Кіріспе

Волга (Волга) – 1956 жылы ГАЗ Победаны алмастыру мақсатымен Кеңес Одағында жасалған жеңіл автомобиль. Кеңес номенклатурасына қызмет етудегі маңызды рөлі оны сол заманғы мәдени иконаға айналдырды. Автомобильдің бірнеше ұрпағы өндірілді. Үнемі жаңартулар жасалғанына қарамастан, ГАЗ компаниясы ескірген конструкцияны нарықтық экономикада бәсекеге қабілетті ұстау қиындықтарына тап болды. ГАЗ бас директоры Бо Андерссон 2010 жылы Volga модельдерін шығаруды тоқтату туралы шешім қабылдады.

Даму

Бірінші Волга моделі 1946 жылдан бастап шығарылған ГАЗ М20 Победа орта өлшемді автокөлігінің орнын алмастыру мақсатымен әзірленді. Оның Ponton стиліндегі жылдам дизайнына қарамастан, соғыстан кейінгі автомобиль дизайны мен күштік агрегаттарының эволюциясы 1951 жылы оны алмастыру туралы тапсырма беруге әкелді. 1952 жылы бұл екі жобаға дамыды: "Звезда" ("Жұлдыз"), панорамалық терезелері мен үлкен құйрық қанаттары бар Победаның жылдам контурының жетілдірілген нұсқасы, және 1950-ші жылдардағы өндіріс үшін көбірек бейімделген дәстүрлі стилі бар Волга. 1954 жылдың көктеміне қарай Волга прототиптері сынақтан өтті. Жаңа автомобиль Pobeda-ға қарағанда бірқатар жаңа мүмкіндіктер мен артықшылықтарды ұсынды. Ол үлкен ғана емес, сонымен қатар біртұтас панорамалық алдыңғы және артқы жел шыныларына, үлкен төрт цилиндрлі жоғары жатқан клапанды қозғалтқышқа, шассидің негізгі элементтерінің орталық майлау жүйесіне, гипоидті артқы оске және автоматты гидромеханикалық беріліс қорабына ие болды. Автокөліктің сыртқы дизайнын Лев Еремеев жасады, ол сол кезеңдегі Солтүстік Америкалық көліктердің ықпалында болғанымен, жоба көбінесе тәуелсіз болды, тек 3 жылдамдықты Ford O Matic-тен алынған автоматты беріліс ерекшелік еді. Автокөліктің тағы екі жыл бойы мұқият сынақтан өткізілгеннен кейін, мемлекет ақыры келісім берді және алғашқы өндіріс алдындағы партия 1956 жылдың 10 қазанында ГАЗ зауытынан шықты. Автокөліктің көптеген модельдері мен нұсқалары болғанымен, оның өндірісін үш бөлек буынға және екі туындыға бөлуге болады. 1956 жылдан 1970 жылға дейін барлығы 639 478 Волга автокөлігі жасалды.

Бірінші серия: "Жұлдыз"

"Волга"ның алғашқы прототипі 1955 жылғы мамырда Мәскеуден Қырымға жасалған сынақ сапарында пайда болды. Кеңес басшылығы оның даму жылдамдығын (1954 жылы басталған) мақтағанмен, 1955 жылы бар болғаны бес автомобиль жасалды. Бірінші буынды оның бес қабатты жұлдызды бейнесі бар орталық белгісімен әшекейленген хромдалған бамперымен оңай тануға болады. Көліктердің серийлі өндірісі 1956 жылдың 10 қазанында басталды, барлық көліктер өндіріс үшін бейімделген жалпақ қозғалтқышпен жабдықталды. Олар бүкіл Кеңес Одағы бойынша кеңінен жарияланған насихаттық акцияларда қолданылды, олар 30 000 шақырымға дейін жүріп шықты. "Победа"дан айырмашылығы, "Волга" қозғалтқыштары Заволжьедегі мамандандырылған мотор зауытында шығарылатын болды. Шапшаң құрылысқа қарамастан, ол 1957 жылдың жазында ғана қозғалтқыш өндірісін бастады, яғни алғашқы мыңға жуық көлік "Победа"ның жалпақ бас қозғалтқышымен жабдықталды. Бұл ауыспалы серияның тағы бір ерекшелігі – ZIM көлігінен алынған Spur артқы осі және "Победа"дан алынған 3 жылдамдықты қолмен басқару жәшігі. Ауа кедергісінің коэффициенті таңқаларлықтай төмен – 0,42 болды. Хромдалған бамперлер әшекейлік элемент болғандықтан, оларды құрастыру үшін көптеген қол еңбегі қажет болды, бұл жаппай өндіріс үшін тиімсіз еді. Сонымен қатар, олар алдыңғы панельдердің құрылымдық беріктігін азайтады. Бұған қоса, Кеңес Одағы шетел валютасын табуға үлкен үміт артып, әскери мағынасы болатын көліктердің Батыс клиенттерін қорқытатыны анық болды. Сәуір айында ашылған 58-ші халықаралық көрмедегі Кеңес павильонында 16 тілімді акула аузының торы бар жаңа дизайн прототипі көрсетілді. Ол сонымен қатар бастапқыда жоспарланған ZMZ жоғары жатқан клапанды, қатарлы төрт цилиндрлі қозғалтқышын, ZMZ 24-ті де алып келді. Қазіргі кезде жаппай өндіріске шығарылған, құны 5400 рубльді құраған көлікке деген танымалдық пен қызығушылық "Жұлдыздың" тағдырын шешті, ал қараша айында "Жұлдыз" өндірістен алынды. Дегенмен, халық арасында көліктің "Жуковка" деген қосымша аты бүгінгі күнге дейін сақталған. Өндіріс өте қысқа болғанымен, бар болғаны 32 000 автомобиль құрастырылғанына қарамастан, "Жұлдыз" кеңестік автоөнеркәсібінің алғашқы жаппай өндірілген, автоматты беріліспен жабдықталған көлігі болды. Алайда, мұндай күрделі механизмге КСРО-да қолжетімсіз қызмет көрсету стандарты қажет екені анық болды. Көліктер бастапқыда жеке меншікке ғана арналғандықтан, беріліс майын табу да қиындық тудырды. Нәтижесінде, қолмен басқару жәшігі қолжетімді болды, жоғарғы екі жылдамдыққа синхронизаторлар орнатылды. Ол автоматты берілістен озып кетті, бірақ шамамен 1960 жылға дейін ішкі нарық үшін (экспорттық үлгілер үшін 1965 жылға дейін) өндіріс желісінде сақталды. Автоматты беріліспен жабдықталған бар болғаны 700 шамасында көлік шығарылды, олардың көпшілігі 1958 жылғы үлгілер еді. Бірінші буын келесі модельдерді қамтыды. Бұл тізім орыс әліпбиінің ретімен берілген, бірақ хронологиялық ретімен емес. Автоматты беріліс қорабы мен қозғалтқышы бар базалық үлгі жай ғана ГАЗ М 21 деп белгіленді, қосымша белгілері жоқ. Такси нұсқасы ГАЗ М 21А деп аталды және қолмен басқару жәшігімен, бірақ бірдей ZMZ 21 қозғалтқышымен жабдықталды. "Ауыспалы" серия – таксиге арналған ГАЗ М 21Б (бұл 1958 жылдың соңына дейін шығарылды, өйткені такси парктерінің көпшілігі "Победа"ны пайдаланды, ал ортақ қозғалтқыш қызмет көрсетуді жеңілдетті). ГАЗ М 21V келесі стандартты нұсқасы болды (және ең көп таралған болып шықты), қозғалтқышы мен қолмен басқару жәшігімен. Алғашқы ГАЗ М 21G 1956-1957 жылдардағы "ауыспалы" сериясы болды, қозғалтқышы мен ZIM дифференциалымен. Экспорттық нұсқалар ГАЗ М 21D және ГАЗ М 21E деп аталды, олар қолмен және автоматты түрде жасалды. Олардың отандық "Волга" машиналарынан айырмашылығы – жақсы сапалы интерьері және жақсартылған қозғалтқышы. Бұл 7,2:1 қысым коэффициентін арттыру арқылы қол жеткізілді, бұл шетелде қол жетімді жоғары сапалы бензиннің артықшылықтарын пайдалануға мүмкіндік берді.

