлес еңбектерінің бірі деп есептейді. Оның тақырыбы – Канттың өзі ұсынған "Таза Ақыл-Ойдың Критикасы" тақырыбымен байланысты, мұндағы "сезім" – сана мен сезім қабілеттерін білдіреді, сондықтан шекаралар ақылдың немесе сезімнің шекаралары болуы мүмкін.

Бастапқы және басылым тарихы

Строусонның сөзінше, бұл кітап 1959 жылы Оксфорд университетінде оқыған "Таза акыл-ойды сынау туралы" лекцияларынан туындаған. "The Bounds of Sense" алғаш рет 1966 жылы Methuen & Co. Ltd баспасынан шықты. Ол 1968, 1973 және 1975 жылдары қайта басылды. 2019 жылы Routledge баспасы кітапты философ Люси Аллаистің жаңа сөз басымен қайта жариялады.

Қабылдау

"Сенс шекарасы" Джон Макдауэлл, Чарльз Парсонс, Роджер Скрутон және Говард Кейгилл сияқты философтар тарапынан жоғары бағаланды. 2019 жылы Аллаис кітаптың "классикалық еңбек болып қала беретінін" айтты; ол сонымен қатар оның жазу стилін мақтады. Ол Строусонды аналитикалық философияны бұрынғы философтармен байланыстыруға ынталандырғаны үшін, "трансценденталдық аргументтердің скептикалық мүмкіндігіне зор қызығушылық" тудырғаны үшін, сондай-ақ "объективтілік және сананың біртүтастығы тәжірибесінің мәнін" зерттеуге баулығаны үшін алғыс айтты. Ол Строусонның Дедукцияны түсіндіруінің күмәнді екенін мойындағанмен, Канттың жауап іздеген сұрақтарын дұрыс анықтады деп санайды. Бірақ ол бұл еңбектің "қазіргі уақытта Кант туралы жарық көрген еңбектерден мүлдем өзгеше екенін" атап өтті, мысалы, онда библиография жоқ. Томас Болдуин, Фредерик С. Бейзер және Э. Дж. Лоу сияқты философтар кітапқа көбірек сынды көзқарас білдірді. Бейзердің сөзіне қарағанда, Строусон Канттың "Аналитикасының" негізгі аргументтерін Канттың трансценденталдық психологиясы мен трансценденталдық идеализмінен бөліп қарастырған ең белгілі зерттеуші болғанымен, оның Дедукция жөніндегі түсіндірмесі шешілмеген мәселелерді қалдырады. Ол Канттың өзі Строусон ұсынғандай оқуға қарсы болғанын атап өтті. Лоу "Сенс шекарасы" кеңінен құрметке ие болғанымен, Строусонды "кейбір философтар Канттың трансценденталдық идеализм доктринасына тым бейжай қарағаны үшін" және "Канттың сындық философиясының көптеген негізгі аргументтері оның жоққа шығарылуынан аман қалуы мүмкін деген пікірінде" тым оптимистік деп есептейді. Болдуиннің айтуынша, Строусонның сыншылары Строусонның Канттың "объективті тәжірибе мен пікірдің алғышарттарына қатысты" тұжырымдарын трансценденталдық идеализмнен ажырату әрекеті тұрақсыз жағдайға алып келеді деп дәлелдеді. Олардың пікірінше, трансценденталдық аргументтер "бізге тек қана біз қабылдауымыз керек нәрсені ғана айта алады", яғни "егер Канттың идеализмі, ол осындай қабылдауларды бізге көрінетін нәрселермен шектейтін болса, тасталса, әлемнің өзі қалай болуы керек деген қорытындыға тек верификациялық тезисті қосып, оларды тексеру қабілеті оларды түсіну қабілетін талап ететін жағдайда ғана келуге болады". 2016 жылы "European Journal of Philosophy" журналында Аллаис, Генри Эллисон, Квассим Кассам және Анил Гомес "Сенс шекарасы" тақырыбында талқылады. Аллаис Строусонның трансценденталдық идеализмді түсіндіруімен келіспейтінін мәлімдеді. Эллисон да еңбекті сынға алды, ал Кассам былай деп жазды: "Сенс шекарасында" айтылған реализм Строусонның кейінгі еңбектерінде әлдеқайда нақтырақ көрінеді, бірақ эпистемология мен метафизика арасындағы қарым-қатынас туралы күмәнді болжамдарға сүйенеді". Гомес Строусонның сананың біртүтастығы объективті әлемді тәжірибелеуді талап етеді деген аргументін сынға алды. Алайда, ол Строусонның "біз өзімізге тәжірибелерімізді жатқызу үшін қандай ойлармен ойлануымыз керек" деген маңызды сұрақ көтергені үшін алғыс айтты.

Питер Строусон туралы

Сэр Питер Строусон (толық аты Питер Фредерик Строусон) 1950-1960 жылдары аналитикалық философияның күнделікті тіл мектебінің көрнекті өкілі болды. Ол 1919 жылдың 23 қарашасында Лондонда дүниеге келді және 2006 жылдың 13 ақпанында Оксфордширде қайтыс болды. 20 ғасырдың ортасында оның еңбектері англо-американдық (аналитикалық) философияда метафизикаға қызығушылықты қайта жақтандырды.