Екінші серия: "Акула"

1958 жылдан бастап модельдер үшін 16 тілікшелі тік тор (бұл оған Akula (Акула) бейресми лақап атын берді) жалғыз өзгеріс емес еді. Көптеген өзгерістер 1959 жылдың ақпан айында болды, оның ішінде көтеріңкі дөңгелек аркалары бар жаңа алдыңғы қанаттар, артқы шамдардағы шамдық әйнектер, приборлық тақтаға (кейін былғарымен ауыстырылған) мата жабын, металл торлы динамигі бар радио, алдыңғы әйнекті жуғыш және багаждік бөлімшедегі құлыпты іске қосу механизмі қосылды. Келесі жылы көбірек заманауи құйрық қанаттары бар жаңа артқы дизайн жасау жоспарланған, бірақ ол іске аспады. Оның орнына, автомобиль кузовы бірнеше күшейткіш тіректермен жабдықталды және жаңа, бірақ кейін қиындық тудырған орталық майлау жүйесі алынып тасталды. "Акула" модельдерінің ресми атауында автоматты беріліс қорабы бар көліктер GAZ M 21 және GAZ M 21E атауларын сақтап қалды (бірақ олардың барлығы дерлік өндірістен шығарылды). Сондай-ақ, GAZ M 21A таксисі өзгеріссіз қалды. 1959 жылдың ақпан айынан бастап базалық модель ГАЗ М 21I деп аталды. Оның экспорттық 80 а.к. қозғалтқышы енді ГАЗ М 21K болды. Қозғалтқыштан басқа, ол сыртқы жағынан хромдалған элементтерге (аталған тор да солардың қатарында) және жақсартылған ішкі безендіруге ие болды. Ресейлік тұтынушылар осы мүмкіндіктерді қосымша төлем жасау арқылы тапсырыс бере алатын, мұндай көліктер ГАЗ М 21U деп аталды. 1961 жылы "Волга" тағы бір ерекше белгісін жоғалтты – капоттан бұғы мүсіні алынып тасталды. "Жұлдыз" және "Акула" машиналарының айрықша белгісі болған ол, 21-ші "Волганың" және жалпы совет автоөнеркәсібінің символына айналды. Дегенмен, ол тек заңбұзушылардың құрбаны ғана емес, сонымен қатар машина жылдамдықпен су тобырдан өткенде, шашыраған су алдыңғы әйнекке тиіп, көруді қиындататын. Одан әрі, ол жаяу жүргіншілердің жарақаттануына себеп болуы мүмкін еді. Оның бағасы жоғары болғандықтан, ол бірте-бірте тоқтатылды. 1959 жылы такси моделі тамшы тәрізді жаңа нысанға ие болды. 1960 жылы бұғы мүсіні тек экспорттық автомобильдерде және жеке меншікке арналған көліктерде стандартты болды. 1961 жылы бұғы мүсінін ГАЗ М 21U модельдерінде де кездестіруге болады. Сонымен қатар, екі түсті бояу схемалары да қолданылатын опциялар тізімінен алынып тасталды.

Үшінші серия: "Балин"

1962 жылы автомобиль соңғы рет айқын жаңартылды. Радиатор торы тағы бір рет өзгертілді, бұл жолы 36 ұялы жаңа "Китовий Ус" (Бэлин) дизайны пайда болды. Бұл элемент ГАЗ өнімдерінің айрықша белгісіне айналып, бүгінгі күнге дейін сақталды. Шатырдың бойымен созылған елік мүсіні және ұзын бойлық қалыптау толығымен алынып тасталды. Жалпы, автомобильдің сыртқы түрі жаңарып, бампердегі қорғағыштар алынып тасталды, ал алдыңғы бағыт көрсеткіштері де өзгертілді. Ішкі жағында жаңа жүнді қыстырғыштар мен былғарыдан жасалған төбелік панель орнатылды. Қозғалтқыш жаңа цилиндр бастарының (қысымды 6,7:1-ге дейін арттырған) және жаңа коленвалдың арқасында бұрынғыдай қуатты болды, отын шығынында еш өзгеріс болмады. (Экспорттық үлгілерде 7,65:1 қысымды қозғалтқыш орнатылды.) 2-серияда жасалған өзгеріс ретінде, рычагты түрдегілердің орнына телескопиялық амортизаторлар қойылды. Радио опция ретінде ұсынылды. Терезе жиектеріне орнатылған хромды әрлеу элементтері енді қанаттардың үстіңгі бөлігіндегі алдыңғы және артқы бөлшектермен толықтырылды – алдыңғы жағында "жебелер", артқы жағында "қанаттар". Үлгілер келесідей болды: M21L базалық седан, M21M экспорттық нұсқасы және M21T такси. 1962 жылы сол жақтан рульді елдерге арналған экспорттық нұсқасы M21N деген атпен жасалды. M21U жақсырақ жабдықталған нұсқасы үшін бұрынғы атауын сақтап қалды. 1965 жылы автомобиль соңғы жаңартудан өтті. Өзгерістерге рульдік механизмдегі күшейтілген тіреулер және дөңгелектердегі шарлы подшипниктерді роликтермен алмастыру кірді. Жаңа еден дизайны артқы орынға жылы ауа жеткізілуін қамтамасыз етті, сондай-ақ отынды тиімді пайдаланатын карбюратор орнатылды. Горизонтальды радиатор торы бар жаңа буынды жасау жоспарланған, бірақ шығындар мен мемлекеттік келісімнің болмауы себепті бұл жобадан бас тартылды. Жаңа үлгінің әзірлену жұмыстары жүргізіліп жатқандықтан, өндірісті осы соңғы түрінде 1970 жылдың 15 шілдесіне дейін жалғастыруға шешім қабылданды. Сол күні соңғы автомобиль конвейерден түсті, одан кейін бірден жаңа ГАЗ-24 шықты. 1965 жылғы жаңарту атынан "M" әрпін алып тастады. Бұл әріп ГАЗ зауытының алғашқы жылдарында, Вячеслав Молотовтың құрметіне қосылған болатын. 1957 жылы оның мансабы құлағаннан кейін зауыт атын өзгертті. Дегенмен, "M" белгісі қазіргі модельдерде сақталды. Соңғы ассортиментте сол жақтан рульді елдерге арналған экспорттық модель ГАЗ 21П, базалық модель ГАЗ 21R, экспорттық модель ГАЗ 21S, такси ГАЗ 21TS, ал жақсырақ жабдықталған модель ГАЗ 21US деп аталды. 1965 жылы автомобильдің бағасы 6455 рубльді құрады (екі түсті бояу үшін қосымша 270 рубль төлеу қажет болды). 1960-1962 жылдары "Волга" автомобильдері қозғалтқышсыз Bélгияның "Sobimpex" компаниясына жіберілді. "Sobimpex" автомобильдерге Perkins компаниясы жасаған дизельдік қозғалтқышты орнатты. 1962 жылы дизельдік қозғалтқыш Rover компаниясының өніміне ауыстырылды. 1968 жылы Indénor дизельдік қозғалтқышы да ұсынылды. Дизельдік қозғалтқыштардың бағасы жоғары болғанына қарамастан, олар "Бенилюкс елдерінде ең танымал нұсқа" болды, ал "Sobimpex" (кейін Scaldia Volga) компаниялары оларды сатуға көп күш жұмсады. ГАЗ-24 пайда болғаннан кейін M21 экспорты тоқтатылды, бірақ Шығыс блогындағы сату 1970 жылға дейін жалғасты. Экспорттық сатулар күшті болған жоқ, себебі автомобильдің жылдамдығы төмен болды, карбюратордың конструкциясынан туындаған қиындықтар таулы жерлерде көтерілуге кедерілді, сондай-ақ Батыс Еуропаның жақсы жолдарында қажет емес ерекшеліктері болды. M21 модельдерінің жалпы саны 638 875 дананы құрады. Оның ішінде шамамен 470 000 үшінші буынның ГАЗ-21 автомобильдері жасалды, бұл оны үш буынның ішіндегі ең көп саны болып табылады.

ГАЗ-22Шейд

1962 жылы GAZ M21-дің универсал / вагон нұсқасын жариялады, ол M22 (және экспорттық M22G, екеуі де, және M22K), екі бөлікке бөлінетін артқы есік, бүгілетін артқы орындықтар және жүк көтергіштігі бар; ол седан / салонның дебютінен кейін ғана пайда болды және жедел жәрдем машинасына негіз болды (M22B және M22BK). Универсал / вагон седан / салон сияқты әлеуметтік мәртебеге ие болған жоқ, сондықтан олар сирек кездесетін. Универсал / вагон бастапқы жобалау тапсырмасына енгізілген, ал оның үлкен көлемі үшін тез арада "сарай" (қойма) деп аталды. Механикалық тұрғыдан ол седанның үшінші буынына ұқсас болды. Бір ғана айырмашылық – күшейтілген жапырақты серіппелі артқы аспа және артқы бөлігі. Ұзын шатыр панелі сериялық өндірісте жасалса, бүйірлік панельдер седанның корпусын кесіп, қосымша элементтерді дәнекерлеу арқылы қолмен жасалды. Артқы бөлігі екі есіктен, жоғарғы терезден және төменгі "пикник үстелінен" тұрды. Басқа айырмашылықтар – седанның 6.70—15" шиналарының орнына 7.10—15" көбірек өлшемді шиналар. Автомобиль артқы орындықтарды бүгіп, 5 адаммен бірге жүк тасымалдай немесе 2 адаммен бірге көбірек жүк тасымалдай алатын. Жеке тұтынушыларға тек экспортқа жіберілгендер ғана сатылды. Барлық ішкі универсал / вагон, сирек ерекшеліктерден басқа (мысалы, Юрий Никулин цирк инвентарын тасымалдау үшін бір машина сұрады), жеке меншікке алуға мүмкін болған жоқ. Советтік түсінік бойынша, мұндай машинаны азаматтарға рұқсат ету оны сұранысқа және көк нарықтағы дилерлер үшін қолжетімді ететін еді, ол мемлекет тарапынан шектелген, бірақ рұқсат етілген. Осыған қарамастан, "Сарай" совет көшелерінде жиі кездесетін көрініс болды, олар такси, жедел жәрдем машиналары ретінде, әуежайларда үлкен "FOLLOW ME" жазулары бар эскорт машиналарын және ресми тұтынушылық мақсаттар үшін пайдаланылды. Осылайша, қарапайым жабдыққа қарамастан (тек экспорттық нұсқаларда хромды бөлшектер болды), GAZ 22 машиналарының саны азайып, коллекционерлер мен қалпына келтірушілер үшін маңызды затқа айналды. Модельдерге базалық модель M22 (бірақ M22-де автоматты беріліс қолданылмаған), M22B жедел жәрдем машинасы, хромды әрлеуі бар экспорттық M22G (мотормен) және M22K (мотормен) кірді. Экспорттық жедел жәрдем машиналары M22BG және M22BK болды. 1965 жылы автомобиль седанға ұқсас модернизацияланды. Жаңа модельдер қатарында GAZ 22V базалық модельге, ал GAZ 22D – жедел жәрдем машинасына айналды. Экспорттық нұсқалар енді 75 және 85 ат күші бар моторлар үшін GAZ 22E және GAZ 22M болды, ал жедел жәрдем машиналары тиісінше GAZ 22EB және GAZ 22MB болды. M22 сонымен қатар GAZ 69 компоненттерін пайдаланатын және пикап болатын төрт дөңгелекті универсал / вагон прототипіне негіз болды; екеуі де өндіріске енгізілген жоқ. Сондай-ақ, жоғары компрессиясы бар жанармай инжекторлы M21 прототипі болды; ол орташа жүргізушіге қызмет көрсету үшін тым күрделі деп танылды.

М23

1962 жылы өте сирек кездесетін ГАЗ-М23 моделі ұсынылды. GAZ-13 "Чайка" лимузинынен алынған 195 а.к. 5.53 литрлік V8 қозғалтқышымен жабдықталған бұл автомобиль КГБ-ның 9-басқармасы үшін автокөлік шерулерін сүйемелдеуге арналған көлік ретінде әзірленді, сондықтан оған ресми емес "Догонялка" ("Қуушы") немесе "Дабл" (әдеттегі тік төрт қозғалтқыштан айырмашылығы V8 болғандықтан) деген лақап аттары берілді. Үлкен қозғалтқыштың қосымша салмағын көтеру үшін кузов пен шасси күшті күшейтуді қажет етті. Сонымен қатар, жоғары серпімді күшті (стандартты ЗМЗ-21А қозғалтқышынан үш есе көп) басқару үшін "Чайка" автоматтік берілісі ғана емес, сонымен қатар жақсырақ ұстау үшін багаж бөлімінде балласттық болат пластина орналастырылды. Бұған қоса, "Чайка" күшті рульдік басқару жүйесі қолданылды; дегенмен, КГБ оларды нашар басқарылатындығы үшін ұнатпады. Ең жоғары жылдамдығы (спидометр көрсететін ең жоғары көрсеткіш) тіркелгеніне қарамастан, олар барабанды тежегіштерді сақтап қалды. Олардың болуы ресми түрде шектелмегенімен, олар туралы кеңінен хабарланбады. Мысалы, ГАЗ шығарған барлық "Волга" машиналарын, соның ішінде арнайы жедел жәрдем машиналарын қамтитын ресми жүргізушілер мен техникалық қызмет көрсету нұсқаулықтарында ГАЗ-23 туралы ешқандай мәлімет болмады. ГАЗ-дың шағын көлемді өндіріс бөлімшесінде "Чайка" лимузиндерімен және басқа да арнайы көліктермен бірге қолмен құрастыру жүзеге асырылды. 1962 жылдан 1970 жылға дейін барлығы 603 дана жасалды.

Екінші буын, ГАЗ-24, ГАЗ-3102 және ГАЗ-3110

1961 жылы «ГАЗ-21 Волга» машинасын ауыстыру жоспарланды. Сол кезде Солтүстік Америка автокөлік өнеркәсібі дизайн және инновация саласындағы әлемдік көшбасшы деп есептелді, ал кеңестік өндіріс оған үлгі алудан қашар болмады. Никита Хрущев елін «Американы қуып жете беруге» шақырғанымен, Кеңес командалық экономикасы әр модельдік жыл сайын машинаны жаңарту бойынша американдық стандартқа сай келе алмады, сондай-ақ оның орталықтандырылған зауыттарының мұндай мүмкіндігі де болмады. Сондықтан, Еуропаға тәндей, конвейерде бір машина 7-10 жылдай өмір сүретін консервативті тәсіл қолданылды. «ГАЗ-24 Волга» да осылай, 1970 жылдарға дейін өндірісте болу жоспарланған. Бірақ, 1968 жылғы тұсаукесерге дейін де жоспардан қалып, КСРО 1965 жылы Алексей Косыгиннің экономикалық реформасынан кейін тұрақтап қалған кезеңге енгенде, бұл автомобиль сол дәуірдің эстетикалық және техникалық символына айналды. 1960 жылдардың ортасында жасалған, ал бастапқыда он жарым жылдан астам уақыт өндірілгеннен кейін, автомобиль бірнеше жаңартулар мен рестайлингтерге ұшырады. «ГАЗ-3105», «ГАЗ-3111» және «Siber» сияқты ауыстыру әрекеттері сәтті болмаса да, автомобиль 2009 жылы, алғашқы серия өндірісі басталғаннан кейін 40 жыл өткен соң қызметтен босатылды.

Бірінші серия ГАЗ-24 (1970-1985)

GAZ 21-нің ізбасарының дизайны 1960 жылдардың басында басталды, ал бастапқы эскиздер 1960 жылдардың басындағы дөңгелекті денеден көбірек бұрышты және қатаң профильге қарай дамуды көрсетті. M24 модельдер қатарына кең таралған масштабтық экономиканы енгізуге тиіс болды, онда бір корпус әртүрлі қуаттандыру жүйелерін, механизмдерді және ішкі жиһаздарды қамтиды, осылайша оларды жеке автомобильдер ретінде (платформаны бөлісу) сатуға болады. GAZ бұл тәсілді жаңа Volga-да қолдануды жоспарлады, ал бастапқы модельде дәстүрлі, бірақ жаңартылған төрт цилиндрлі қозғалтқыш және қолмен басқарылатын беріліс қорабы болады (прототип V6 қозғалтқышымен жасалған). 1966 жылы алғашқы үлгілер құрастырылды, ал бір жылдан кейін автомобиль өндіріске жіберуге сертификатталды. Экономикалық себептерге байланысты V6 моделі, үміттенген нәтижелерге қарамастан, жаппай өндіріс үшін тиімсіз деп танылды. 1968 жылы 24 автомобильдің алғашқы партиясы жиналды, 1969 жылы тағы 215 автомобиль жиналды, ал 1970 жылдың 15 шілдесінде өткен салтанатты шарада автомобиль ГАЗ-21 конвейерін тоқтатпай-ақ оны алмастырды. Көрінісі әсерлі болғанымен, GAZ 24 шын мәнінде ұзындығы мен биіктігі 120 мм-ге қысқа болды, бірақ дөңгелек аралығы 10 мм-ге ұзартылды. Төменгі дене белдемі терезе аумағын ұлғайтуға мүмкіндік берді, ал есіктерде, шатырда және басқа корпус панельдерінде жұқарақ қаптамаларды пайдалану ішкі кеңістікті айтарлықтай арттырды. Бұл прогрессивті дизайн мен төменгі клиренстің үйлесімі оған әлдеқайда жеңіл және сәнді аура берді. Автомобиль ZMZ 24D қозғалтқышымен жабдықталған, ол ZMZ 21A-ның жетілдірілген нұсқасы. Негізгі OHV конфигурациясын сақтай отырып, ол 92 RON бензинімен жұмыс істеді (ZMZ 24 01 жалпы қолжетімді 76 октанды бензинмен, ал 24 07 сұйық пропанмен жұмыс істей алады). Цилиндр блогы 21A үшін қолданылған баяу кокильді құю орнына, қорыту арқылы жасалған. Қозғалтқыш екі камералы карбюратормен, жоғары сығылу қатынасымен жабдықталған, 4500 айналымда қуатты және 2200–2400 айналымда одан да әсерлі крутящий моментті қамтамасыз етеді. Беріліс қорабы енді толық синхронизацияланған, еденде орналасқан төрт жылдамдықты беріліс қорабы болды. Тежегіш жүйесі жақсартылды, гидравликалық вакуумдық күштендіргіш (лицензия бойынша Girling PowerStop) және дербес тұрақ тежегіші (ГАЗ 21-нің беріліс тежегішінен гөрі) орнатылды. Сонымен қатар, сенімділігіне байланысты алдыңғы шарлы аспа және айналмалы допты рульдік басқару сияқты кейбір ерекшеліктер сақталды. Автомобиль бірнеше түрлендірулермен жасалды, енді олар әріптер емес, сандармен белгіленді. Седан нұсқасы ГАЗ 24 деп аталды. ГАЗ 24 01 такси болды, оның ішкі бөлігі берік жасанды былғарымен қапталған және 80 RON бензинімен жұмыс істеуге сәл өзгертілген ZMZ 21A қозғалтқышымен жабдықталған. ГАЗ 24 02 – 1972 жылы шығарылған универсал. ГАЗ 22-ден айырмашылығы, ол седанның бүйір панельдерінен емес, резервтік конвейерде сериялық түрде құрастырылды. Артқы, бесінші есік енді бүйірден емес, жоғары қарай ашылатын бір бөлік болып табылады. Көлік жүк бөліміндегі үшінші қатардағы орындықтарға байланысты сегіз адамды тасымалдай алады. Жүк көлемін және функционалдығын барынша арттыру үшін екінші және үшінші қатардағы орындықтар бөлінген (бір орындық емес) және бір-бірінен тәуелсіз бүктеледі. ГАЗ 24 03 – 02 үлгісінің жедел жәрдем машинасы. ГАЗ 24 04 – 01 үлгісінің қуаттандыру жүйесі мен ішкі жиһазымен жабдықталған такси универсалы. 1977 жылы такси парктері үшін ГАЗ 24 07 түрлендіру жиынтығы енгізілді. ГАЗ 24 24 – V8 қозғалтқышы мен автоматты беріліс қорабы бар ГАЗ 23 "Chaser" машинасының жалғасы. Алайда, 23-тен айырмашылығы, машинаның мақсатын ескере отырып, оны стандартты көліктерден ажыратуға аз күш жұмсалды. Мысалы, автоматты таңдаушы стандартты ауыстыратын рычагтың астында жасырылған. Сол жақтан рульдік басқаруы бар елдерге арналған экспорттық автомобильдердің шағын партиясы ГАЗ 24 54 деп аталды (мыңнан аз данасы жасалды). ГАЗ 24 76 және 77 – Бенлюкс елдеріне экспортталатын нұсқалар, олар көлікті Indénor дизельдік қозғалтқыштарымен және винил шатыры сияқты сәнді жабдықтармен қайта жабдықтады. Бес эксперименталды автомобиль ГАЗ 69 4×4 шассиі негізінде жасалды, оларды ГАЗ 24 95 деп атады, олардың бірі Леонид Брежневтің жеке пайдалануында болғандығы белгілі. Автомобиль ГАЗ 21 сияқты масштабты ұрпақ алмасудан өтпесе де, өндіріс кезінде жаңартылды. Алғашқы кезеңде капотқа орнатылған артқы көріспе айналарды, жаңа тұтану және багажниктің құлыптарын алып тастау қарастырылды. Жаңа белбеулі жылдамдық өлшегіш тым күрделі болып шықты және оның орнына стандартты жебелі өлшегіш орнатылды, сондай-ақ желдеткішті басқаратын қозғалтқыш салқындату буынының тағдыры да осылай болды (сенімді емес болып шықты, желдеткіш үнемі қосылатын болады, ал суық старт үшін жылы ауа қолмен басқарылатын жалюзи арқылы басқарылатын болады). Қосымша мүмкіндіктерге артқы тіреулердің хромды элементтерінде орналасқан қосымша шамдар кірді, олар артқы есіктерді ашқанда қосылады. Бастапқы жоспар бойынша ГАЗ 24 1978 жылға дейін қызметтен шығарылуға тиіс болды, және сол кезде оның ізбасары (ГАЗ 3102) бойынша жұмыс жүргізіліп жатқанмен, автомобильдің конвейерде тағы да көп жылдар бойы жұмыс істеуі анық болды. 1977 жылы, 1976 жылы НМИ (NAMI) жасаған Volga-ның негізгі кемшіліктері туралы есептен кейін (басты кемшілік – проблемалы рульдік басқару), ГАЗ ГАЗ 24-тің алдыңғы аспасын жаңартудан бас тартып, тек сыртқы өзгерістер енгізді. (Алдыңғы аспа 2003 жылға дейін өзгеріссіз қалды, осы жылы шарлы тіреулер герметикалық шарлы тіреулерге ауыстырылды, ал артқы бөлігіне стабилизатор қосылды). Визуальды түрде бұл Volga-ларды алдыңғы және артқы бамперлердегі қосымша элементтер, алдыңғы бұрылыс шамдары және артқы шамдардан тұратын біріктірілген блоктар бойынша тануға болады. Ішкі жағында қайырылатын қауіпсіздік белдіктері, металл элементтері пластикпен жабылған жаңа приборлық тақта орнатылды. Осы соңғы түрінде автомобиль 1986 жылға дейін, универсал 1987 жылға дейін өндірілді. ГАЗ 24 10 үлгісін қоса алғанда, шамамен бір жарым миллион дана Volga автомобильдері өндірілді. Жалпы алғанда, бастапқы 24 модельді Volga үлкен табысқа ие болды. ГАЗ 21 сияқты, ол кеңес тұтынушысы үшін арман автомобиль болып қала берді. Алайда, ГАЗ 21-ден айырмашылығы, ол шамамен екі есе қымбатқа түсті, және оның шығарылымы ВАЗ зауытының іске қосылуымен сәйкес келгендіктен, қолжетімді Lada Volga-ның эксклюзивтігін арттыруға мүмкіндік берді. Автомобильдердің басым көпшілігі кеңес номенклатурасы үшін, қалғаны такси, полиция және жедел жәрдем машиналары үшін пайдаланылды. Жеке меншік көбінесе кеңес элитасының өкілдеріне және танымал адамдарға ғана ұсынылды. Жаңа Volga-ны ашық түрде сатып алуға тек "Березка" дүкендер желісі арқылы ғана мүмкіндік болғандықтан (онда ол шамамен он мың рубль тұрды), оның қайта сату құны номиналды бағадан бірнеше есе жоғары болды. Екі жағдайда да, сома кеңес жұмысшы табының қаржылық мүмкіндіктерінен тыс болды. Осылайша, автомобиль өзінің алдыңғы моделі сияқты сол заманның символы болғанымен, КСРО-дағы әлеуметтік жіктелудің және оның өндірілген тоқырау дәуірінің символына айналды. Бұл теріс коннотация ГАЗ 3102-нің енгізілуінен кейін азайды. ГАЗ 21 КСРО құлағаннан кейін коллекциялық затқа айналса, ГАЗ 24 ұзақ өндіріс тіршілігіне байланысты тек 2000 жылдардың соңында ғана жақсы сақталған үлгілердің бағасы мен қалпына келтіруге қызығушылық арта бастады. ГАЗ әрқашан алты цилиндрлі нұсқаны қалады және әртүрлі алты цилиндрлі қозғалтқыштармен прототиптер жасады: 1973 жылы BMW, 1978 жылы Peugeot (Peugeot 604 және Volvo 260 машиналарында қолданылатын), 1975 жылы Mercedes R6 және 1984 жылы (Ford Scorpio-дан алынған 2.8 литрлік). (Бұл қозғалтқыш 2008 жылға дейін, тек арнайы тапсырыс бойынша ғана өндірісте болды). 1977 жылы 160 а.к. қуаты бар V8 қозғалтқышы мен автоматты беріліс қорабы бар 31011 үлгісі, ҚКБ және полиция үшін пайдалануға арналған, ZMZ 503.10 V8 қозғалтқышымен жабдықталған эксперименталды 31014 үлгісімен бірге пайда болды, ол қуатты қамтамасыз етті және 1986 жылы қолжетімді болған 31012 үлгілерімен өндіріс қууып жететін машиналары жасалды, олар 5.5 литрлік қозғалтқышпен (бір камералы карбюратормен), үш жылдамдықты автоматты беріліс қорабымен және күшті рульдік басқарумен жабдықталған (кейбір үлгілерінде электр терезелері мен кондиционерлер де болды), ал 31013 үлгісі осыған ұқсас болды, бірақ электрондық тұтану жүйесімен жабдықталған. Бұл автомобильдер "әдеттегі автомобильдерге қарағанда ең жылдамдары болды".

Екінші серия: ГАЗ-3102 және туындылары

М24 «Волганы» шығара бастағанда, ГАЗ КСРО үшін орташа он жылдық өндіріс мерзімін көздеген. Жаңа үлгілер, басқа жобалардың дамуына байланысты, совет автоөнеркәсібінде аз санда өндірілді, әсіресе ВАЗ зауытының пайда болуы және 408 және 412 серияларын алмастыру үшін әлдеқайда үлкен «Москвич», 3-5 жобасы. Соңғысының экономикалық болуы «Волганы» дәстүрлі такси рөлінен табиғи түрде босатып, ГАЗ-дың жаңа көлігін совет номенклатурасының орта буыны үшін ерекше жеке сәнді автомобиль ретінде қалдыруға тиіс болды. Осыны ескере отырып, 1976 жылы көліктің макеті көлеміне қарай өседі, V6 қозғалтқышы стандартты болады және перспективалық 4,2 литрлік V8, 1970 жылдардағы заманауи шетелдік автомобильдердің көптеген басқа ерекшеліктерімен бірге опция ретінде қарастырылды. 1976 жылы 7 жаңа ГАЗ 3101 прототип түрінде пайда болды, бірақ ол «негізгі Волганың косметикалық жаңартылуы» ғана болды, жаңа алдыңғы есіктердің терезелері, есік тұтқалары мен фаралары болды; сонымен қатар алдыңғы тұғыры мен багаж бөлімі де ұзартылды. Бұл уақыт өте 3102 деп аталатын болды. Бірнеше дана V8 қозғалтқышымен (31011) жасалды, бірақ бұл сериялық өндіріске енбеді, сондай-ақ ГАЗ қалаған V6 моделі де іске аспады. (Оның стандартты жабдықтарының ішінде өрт сөндіргіш те болды.) Ол электрлік тұтануы бар, құрметті төрт цилиндрлі ZMZ 402.10 қозғалтқышының он екі клапанды нұсқасымен жабдықталды, жеткілікті қуатты қамтамасыз етіп, алдыңғы дөңгелектері дискілі тежегіштермен, ал артқылары сырғанауға қарсы қарапайым жүйемен жабдықталған барабанды тежегіштермен жабдықталды. 3102 модельін 1981 жылы шығара бастады, ал келесі жылы ресми түрде таныстырылды. Алайда, мұндай машина ешқашан жарыққа шықпады, себебі 1970 жылдардағы тұрақсыздық заманының әсері Кеңес Одағының жоспарлы экономика құрылымындағы инновацияларды елеулі түрде тежеді. Сонымен қатар, Автомобиль өнеркәсібі министрі Виктор Поляков жаңа ВАЗ гигантына ашық көмек көрсетті, сондықтан АЗЛК-нің 3-5 жобасы да, ГАЗ-дың үшінші буын «Волгасы» да өз конвейерлерін көрмеді. 1973 жылы болашақ автомобиль үшін экономикалық шешім қабылданды, ол GAZ 24-тің механикалық бөліктерінің көп бөлігін, кузов панельдерін, интерьерін ауыстыру арқылы, бірақ негізгі кузов бөліктері мен платформасын сақтап, өндірістік штамптаудың ең қымбат ауыстырылуын болдырмау арқылы күрделі жаңартуды қамтамасыз етті. 3102-ні алғаш рет 1983 жылға дейін КГБ және басқа да мемлекеттік органдар пайдаланды. Ол Совет Одағы ыдырағанға дейін халыққа қолжетімді болмады. Бұл 3102-нің шектеулі болуы оған Ресейде ерекше мәртебе берді (тіпті артықшылықты топтар арасында кең таралған «Mercedes-ке» қарағанда), бұл ГАЗ-ға оны қымбатқа сатуға мүмкіндік берді.

GAZ-3102 (1982-2009)

1980 жылға қарай GAZ 3102 модельдік қанағаттандырушысы жасалды, ол GAZ 24-тің орталық платформасы мен кузовына негізделген, бірақ жаңа алдыңғы бөлігі, интерьеры, қозғалтқышы және шассиі болды. Дегенмен, кейінгі Брежнев жылдарындағы саяси және экономикалық аялдау машинаның шығарылуын үнемі кешіктіріп отырды. Партиялық гараждар алғашқы сынақ үлгілерін бағалағанда, басшылық көлікке настолько әсерленді, оның таксилерде пайдалану арқылы беделін түсіруден сақтау үшін жаппай өндірісіне тыйым салды. Осының салдарынан 1982 жылдан бастап 2008 жылға дейін GAZ 3102 басқа "Волгалармен" бірге, бірақ азырақ көлемде өндірілді. Бастапқыда жеке өндіріс желісімен және көптеген ерекшеліктерімен (соның ішінде жаңа, бірақ ақыры сенімсіз қабатталған зарядты тұтандыру жүйесі) жабдықталған, 1997 жылға қарай GAZ 3102 және кейінгі "Волгалардың" өндірісі, жинағы мен аксессуарлары арасындағы айырмашылықтар тек сыртқы түрінде сақталды. GAZ 3102 бастапқыда жоғары лауазымды шенеуніктерге арналған эксклюзивті автомобиль болғандықтан, 1990-шы жылдарда және 2000-шы жылдардың басында да бизнес имиджін сақтап келді.

ГАЗ-24-10 (1985-1992)

GAZ 24 1985 жылға дейін өндірілді, содан кейін GAZ 3102 техникалық жетістіктерінің кейбірін пайдаланып, күрделі жаңартулар жасалды, нәтижесінде GAZ 24-10 пайда болды. 24-10 моделінен бастап «Волга» баяу түрлене бастады, Перестройка реформалары қалыптасқан сайын. Бұл машина мәртебелі көлік болып қала бергенімен, нарықтық экономика автомобильдерді еркін импорттауға мүмкіндік бергендіктен, ол тез арада бұрынғы беделін жоғалтты. Дегенмен, оның қарапайым және берік құрылымы, әлі де жақсы сападағы құрастыруы және отандық жеңіл коммерциялық көліктердің жетіспеуі салдарынан GAZ 24-10 жаңа буын кәсіпкерлердің назарына ілігіп, сұранысқа ие болды.

GAZ-31029 (1992-1997)

1992 жылы ГАЗ-24 корпусының түпнұсқалық құрал-жабдығы тозығы жеткенде, ГАЗ 3102 корпусының панельдерін алып, олардан барлық әшекейлерін жойып, ГАЗ 31029 «Волга» көлігін шығарды. Көнелгенімен (бұрышты алдыңғы және жапырақ серіппелі артқы шасси, алдыңғы барабанды тежегіштер, карбюраторлы қозғалтқыш), өндіріс көлемі екі есеге артты, ал сапасы екі есеге төмендеді. Соның салдарынан, автомобиль мәртебе белгісінен бір рет қолданылатын жұмыс көлігіне айналды, ол жаңадан құрылып келе жатқан нарықтық экономиканың өте үлкен сұранысын мүшкелмен қанағаттандыра алды.

GAZ-3110 (1997-2004)

GAZ-дің өз жеңіл коммерциялық көліктері – GAZelle және Sobol өндіріске енгенге дейін уақытша деп есептелгенімен, GAZ 31029 Volga маңызды нарықтық сегментті иеленді және оған деген сұраныс жоғары болды. Сондықтан 1997 жылы GAZ көлікті қайта жаңғыртты, GAZ 24-тің негізгі құрылымын сақтай отырып, жаңа кузов панельдерін жасады. Бұл 31029 моделінің сыртқы келбетіндегі үйлесімсіздікті жойды, ал жаңа Gazelle отбасылары үшін әзірленген (бұл отбасылар өз кезегінде тоқтатылған GAZ 3103/04/05 Volga модельдері үшін жобаланған) шасси мен қуат жүйесі, сондай-ақ жаңа интерьерді біріктіру арқылы GAZ 3110 моделі пайда болды. Осы уақытқа орай, 1998 жылғы қаржылық дағдарыс салдарынан көптеген шетелдік аналогтар Ресейдің бизнес пен халық үшін қолжетімсіз болды, сондықтан GAZ 3110 дағдарыстан кейінгі жылдары арзан балама емес, қажеттілікке айналды.

GAZ-31105 (20042009)

GAZ 31105 – GAZ 3110-ды жаңғыртудың екінші кезеңі болды, бірақ бұл атау 2004 жылдың қаңтарынан бастап шығарылған автомобильдерге қолданылса да, механикалық мүмкіндіктері бір жылға жуық бұрын енгізілді, ал кейбір сыртқы элементтері жеке партияларда стандартты немесе қосымша опция ретінде қолжетімді болды.

GAZ-3105 Волга (1992-1996)

1980 жылдардың соңында ГАЗ компаниясы бизнес-класс 3102 Волга және сәнді лимузин ГАЗ 14 Чайканы алмастыру үшін болашақ үлгі көлікті әзірледі. Бірақ, нәтижесінде пайда болған GAZ 3105, Волга отбасының бір бөлігі болмауы тиіс еді, себебі ол Чайканың конвейерінде (қазіргі уақытта 3102 көлігін шығаруға қолданылып келеді) өндірілуі керек болды. Экономикалық қиындықтарға байланысты бұл үлгі көлік өндіріске шығарылмады.

GAZ-3111 Волга (1998-2004)

GAZ 3111 2000 жылы өндіріске шығару жоспарланған, бірақ зауыттың жаңа иесі Олег Дерипаска көліктің сыртқы түріне риза болмады. Сонымен қатар, автомобильдің жоғары бағасы сатуға деген қызығушылықты тудырмады. Нәтижесінде, өндіріс алдындағы партиядан бар болғаны 428 автомобиль жасалды.

GAZ Volga Siber (2008-2010 жылдар)

ГАЗ 3111-дің "рухани мұрагері" саналатын алдыңғы дөңгелекті Volga 3115-ті әзірлеп жатқанмен, 2005 жылдың желтоқсанында ГАЗ-дың бас компаниясы RusPromAvto Volga жолаушылар автомобильдерінің өндірісі 2 жыл ішінде кезең-кезеңмен тоқтатылатындығын, ал өндіріс 2007 жылы аяқталатынын мәлімдеді. ГАЗ компаниясы оның орнына тиімді жүк көліктері, автобустар және коммерциялық көліктер бизнесіне көбірек назар аударатынын хабарлады. Осы хабарламамен бірге, ГАЗ 31105 моделінің ұзын дөңгелек аралығына ие, 31105-тің туындысы – Volga 311055-ті де таныстырды. Алайда, 2006 жылдың жазында ГАЗ бұрынғы шешімінен қайтып, Volga седандарының дизайны мен технологиясын жаңартуға қосымша инвестициялар жасалатынын, оларды "ретро" немесе "тарихи" көліктер ретінде өндірісте қалдыратынын мәлімдеді. 2006 жылдың басында ГАЗ DaimlerChrysler компаниясымен Chrysler Sebring орта класты автомобиль дизайнының құрал-жабдықтары мен зияткерлік меншік құқықтарын сатып алу туралы келісімге келді. ГАЗ жаңа автомобиль Volga маркасын таңбаламағанын мәлімдеді. Chrysler Sebring лицензиясын алғаннан кейін, ГАЗ автомобильді одан әрі өзгертуге шешім қабылдады, нәтижесінде Volga Siber пайда болды. Volga Siber 2007 жылдың тамызында таныстырылып, 2008 жылдың шілдесінде өндіріс басталды, алғашқы жылы 20 000 дана өндіру жоспарланған. Алайда, сату көрсеткіштері орындалмады және 2009 жылы барлығы 2500 Siber автомобильдері жасалды. 2008–2010 жылдар аралығында барлығы шамамен 9000 автомобиль өндірілді.